kompton effekti o'rganish

DOCX 26 pages 204.3 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 204.3 KB

File type DOCX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ kompton effekti o'rganish reja: kirish………………………………………4 1. mikrozarralar xususiyat………………………9 2.kompton effekti ………………………18 3. kompton effektining qo'llanilishi …22 xulosa ……………………………………23 adabiyotlar…………………………........24 kirish tasavvur qiling, siz aks-sado qaytadigan joyda qattiq qichqirdingiz. albatta, sizning tovushingiz o‘zingizga bir necha martadan qayta-qayta eshitiladi va u siz qanday qichqirgan bo‘lsangiz, o‘sha tovush chastotasida qaytadi. tovushingiz hech qachon bir oktava past bo‘lib qaytmaydi. ammo lekin, rentgen to‘lqinlari borasida bunday deyishning iloji yo‘q. 1923-yilda fizik olim artur kompton (1892-1962) rentgen nurlarining elektronlarga tushishi natijasidagi tarqoq nurlanishlarning chastotasi va energiyasi pastroq bo‘lishini ko‘rsatib bergan. bu ko‘pchilik olimlar uchun kutilmagan hol bo‘ldi. chunki, elektromagnit nurlanishlarning klassik to‘lqin nazariyasida bunday effekt ko‘zda tutilmagan edi. sochilgan rentgen nurlarining zarrachalari o‘zini xuddi bilyard sharlari singari tutardi. ya'ni, ularning energiyasining …

2 / 26

ariyasining haq ekaniga yaqqol isbot o‘laroq maydonga chiqdi. ya'ni, u yorug‘likning bir vaqtning o‘zida ham to‘lqin va ham korpuskulyar xususiyatlarga ega ekanini tasdiqladi. bundan avvalroq, albert eynshteyn tomonidan, fotoeffekt hodisasini, ya'ni, mis plastina yuzasini muayyan chastota diapazondagi yorug‘lik bilan yoritilganida, uning sirtidan elektronlar uchib chiqish jarayonini ham kvant nazariyasi orqali tushuntirish mumkinligi ko‘rsatib berilgan edi. bunda ham, yorug‘likni zarrachalar oqimi deb tasavvur qilinadi. hozirda, fizikada yorug‘lik zarrachalarini fotonlar deb yuritiladi. agar, rentgen nurlari to‘lqinlariga hamda elektronlarga mumtoz model nuqtai nazaridan yondoshilsa, unda, qoidaga ko‘ra, elektronlar ham, kelib tushayotgan to‘lqin chastotasida tebranishni boshlashi, bundan kelib chiqib esa, ularning o‘zi ham aynan shu chastotadagi to‘lqinlar taratishi kerak edi. biroq, kompton yaqqol ko‘rib turibdiki, rentgen nurlari bilan amalda bunday bo‘lmayapti. kompton rentgen nurlarini ham xuddi fotonlar singari deb tasavvur qildi va fiziklarga yaxshi ma'lum bo‘lgan ikkita formula e=hf va e=mc2 dan kelib chiqib, rentgen nurlari zarrachasini p=hf/c impulsga ega bo‘ladi deb qabul qildi. …

3 / 26

lmiy hamda amaliy ahamiyatga ega bo`lgan kompton effektining turli sohalarida tadbiqii tahlil qilishga bag`ishlangan bo`lib, hozirgi zamonaviy ilmiy hamda amaliy fanlarning muhim yo`nalishlaridan biri hisoblanadi. bu kurs ishi mavzusi haqiqatdan ham dolzorb ekanligini ko`rsatadi. kurs ishi ob`yekti va predmeti:norelyativistik kompton effekti, relyativistik kompton effekti. kurs ishining maqsad va vazifalari: 1. kompton effektining klassik va kvant nazriyasi hodisasi haqida ma`lumot berish. 1. mikrozarralar xususiyat 1905 yil a.eynshteyn tomonidan taqdim etilgan fotoeffektning tushuntirilishi amerika fizigi a.kompton (1922 yil) tajribalarida o‘zining eksperimental ifodasini topdi. kompton moddaning erkin (yoki atomlar bilan kuchsiz bog‘langan) elektronlarida qisqa to‘lqinli rentgen nurlanishini elastik sochilishini tadqiq qildi. u tomonidan kashf etilgan, keyinchalik kompton effekti deb nom olgan effekt, sochilishda nurlanish to‘lqin uzunligining o‘zgarishi mumkin emas – degan to‘lqiniy nazariyaga mos kelmasligi ma’lum bo‘ldi. to‘lqin nazariyasiga binoan, elektron yorug‘lik to‘lqinining davriy maydoni ta’siri ostida, to‘lqin chastotasida majburiy tebranish hosil qiladi va shuning uchun shu chastotadagi to‘lqinlarni nurlantiradi. kompton effekti chizmasi …

4 / 26

likli spektral chiziq bilan bir qatorda (0 to‘lqin uzunlikli siljimagan chiziq ham kuzatiladi. siljigan va siljimagan chiziqlar intensivliklari munosabati modda turiga bog‘liq. 1-rasm. kompton effektining tajribasining chizmasi 2-rasmda ba’zi bir burchak ostida sochilgan nurlanish spektri - intensivlik taqsimoti egri chizig‘i ko‘rsatilgan. kompton effekti 1923 yilda a.kompton va p.debay (mustaqil ravishda) tomonidan nurlanish tabiati, haqida kvant tasavvurlari asosida tushuntirib berildi. agar nurlanish bu fotonlar oqimi deb qabul qilinsa, unda kompton effekti - bu rentgen fotonlarini moddaning erkin elektronlari elastik to‘qnashuvi natijasidir. moddalarning yengil atomlarida elektronlar atomlar yadrolari bilan kuchsiz bog‘langan, shuning uchun ularning erkin deb hisoblash mumkin. to‘qnashish jarayonida foton elektronga saqlanish qonuniga binoan o‘z energiyasining va impulsining bir qismini beradi. 2-rasm. sochilgan nurlanish spektrlari ikkita zarraning,e=hv ya’ni energiyasiga va impulsiga ega uchadigan tinchlik energiyasi ga teng bo‘lgan tinch turgan elektron bilan elastik to‘qnashuvini ko‘rib chiqamiz. foton elektron bilan to‘qnashib, o‘z harakat yo‘nalishini o‘zgartiradi (ya’ni sochiladi). sochilgandan keyin foton impulsi p=h/c …

5 / 26

, ( =s/() eksperimentdan olingan kompton formulasiga to‘g‘ri keladigan ifodaga olib keladi: . (3) shunday qilib, kvant tasavvurlari asosida bajarilgan nazariy hisoblar, kompton effektini mukammal tushuntirish va kompton to‘lqin uzunligini fundamental konstantalar (o‘zgarmas son, doimiy miqdor) h, s va m orqali ifodalash imkonini beradi: tajriba ko‘rsatganidek, siljigan to‘lqin uzunligi bilan bir qatorda siljimagan dastlabki to‘lqin uzunligi 0 sochilgan nurlanishda kuzatiladi. bu fotonlarning atomlar bilan kuchli bog‘langan elektronlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’siri bilan tushuntiriladi. bunda fotonlar atomlar bilan energiya va impuls bo‘yicha o‘zaro to‘liq almashishadi. atomning katta massasi tufayli elektron massasi bilan tenglashtirganda atomga faqat fotonning energiyasining arzimas qismi o‘tadi, chunki sochilgan nurlanish to‘lqin uzunligidan tushadigan nurlanish to‘lqin uzunligi 0 deyarli farq qilmaydi. 4-rasm. kompton effekti modeli 5. mikrozarralarning to‘lqin xususiyatlari. elektron difraksiyasi 1923 yilda ajoyib voqea yuz berdi. bu esa kvant fizikasining yuqori darajada rivojlanishiga sabab bo‘ldi. fransuz fizigi lui de-broyl korpuskulyar–to‘lqin dualizm universalligi haqidagi gipotezani ilgari surdi. nafaqat fotonlar, balki …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kompton effekti o'rganish"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ kompton effekti o'rganish reja: kirish………………………………………4 1. mikrozarralar xususiyat………………………9 2.kompton effekti ………………………18 3. kompton effektining qo'llanilishi …22 xulosa ……………………………………23 adabiyotlar…………………………........24 kirish tasavvur qiling, siz aks-sado qaytadigan joyda qattiq qichqirdingiz. albatta, sizning tovushingiz o‘zingizga bir necha martadan qayta-qayta eshitiladi va u s...

This file contains 26 pages in DOCX format (204.3 KB). To download "kompton effekti o'rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: kompton effekti o'rganish DOCX 26 pages Free download Telegram