arxivshunoslik: o’quv qo’llanma

DOCX 87 pages 163.4 KB Free download

87 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 163.4 KB

File type DOCX

Pages 87

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 87

arxivshunoslik 1-mavzu: arxivshunoslik fanining predmeti, maqsad va vazifalari reja: 1. arxivlar haqidagi umumiy tushuncha 2. arxivlarning vujudga kelishi va rivojlanish tarixiga bir nazar 3. arxivshunoslik fani, uning predmeti va vazifalari ( муаммоли савол: архивлар қачон ва нима сабабдан пайдо бўлди? )arxivlar haqida umumiy tushuncha insoniyat taraqqiyotining muayyan bosqichida xo’jalik va ijtimoiy munosabatlarning rivojlanishi ibtidoiy jamoa tuzumining yemirilishiga hamda davlatchilikning vujudga kelishiga olib keldi. deyarli bir vaqtda ijtimoiy zarurat tufayli yozuv ham paydo bo’ldi. qadimiy davlatlar o’zlarining ijtimoiy funksiyalarini bajarish jarayonida turli hujjatlar (qonunlar, farmonlar, mulk va soliq hisobotlari va h.) yaratish hamda ularni saqlashga ehtiyoj sezdilar. shu tariqa hujjatlarni saqlaydigan muassasalar – arxivlar paydo bo’ldi. “arxiv” atamasi lotincha “arxivum” so’zidan olingan bo’lib, o’zbek tilida “mahkama”, “muassasa” degan ma’noni bildiradi. lekin bu so’z hozirgi kunda boshqacha ma’noda qo’llaniladi. arxiv deganda biz odatda faqat hujjatlar saqlanadigan muassasani tushunamiz. arxivlarda turli idoralar, korxonalar, tashkilotlar, shu-ningdek ayrim shaxslar faoliyati jarayonida yaratilgan va to’plangan hujjatlar …

2 / 87

ibodatxonasi qoshidagi arxiv dong taratgan edi. qadimgi rimda arxivlar dastlab kohinlar tasarrufida bo’lgan. rimdagi eng qadimiy arxiv senat arxivi bo’lib, bu hujjatgoh saturn ibodatxonasida joylashgan edi. mazkur arxivda senat va respublika mahkamalarining hujjatlari, senzorlarning aholini ro’yxatga olishi bilan bog’liq materiallar va boshqa muhim hujjatlar saqlanardi. rim saltanati davrida esa yozma hujjatlar saqlanadigan arxiv imperatorlar saroyida joylashtirildi. g’arbiy rim saltanitining halokatidan so’ng rim imperatorlari arxivining davomchisi vizantiya arxivi bo’ldi. ilk o’rta asrlarda g’arbiy yevropada qirollar, yirik feodallar va monastirlarning arxivlari vujudga keldi. ularning orasida eng yirigi v asarda tashkil etilgan vatikan arxivi hisoblanadi. vatikan arxivi hozirgi kunda ham mavjud bo’lib, bu yerda yevropaning o’rta asrlar tarixini o’rganish uchun zarur bo’lgan nodir va qimmatli hujjatlar majmuasi saqlanmoqda. yevropada markazlashgan davlatlarning tashkil topishi va rivojlanishi natijasida mayda arxivlarning yiriklashish jarayoni kuzatiladi. qirollar arxivlari bo’ysundirilgan feodallarning arxivlari hisobiga kengayib bordi. qirollar arxivlari g’oyat maxfiy tarzda saqlanar edi. yevropada qirolik hokimiyatining kuchayishi va umumdavlat boshqaruv …

3 / 87

sohasidagi bu islohot qator boshqa davlatlar uchun namuna bo’ldi. ular ham fransiya singari davlat arxiv tizimini yaratdilar. lekin angliya va aqsh singari mamlakatlarda o’sha vaqtda ham, hozir ham yagona davlat arxiv tizimi barpo qilinmadi. bu yerdagi markaziy, viloyat va shahar arxivlarining har biri mustaqil ravishda faoliyat ko’rsatib kelmoqda. xix asrda qator yevropa mamlakatlari va aqshda arxivlarining eshiklari tadqiqotlar uchun ochildi. natijada arxiv hujjatlaridan ilmiy maqsadlarda foydalanish va ularni nashr etish imkoniyati paydo bo’ldi. ko’p mamlakatlarda maxsus arxivshunos kadrlarni tayyorlash yo’lga qo’yildi. 1821 yilda fransiyada ilk arxiv instituti – xartiyalar maktabi ochildi. hozirgi kunda jahonnning barcha mamlakatlarida minglab arxivlar faoliyat ko’rsatmoqda. ularning orasida har bir davlatning markaziy (yoki milliy) arxivlari o’zlarining noyob hujjatlarga boyligi bilan ajralib turadi. londondagi davlat arxivi, parijdagi milliy arxiv, rimdagi markaziy davlat arxivi, koblens shahridagi federal arxiv (gfr), vashingtondagi milliy arxiv, moskvadagi rossiya markaziy davlat arxivi, dehlidagi milliy arxiv, qohiradagi markaziy davlat arxivi jahondagi eng yirik arxivlar …

4 / 87

nal nashr etmoqda. parijda arxivshunoslarning xalqaro kursi faoliyat ko’rsatmoqda. ( муаммоли савол: архившунослик фанининг мақсад ва вазифалари )arxivshunoslik fani, uning maqsad va vazifalari yangi zamonda arxivlarda saqlanayotgan hujjatlar sonining keskin oshganligi tufayli ularni saqlash va foydalanish bilan bog’liq ishlar tobora murakkablashib bordi. natijada, hujjatlarni hisobga olish, ularni bir tizimga solish va ro’yxatga olishning yangi-yangi usullari ishlab chiqildi va amalda qo’llanildi. shu tariqa arxivshunoslik fani paydo bo’ldi. arxivshunoslik – muhim ijtimoiy ahamiyatga hujjat va materiallarni turkumlash, ularni bir tizimga solish, saqlash, ulardan ilmiy va amaliy maqsadlarda foydalanish to’g’risidagi fandir. mazkur ko’makchi tarix fani arxiv ishining umumiy qonuniyatlarini, hujjat va materiallarni tanlab olish va saqlash, ulardan foydalanish tamoyillarini ishlab chiqadi. hozirgi kunda hujjat va materiallarning umumiy miqdori va turlari nihoyatda ko’pdir. shuning uchun ham arxivshunoslik fanini rivojlantirmasdan, hujjatlarni saralash va saqlashning zamonaviy usullarini egallamasdan turib arxiv ishini to’g’ri yo’lga qo’yish amri maholdir. arxivshunoslik asoslarini yaxshi bilish bo’lajak tarixchi uchun g’oyat muhimdir. arxiv …

5 / 87

noslik kursini o’rganish jarayonida biz o’zbekistonda arxiv muassasalarining vujudga kelishi, ularning rivojlanish bosqichlari, arxivlarning hozirgi ahvoli, faoliyatining asosiy yo’nalishlari bilan tanishib boramiz. shu bilan birga arxivlarning maqsad va vazifalari, arxivlarga topshiriladigan hujjatlarni tanlash va saralash, ularni saqlash va turkumlash, hisobga olish, ulardan foydalanish usullarini o’rganamiz. tayanch iboralar arxiv – (lotincha «arxivum” – mahkama, muassasa) muhim ijtimoiy ahamiyatga molik bo’lgan hujjat va materiallar saqlanadigan idora yoki muassasa. metroon ibodatxonasi qoshidagi arxiv – qadimgi afinadagi mashhur arxivlardan biri senat arxivi – rim respublikasining asosiy arxivi vatikan arxivi – v asrda tashkil etilgan va hozirgi kunda ham faoliyat ko’rsatayotgan yirik arxiv fransiya markaziy davlat arxiv ivi - konventning 1791 yilgi dekretiga muvofiq tashkil etilgan arxiv. shundan boshlab fransiya va boshqa yevropa davlatlarida markazlashgan arxiv tizimi vujudga kela boshladi xartiyalar maktabi – 1821 yilda fransiyada ochilgan va arxivshunos kadrlar tayyorlaydigan ilk oliy o’quv yurti xalqaro arxiv kengashi – 1948 yilda yunesko qoshida tashkil etilgan …

Want to read more?

Download all 87 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arxivshunoslik: o’quv qo’llanma"

arxivshunoslik 1-mavzu: arxivshunoslik fanining predmeti, maqsad va vazifalari reja: 1. arxivlar haqidagi umumiy tushuncha 2. arxivlarning vujudga kelishi va rivojlanish tarixiga bir nazar 3. arxivshunoslik fani, uning predmeti va vazifalari ( муаммоли савол: архивлар қачон ва нима сабабдан пайдо бўлди? )arxivlar haqida umumiy tushuncha insoniyat taraqqiyotining muayyan bosqichida xo’jalik va ijtimoiy munosabatlarning rivojlanishi ibtidoiy jamoa tuzumining yemirilishiga hamda davlatchilikning vujudga kelishiga olib keldi. deyarli bir vaqtda ijtimoiy zarurat tufayli yozuv ham paydo bo’ldi. qadimiy davlatlar o’zlarining ijtimoiy funksiyalarini bajarish jarayonida turli hujjatlar (qonunlar, farmonlar, mulk va soliq hisobotlari va h.) yaratish hamda ularni saqlashga ehtiyoj sezdilar. shu tariq...

This file contains 87 pages in DOCX format (163.4 KB). To download "arxivshunoslik: o’quv qo’llanma", click the Telegram button on the left.

Tags: arxivshunoslik: o’quv qo’llanma DOCX 87 pages Free download Telegram