changlanish, changni unishi va chang nayining o‘sishi

DOC 622.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1682924063.doc changlanish, changni unishi va chang nayining o‘sishi reja: 1. changlanish turlari 2. chang donasini unishi 3. chang nayining o‘sishi o‘simliklar olamining juda katta qismi uchun yangi organizmni hosil bo‘lishida erkak va urg‘ochi gametalarni urug‘lanish jarayonida qo‘shilishi lozim. bu hodisa amfimiksis deb nomlanadi. o‘simliklarda urug‘lanish sodir bo‘lishi uchun avvalo changlanish ro‘y berishi ya’ni, chang donalarini urug‘chining tumshuqchasiga tushishi, chang donalari unishi, chang nayini hosil qilishi, spermiylarni murtak xaltaga yetib borishi lozim. mana shu jarayonni qanday amalga oshishini birinchi marta amichi (1824) tomonidan o‘rganilgan. changlanish turlari tadqiqotchi mutaxassislarning olib borgan kuzatuv natijalariga ko‘ra, hozirda changlanishning to‘rt xil tarzda ro‘y berishi aniqlagan. jumladan: 1. avtogamiya – o‘zidan changlanish, bir gulning changi shu guldagi urug‘chining tumshuqchasiga kelib tushishiga aytiladi. avtogamiya (autos - o‘z-o‘zidan, gamos – qo‘shilish) degan ma’noni anglatadi. 2. allogamiya yoki ksenogamiya – chetdan changlanish, urug‘chi tumshuqchasiga boshqa o‘simlikning chang donasini kelib tushishiga aytiladi. ksenogamiya (xenos – chetdan) degan ma’noni anglatadi 3. …

tan progressiv belgi hisoblanadi. ayrim olimlar fikriga ko‘ra o‘zidan changlanuvchi gulli o‘simliklar o‘ziga xos boshi berk rivojlanish deb qaraydilar. yopiq urug‘li o‘simliklardagi changlanishning bir xilidan ikkinchi xiliga o‘tish hodisasi ham o‘ziga xos hisoblanadi. mana shu holatdagi changlanish evolyutsiya jihatdan katta ahamiyatga ega bo‘lib, chetdan changlanish o‘simlikda geterozigotalikning darajasini orttiradi, o‘zidan changlanish esa o‘simliklarning hatto yangi tur darajasida hosil bo‘lishini ham cheklashga olib keladi. dastlabki yopiq urug‘li o‘simliklar asosan chetdan changlanishga moslashgan deb hisoblanadi. shu bilan birga chetdan changlanish sharoiti bo‘lmagan hollarda o‘zidan changlanish ro‘y bergan. bir qator o‘simliklarda chetdan changlanishning o‘zidan changlanish bilan almashishi tashqi muhit omillari ta’sirida, ayniqsa gullashi oxirlab qolganda ro‘y beradi. chang donalarini bir o‘simlikning gulidan ikkinchi o‘simlikning guliga o‘tishi turli vositalar: shamol yordamida – anemofiliya, suv oqimi yordamida – gidrofiliya, hasharotlar yordamida – entomofiliya, qushlar yordamida – ornitofiliya, sut emizuvchilar yordamida – animalofiliya, hatto chumolilar yordamida – mirmikofiliya amalga oshadi. changlanishlarning qaysi bir usuli evolyutsiyada dastlabki …

rgi zamondagi yopiq urug‘li o‘simliklardagina yuzaga kelgan. dixogamiya, protandriya, protogeniya va geterostiliya. gulli o‘simliklarda o‘z-o‘zidan changlanmastlik va chetdan changlanish uchun quyidagi moslanishlar mavjud: 1. dixogamiya – changchi va urug‘chining turli vaqtlarda yetilishi bo‘lib, uning ikki shakli farqlanadi: a) protandriya – changchining changchidan oldin yetilishi; b) protogeniya – urug‘chining changchidan oldin yetilishi. 2. geterostiliya – ayrim o‘simliklarning gullarida changchi ipi va urug‘chi ustunchasining uzunligi turlicha bo‘lib, buning natijasida changdon va urug‘chi tumshuqchasi turlicha balandlikda joylashadi. geterostiliyaning ikki tipi ma’lum. a) dimorf – agar gulning ikki turkumi bo‘lsa, ulardan birida urug‘chi tumshuqchasi uzun, ikkinchisida qisqa bo‘ladi (primula, linum, fagopyrum); b) trimorf – agar gulning uch turkumi bo‘lsa, ulardan birida urug‘chi tumshuqchasi uzun, yana birida o‘rtacha va boshqa birida qisqa bo‘ladi (lythrum, oxalis). 3. orchidaceae, asclepiadaceae, labiatae, scrophulariaceae va boshqa qiyshiq gulli oilalar vakillarining gullaridagi changchi va urug‘chining tuzilishi mexanik jihatdan gullarning o‘z-o‘zidan changlanishiga yo‘l qo‘ymaydi. 4. o‘z-o‘zidan urug‘langandagi bepushtlik – ayrim o‘simliklar …

‘ladi. chang donasini tumshuqchaga tegishi bilan o‘zaro faollashadi. bunda tumshuqcha lipid va fenol tabiatli moddalarni ajratadi. urug‘chi tumshuqchasidan ajralgan moddalar chang donasini suv bilan ta’minlab, uni bo‘kishiga va undagi fermentlarning faollashuviga olib keladi. chang donalari ham o‘z navbatida suyuqlik ajratadi, uni tarkibida turli xil fermentlar bo‘lib, ulardan kraxmal parchalovchilari ferment alohida ahamiyatga ega. chang donalari ayrim moy va unda erigan karotin moddalarini ham ajratadi. suyuq moddalarni ajratmaydigan chang donasi o‘smaydi. chang donalari va urug‘chi tumshuqchasi orasidagi munosabatlarda qaysi biri birlamchi ekanligi haqida hozirgacha ishonarli ma’lumotlar kam. bir guruh mutaxassis – tadqiqotchilarning fikricha, urug‘chi tumshuqchasidagi so‘rg‘ichlar xemotropik faollikning manbai deb hisoblashadi. boshqa tadqiqotchilar esa chang donasidan ajralgan moddalar urug‘chining tumshuqchasidagi so‘rg‘ichlarni qo‘zg‘aydi, faollaydi degan fikr bildiradilar. urug‘chi tumshuqachasining hujayralari va changchi orasidagi o‘zaro munosabatlarning ta’siridan keyin chang donasi o‘sa boshlaydi. bunda avvalo, chang donasining ichki – intina qavatidagi tirqishlardan biri kengayadi, asta o‘sa boshlaydi, unga chang donasining sitoplazmasi o‘tadi (rasm). odatda …

arlik ko‘rishida va o‘sayotgan davrida oqsillarning sintezi boshlanadi, bu holat yetuk chang donalarida uzoq muddatgacha faoliyatda bo‘ladigan axborot rnk mavjudligidan dalolat beradi. racm. makkajuxori chang donasining o‘sishi (korobova, 1974): a-chang donasidagi spermiylar va vegetativ yadro, b-chang nayidan spermiylarning chiqishi, b –chang nayida spermiylar, g-vegetativ yadroning chang nayiga o‘tishi, d –chang nayida spermiylar va vegetativ yadro. o‘zgarishlar faqat chang donlarida ro‘y berib qolmasdan u bilan bevosita tegib turgan urug‘chining tushuqchasi hujayralarida ham ro‘y beradi. ularning hujayra devori o‘tkazuvchanligi ortadi, yadroning tuzilishi va kattaligida o‘zgarishlar hosil bo‘ladi. changlanish urug‘chi tugunchasining tumshuq qismidagi fiziologik faol moddalarni kamayishiga ham sabab bo‘ladi. seleksioner olimlarning tajribalari shuni ko‘rsatadiki, changlanishda ishtirok etayotgan chang donalarining soni olinadigan natijalarga ta’sir ko‘rsatadi. urug‘chi tumshuqchasini oz miqdordagi chang donalari bilan changlanishi ijobiy natijaga olib kelmaydi. changlanish muvaffaqiyatli o‘tishi uchun shuncha miqdordagi chang donalari urug‘chining tumshuqchasiga sochilishi kerakki, u murtak xaltaning sonidan bir necha barobar ko‘p bo‘lishi lozim. chang nayining tuzilishi, sitokimyosi. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "changlanish, changni unishi va chang nayining o‘sishi"

1682924063.doc changlanish, changni unishi va chang nayining o‘sishi reja: 1. changlanish turlari 2. chang donasini unishi 3. chang nayining o‘sishi o‘simliklar olamining juda katta qismi uchun yangi organizmni hosil bo‘lishida erkak va urg‘ochi gametalarni urug‘lanish jarayonida qo‘shilishi lozim. bu hodisa amfimiksis deb nomlanadi. o‘simliklarda urug‘lanish sodir bo‘lishi uchun avvalo changlanish ro‘y berishi ya’ni, chang donalarini urug‘chining tumshuqchasiga tushishi, chang donalari unishi, chang nayini hosil qilishi, spermiylarni murtak xaltaga yetib borishi lozim. mana shu jarayonni qanday amalga oshishini birinchi marta amichi (1824) tomonidan o‘rganilgan. changlanish turlari tadqiqotchi mutaxassislarning olib borgan kuzatuv natijalariga ko‘ra, hozirda changlanishning to‘rt xil tarz...

DOC format, 622.0 KB. To download "changlanish, changni unishi va chang nayining o‘sishi", click the Telegram button on the left.

Tags: changlanish, changni unishi va … DOC Free download Telegram