alisher navoiy ijodida naqshbandiylik tartib-qoidalarining poetik ifodasining ahamiyati

DOCX 76 sahifa 126,1 KB Bepul yuklash

76 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 126,1 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 76

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 76

alisher navoiy ijodida naqshbandiylik tartib-qoidalarining poetik ifodasining ahamiyati mundarija kirish………………………………………………………………………………3 i bob. naqshbandiylik tariqatining o‘rta asrlar o‘zbek adabiyotida rivojlanish bosqichlari……..6 1.1. xo‘jagon (naqshbadiylik) tariqatiga bir nazar………………………………6 1.2. naqshbandiylik g‘oyalarining navoiy ijodididagi o‘rni va ahamiyati……11 ii.bob. alisher navoiy ijodida naqshbandiya tariqatining poetik ifodasi………………………………………………………………40 2.1. “xamsa” dostonlarida “solik-murshid” munosabatining ifodalanishida navoiy mahorati……………………………………………………………..…....40 2.2. “lison ut-tayr” dostonida tasavvufning yetti bosqichi. ………….................46 iii.bob. yosh avlod ma’naviy kamoloti uchun tariqatni o‘rgatish afzalliklari………………………..………………………55 xulosa………………………………………………………………………....63 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati………………………….65 kirish mavzuning dolzarbligi va o‘rganilishi asrlar mobaynida inson tushunchasining “hayot guli” degan asosiy mohiyati keng va ulkan ma’noga egadir. ushbu ma’no-mazmunda insonning hayotga kelish, yashashni bilmoq, va yashay olmoq kabi katta missiya yuklanadi. shunday ekan, odam, inson, bashar bo‘lgan favqulodda betakror, benazir, chiroyli hodisasi bo‘lgan inson o‘zi bilan faqatgina jism-jonni emas, balki tuyg‘u, his-ehtiros, qalb, yurak, ong, tafakkur degan ko‘zga ko‘rinmasa-da, biroq aniq mavjud bo‘lgan xilqatning aniq manzarasi doim badiiy adabiyotning bosh masalasi bo‘lib kelgan. agar inson “hayot guli” …

2 / 76

utafakkirlar bilan birga, albatta, alisher navoiy siymosi ham oltin suv yugurilgan oltin devorlardek abadiyatga muhrlanib kelmoqda. bugun alisher navoiy ijodiga munosabat har doimgidan ham muhim ehtiyoj sezmoqda. boisi, shiddatli harakatlanayotgan moddiy olamning raqamlashishi tobora jadal tus olayotgani inson ma’naviy qiyofasining abadul abad “hayot guli” tendensiyasiga zid o‘laroq namoyon etilishiga ham sabab bo‘lmoqda. prezidentimiz sh.mirziyoyevning: “dunyo shiddat bilan o`zgarib, barqarorlik va xalqlarning mustahkam rivojlanishiga raxna soladigan turli yangi tahdid va xavflar bo`layotgan bugungi kunda ma’naviyat va ma’rifatga axloqiy tarbiya yoshlarning bilim olishga, kamolga yetishiga intilishi uchun e’tibor qaratish har qachongidan muhimdir,[footnoteref:1] “biz yoshlarga oid davlat siyosatini hech erinmasdan qat’iyat bilan davom ettiramiz. nafaqat davom ettiramiz, balki bu siyosatni eng ustuvor vazifamiz sifatida bugun zamon talab qilayotgan yuksak darajaga ko`taramiz. yoshlarimizning mustaqil fikrlaydigan, yuksak intellektual va ma’naviy salohiyatga ega bo`lib, dunyo miqyosida o`z tengdoshlariga hech qaysi sohada bo`sh kelmaydigan insonlar bo`lib, kamol topishi uchun davlatimiz va jamiyatimizning bor kuch va imkoniyatlarini safarbar …

3 / 76

i tariqat yo‘llari yaratilgan davrida qolib ketmadi, balki bugunga kelib tariqatga “yo‘lovchilik” tamoyillari yana ham ehtiyoj sezmoqda. shu bois daho adib alisher navoiyning ijodi misolida tariqat tartib-qoidalarini talqin qilish masalasiga alohida to‘xtalish va shu asosda yosh avlodga tariqatning “solik-murshid” an’analarining bugungi “ustoz-shogird” tizimga bog‘liqlik jihatlarini tadqiq qilish ilmiy qiziqish uyg‘otadi. mazkur bitiruv malakaviy ishi ayni masalani kichik tadqiqiga bag‘ishlanadi. mazkur mavzuni i.sulton, s.g‘aniyeva, n.komilov, h.homidiy, s.rafiddinov, s.olimov kabi o‘zbek adabiyotshunos olimlari va tadqiqotchilari tomonidan ham o‘rganilgan bo‘lib, bugungi kunga kelib alisher navoiy ijodida tasavvuf, tariqat yo‘li masalasining o‘rganilishi davom etmoqda. bitiruv malakaviy ishining maqsadi. bitiruv malakaviy bitiruv ishi alsiher navoiy ijodiga mansub “xamsa” hamda “lison uttayr” dostonlarida naqshbaniylik tariqati tartib-qoidalarining poetik ifodasini tahlil qilish hamda xulosalar berishdan iborat. bitiruv malakaviy ishining vazifalari: · xo‘jagon (naqshbadiylik) tariqatiga bir nazar solish; · naqshbandiylik g‘oyalarining navoiy ijodididagi o‘rni va ahamiyatini aniqlash; · “xamsa” dostonlarida “solik-murshid” munosabatining ifodalanishida navoiy mahoratini kuzatish; · “lison ut-tayr” …

4 / 76

i bilan bir qatorda markaziy osiyodagi tasavvuf maktabi an’analari davomchisi sifatida o‘z mahalliy ildizlariga ega tariqatlardan biri sanaladi. barchamizga ma’lumki, payg‘ambar muhammad alayhissalom islom risolatini insonlarga yetkazish davomida shariat, tariqat, tasavvuf va ma’rifatning ahkomlarini ham yo‘l-yo‘lakay ularga hosil qilish uchun baholi qudrat doimo jiddi-jahd bilan harakatda bo‘ldilar. ul zot solllallohu alayhi vassalamning vafotlaridan so‘ng bir qancha vaqt o‘tib milodiy sananing v-vii aslariga kelib islom g‘oyasiga asoslangan tasavvuf haqida qator kitob bitildi va tasavvufning nazariy va amaliy ta’limotlari shakllandi. natijada, so‘fiylikning qur’on va sunnatga asoslangan solikning amaliy, ruhiy mashqlari, o‘z-o‘zini tarbiyalash va chiniqtirish tadbir usullari paydo bo‘ldi. tariqat, marifat, haqiqat degan tushunchalar, qarashlar paydo bo‘ldi. tariqat deb amalga oshiriladigan yo‘l-yo‘riqlar orqali shariat va tasavvuf ta’limotlarini amalga oshiradigan hamda hayotga tadbiq etiladigan tariqat murshidlari yetishib chiqdi. avvalo, tariqat so‘zining lug‘aviy va istilohi ma'nolarga bir nazar tashlasak. tariqat so‘zi “taraka-yatruqu” fe’lidan yasalgan ism bo‘lib mafaul manosini anglatadi. ya’ni bosib o‘tilgan, zabt etilgan yo‘l …

5 / 76

i so‘fiylar va tasavvuf nazariyotchilari g‘oyalaridan ta’sir olgan. shunday bo‘lsa-da, xojagon-naqshbandiya tariqatining bevosita muayyan bir tashkilot sifatida vujudga kelishi xoja yusuf hamadoniy (440/1048-535/1140)ning qur’on va sunnatga asoslangan o‘z ta’limotini yoyish hamda shogirdlar (muridlar) tarbiyalash maqsadida o‘rta osiyoga kelishi, buxoro shahrida xonaqoh (halqaxona) ochib bu yerda o‘z so‘fiylik maktabiga asos solishi bilan bog‘liqdir. shu maqsadda bitiruv malakaviy ishimizning ushbu faslida xojagon tariqatining asoschisi va solik murshidi bo‘lgan yusuf hamadoniyning hayot yo‘llariga e’tiborimizni qaratmoqchimiz. rojih bo‘lmagan ma’lumotlarga ko‘ra, yusuf hamadoniy quddusu sirruhu 1048-yil 17-iyulda (afg‘oniston) hamadoniyning buzanjirol qishlog‘ida dunyoga kelgan. bag‘dodda abu is’hoqdan tahsil olgan. keyinchalik esa isfahon, samarqand, buxoroda ma’rifiy bilimlarini yanada orttirgan[footnoteref:3]. [3: homidiy h. “tasavvuf allomalari” – toshkent; 2009.– b.101. ] tasavvufning amaliy va nazariy ilmlarini abu ali (formadiy, abdulloh juvayniy va hasan simnoniylarning tavajjuhlaridan hosil qilganlar. o‘z o‘rnida zamonasining yetuk allomalari abdulqodir jiyloniy, g‘azzoliy, hamididdin multoniy kabi valiy zotlar bilan o‘zaro mashvaratda bo‘lganlar. yusuf hamadoniy dunyodan uzilgan zohid …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 76 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"alisher navoiy ijodida naqshbandiylik tartib-qoidalarining poetik ifodasining ahamiyati" haqida

alisher navoiy ijodida naqshbandiylik tartib-qoidalarining poetik ifodasining ahamiyati mundarija kirish………………………………………………………………………………3 i bob. naqshbandiylik tariqatining o‘rta asrlar o‘zbek adabiyotida rivojlanish bosqichlari……..6 1.1. xo‘jagon (naqshbadiylik) tariqatiga bir nazar………………………………6 1.2. naqshbandiylik g‘oyalarining navoiy ijodididagi o‘rni va ahamiyati……11 ii.bob. alisher navoiy ijodida naqshbandiya tariqatining poetik ifodasi………………………………………………………………40 2.1. “xamsa” dostonlarida “solik-murshid” munosabatining ifodalanishida navoiy mahorati……………………………………………………………..…....40 2.2. “lison ut-tayr” dostonida tasavvufning yetti bosqichi. ………….................46 iii.bob. yosh avlod ma’naviy kamoloti uchun tariqatni o‘rgatish afzalliklari………………………..………………………55 xulosa………………………………………………………...

Bu fayl DOCX formatida 76 sahifadan iborat (126,1 KB). "alisher navoiy ijodida naqshbandiylik tartib-qoidalarining poetik ifodasining ahamiyati"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: alisher navoiy ijodida naqshban… DOCX 76 sahifa Bepul yuklash Telegram