obyektga yo‘naltirilgan dasturlashning asosiy tushunchalari

DOCX 13 pages 29.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.5 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

obyektga yo‘naltirilgan dasturlashning asosiy tushunchalari hisoblash texnikasining rivojlanishi va yechilayotgan masalalarni tobora murakkablashuvi dasturlashning turli modellarini (paradigmalarini) yuzaga kelishiga sabab bo‘lmoqda. obyektga yo‘naltirilgan dasturlash (oyd) - bu dasturlashga yangi bir yondashuvi bo‘lib, protsedurali dasturlshda mavjud bo‘lgan muammolarni bartaraf qilish maqsadida yuzaga kelgan. birinchilar qatorida ishlab chiqilgan kompilyatorlarda (masalan, fortran tili uchun) dasturlashning funksiyalardan foydalanishga asoslangan protsedura modelini qo‘llab quvvatlagan. bu model yordamida dastur tuzuvchi bir necha ming qatorli dasturlarni tuzishi mumkin edi. rivojlanishning keyingi bosqichida dasturlarning tuzilmali modeli paydo bo‘ldi va u algol, pascal va c tillari kompilyatorlarida o‘z aksini topdi. tuzilmali dasturlashning mohiyati - dasturni o‘zaro bog‘langan protseduralar (bloklar) va ular qayta ishlaydigan berilganlarning majmuasi deb qarashdan iborat. ushbu model dastur bloklari keng qo‘llashga, goto operatoridan imkon qadar kam foydalanishga tayangan va unda dastur tuzuvchi o‘n mingdan ortiq qatorlarga ega monolit dasturlarni yarata olgan. yaratilgan dasturlarni sozlash va nazorat qilish protsedurali modelga nisbatan oson kechgan. strukturali dasturlash asosida yaratilgan …

2 / 13

lganlarning boshqa berilganlar bilan o‘zaro ta’siriga qaratiladi. o‘z navbatida bu holat ilovani loyihalash bosqichida katta diqqat e’tiborni talab etadi va shuni hisobiga uni kengaytirish (takomillashtirish) imkonini beradi. konkret berilganlar turlari haqida tasavvur bo‘yicha aniq bir qarorga kelgandan keyin bu taqdimotni ilovaning keyingi naqllarida yoki umuman boshqa ilovalarda foydalanish mumkin bo‘ladi. bu turdagi kelishuvlar ilovalar yaratishni ancha soddalashtirish imkonini beradi. oyd, tasavvur bo‘yicha kelishuv va nisbatan abstrakt berilganlarni qo‘llash hisobiga dasturlshni soddalashtiradi. texnologiyaning nomidan ko‘rinib turibdiki, yuqorida qayd qilingan afzalliklarning barchasi obyektlar yordamida erishiladi. obyektlar – oyd ilovalarning “qurilish blokidir”. bunday qurilish bloki ilovaning qismini o‘z ichiga oladi - hisoblash jarayonini, berilganlarning bir qismini yoki qandaydir yanada abstract bo‘lgan obyektni. obyektlarni o‘z ichida a’zo sifatida o‘zgaruvchilar va funksiyalarni olgan tuzilma deb qarash mumkin. o‘zgaruvchilar qiymatlari obyektda saqlanuvchi berilganlarni, funksiyalar esa obyektning amal imkoniyatlariga murojaat qilishni ta’minlayda. obyekt turi uchun oydda maxsus nom – class (sinf) mavjuddir. sinfni aniqlash obyektlarni, ya’ni sinf …

3 / 13

matlari int turi chegarasida bo‘lishi mumkin. yoshni manfiy qiymatini kiritish o‘rinsizdir va qiymat kiritishda bu nazoratni xossa o‘z zimmasiga oladi. xossadan foydalanish orqali yosh qiymatlari diapazonini 1 dan 120 gacha qilib belgilash mumkin. metod termini bilan obyekt tomonidan taqdim etiluvchi funksiya tushuniladi. metodlar obyektning funksional imkoniyatlariga murojaat qilishda qo‘llaniladi. xuddi xossa va maydonlar kabi metodlar ham zarur bo‘lganda tashqi kodlardan murojaatlarga cheklovlar qo‘yish uchun ochiq yoki yopiq bo‘lishi mumkin. oyd quyidagi asosoiy tamoyillarga taynadi: 1. ustida amal bajariladiganlarning barchasi obyektlar hisoblanadi; 2. hisoblash obyektlar o‘rtasida o‘zaro ta’sir (berilganlarni almashish) yo‘li bilan amalga oshiriladi va unda bir obyekt ikkinchisi tomonidan qandaydir ishni bajarishni talab qiladi. obyektlar xabarlar vositasida bir-biri bilan o‘zaro ta’sir qilishadi. xabarlar- bu zarur bo‘lishi mumkin bo‘lgan argumentlar bilan to‘ldirilgan biror ishni bajarilishga so‘rovdir. 3. har bir obyekt, uni tashkil etuvchilari uchun ajratilgan mustaqil xotiraga ega. 4. har bir obyekt, uning umumiy xossalarini ifodalovchi sinfning vakilidir. 5. sinfda obyektning …

4 / 13

tur” deb atash mumkin. inkapsulyatsiya – bu berilganlar va ularni qayta ishlovchi kodni birlashtirish mexanizmidir. inkapsulyatsiya berilganlar va kodni tashqi ta’sirdan saqlash imkonini beradi. yuqoridagi ikkita konsepsiyani amalga oshirish uchun c# tilida sinflar ishlatiladi. sinf termini bilan obyektlar turi aniqlanadi. sinfning har bir vakili (nusxasi) obyekt deb nomlanadi. har bir obyekt o‘zining alohida holatiga ega bo‘ladi. obyekt holati undagi berilgan-a’zolarning ayni paytdagi qiymati bilan aniqlanadi. sinf vazifasi uning funksiya-a’zolarining sinf obyektlari ustidabajaradigan amallar imkoniyati bilan aniqlanadi. berilgan sinf obyektini yaratish konstruktor deb nomlanuvchi maxsus funksiya-a’zo tomonidan, o‘chirish esa destruktor deb nomlanuvchi maxsus funksiya-a’zo orqali amalga oshiriladi. sinf ichki berilganlariga murojaatni cheklab qo‘yishi mumkin. cheklovlar berilganlarni ochiq (public), yopiq (private) va himoyalangan (protected) deb aniqlashlar bilan tayinlanadi. sinf, shu turdagi obyektning “tashqi dunyo” bilan o‘zaro bog‘lanishi uchun qat’iy muloqat shartlarini aniqlaydi. yopiq berilganlarga yoki kodga faqat shu obyekt ichida murojaat qilish mumkin. boshqa tomondan, ochiq berilganlarga va kodlarga, garchi ular obyekt …

5 / 13

ni amalga oshirishga imkon beruvchi berilgan va funksiyalarni qo‘shadi. ajdod sinfdagi himoyalangan berilgan-a’zolarga va funksiya-a’zolarga ajdod sinfda murojaat qilish mumkin bo‘ladi. bundan tashqari, hosilaviy sinfda ona sinf funksiyalari qayta aniqlanishi mumkin. demak, vorislik asosida bir-biri bilan “ona-bola”munosabatidagi sinflar shajarasini yaratish mumkin. tayanch sinf termini sinflar shajarasidagi ona sinf sinonimi sifatida ishlatiladi. agar obyekt o‘z atributlarini (berilgan-a’zolar va funksiya-a’zolar) faqat bitta ona sinfdan vorislik bilan olsa, yakka (yoki oddiy) vorislik deyiladi. agar obyekt o‘z atributlarini bir nechta ona sinflardan olsa, to‘plamli vorislik deyiladi. polimorfizm – bu kodning, bajarilish paytidan yuzaga keladigan holatga bog‘liq ravishda o‘zini turlicha amal qilish xususiyatidir. polimorfizm faqat obyektlar xususiyati bo‘lmasdan, balki funksiya-a’zolar xususiyatidir va ular xususan, bitta nomdagi funksiya-a’zo vositasida har xil turdagi argumentlarga ega, bajaridagan amali unga uzatiladigan argumentlar turiga bog‘liq bo‘lgan funksiyalar turkumidan foydalanish imkoniyatida namoyon bo‘ladi. bu holatga funksiyalarni qayta yuklash deyiladi. polimorfizm amallarga ham qo‘llanishi mumkin, ya’ni amal mazmuni (natijasi) operand (berilgan) turiga …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "obyektga yo‘naltirilgan dasturlashning asosiy tushunchalari"

obyektga yo‘naltirilgan dasturlashning asosiy tushunchalari hisoblash texnikasining rivojlanishi va yechilayotgan masalalarni tobora murakkablashuvi dasturlashning turli modellarini (paradigmalarini) yuzaga kelishiga sabab bo‘lmoqda. obyektga yo‘naltirilgan dasturlash (oyd) - bu dasturlashga yangi bir yondashuvi bo‘lib, protsedurali dasturlshda mavjud bo‘lgan muammolarni bartaraf qilish maqsadida yuzaga kelgan. birinchilar qatorida ishlab chiqilgan kompilyatorlarda (masalan, fortran tili uchun) dasturlashning funksiyalardan foydalanishga asoslangan protsedura modelini qo‘llab quvvatlagan. bu model yordamida dastur tuzuvchi bir necha ming qatorli dasturlarni tuzishi mumkin edi. rivojlanishning keyingi bosqichida dasturlarning tuzilmali modeli paydo bo‘ldi va u algol, pascal va c tillari kom...

This file contains 13 pages in DOCX format (29.5 KB). To download "obyektga yo‘naltirilgan dasturlashning asosiy tushunchalari", click the Telegram button on the left.

Tags: obyektga yo‘naltirilgan dasturl… DOCX 13 pages Free download Telegram