buxoro tarixiy geografiyasi masalalariga b.ahmedovnig ilmiy munosabati

DOCX 26 pages 81.9 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 81.9 KB

File type DOCX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

buxoro tarixiy geografiyasi masalalariga b.ahmedovnig ilmiy munosabati mustaqil ish buxoro tarixiy geografiyasi masalalariga b.ahmedovnig ilmiy munosabati atoqli olim b. ahmedov tadqiqotlarida “istoriko-geograficheskaya literatura sredney azii xvi - xviii vv.” (pismennыye pamyatniki) monografiyasi alohida o’rin egallaydi[footnoteref:1]. ta’kidlash joizki, kitob sovet davrida yozilgan va muallif o’z davri mafkurasi, tadqiqot metodologiyasiga ergashgani tabiiy. k.marks, f.engelsdan iqtiboslar keltirilishi o’sha davr tadqiqot metodologiyasi mahsuli hisoblanadi[footnoteref:2]. monografiyada ellikdan ortiq fors va turkiy tildagi asarlar, shuningdek, xvi-xviii asrlarda o’rta osiyoga, jumladan, buxoroga tashrif buyurgan rus elchilari va sayohatchilarining safar yozuvlari hamda hisobotlari tahlil qilingan. ushbu asarlardan o’rta osiyo o’zbeklari va boshqa xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va madaniy hayoti, etnik tarixi, ularning rossiya va boshqa mamlakatlar bilan siyosiy, savdo va madaniy munosabatlari haqidagi eng muhim ma’lumotlar to’plangan. asarning kirish qismida ham qimmatli ma’lumotlarni uchratish mumkin. b.v.lunin kitobning taqrizchilaridan biridir. muallifning o’zi tadqiqotda xvi-xviii asrning birinchi yarmida buxoro tarixiga oid eng qimmatli manbalarni ilmiy iste’molga kiritishga, ular tarkibidagi ma’lumotlarning boyligi …

2 / 26

mavzusidagi tadqiqotlarni baholash jarayonida ba’zi bir fikr-mulohazalarni bildirib o’tadi. bunga misol tariqasida m.n.tixomirov rahbarligi ostida sssr tarixi manbashunosligi bo’yicha o’rta osiyoning ix-xvii asrlar manbalariga 10 dan ortiq manbaning nomi va muallifi kiritilgan bo’lib, kitobning 8 sahifasi ularga ajratilgan xolos. b. ahmedovning ta’kidlashicha tadqiqotning birinchi qismi tarixiy, memuar va biografik xususiyatga ega bo’lib, tarixda kam o’rganilgan qismlarni to’ldirishga xizmat qiladi. asarning 2-qismida esa rus va xorijiy sayyohlarning esdaliklari, jumladan antoniy jenkinson, florio benevini, pazuxinlar va boshqalarning ijod namunalari o’rin olgan[footnoteref:3]. [3: ахмедов б. историко-географическая литература xvi-xviii вв. (писменнные памятники). -ташкент: фан, 1985. -с] mazkur asarda tilga olingan mualliflardan biri muhammad solih bo’lib, o’zining “shayboniynoma” asari bilan mashhurdir. b. ahmedov uning faoliyatini shayboniyxon va sulola namoyandalari mahmud sulton hamda ubaydullaxon faoliyati bilan bog’liqligini ta’kidlaydi. bobur o’z esdaliklarida muhammad solih 905-xijriy yilda (1499-1500 yy.) buxoroga ketish vaqtida o’zining sobiq xojasidan kechib, shayboniyxon tomonga o’tganligi haqida yozib qoldiradi. tarixchi olim esa, muhammad solih 1500-yil …

3 / 26

ом, 1989. ] [5: ахмедов б.а. неизвестная версия «шейбани-наме» бинаи // общественные науки в узбекистане. -ташкент, -№ 2. 1965. -с. 51-55.] sharqshunos olim shu o’rinda muhammad solihning xronikasini kamoliddin binoiyning asari bilan taqqoslaganda farqli jihatlarini ham sanab o’tadi. ba’zi o’rinlarda muhammad solixning qo’lyozmasi o’zida aks ettiradigan faktlar miqdori va sifati jihatidan ustunligi va to’liqroq ma’lumot berishi ham alohida ta’kidlab o’tilgan. masalan, olim ularni 5 ta alohida punkt bilan sanab o’tgan va ularning birinchisi qorako’lda shayboniylarga qarshi uyushtirilgan tug’yonlar sanaladi[footnoteref:6]. [6: ахмедов б. историко-географическая литература xvi-xviii вв. (писменнные памятники). -ташкент: фан, 1985. -с. 6.] ushbu asarda b. ahmedov tadqiq qilgan navbatdagi asar “mehmonnomai buxoro” qo’lyozmasi sanaladi. asar memuar tipida yozilgan bo’lib, shayboniyxonga yaqin kishilardan sanalgan ro’zbehxon tomonidan bitilgan. sharqshunos olim asar bir yilda yozib tugallanganligi haqidagi fikrni keltirib o’tadi (1509 y.). asarda o’rta osiyoning xvi asrdagi ijtimoiy-siyosiy voqyealari tafsiloti keltirilgan. qo’lyozmaning o’zida muallif shia mazhabi vakillariga nisbatan nafrotomuz munosabatga guvoh bo’lishdan …

4 / 26

ining kelib chiqishi, ularning chegaralari hatto shimoliy muz oyekanigacha borishi haqdagi faktlar uchraydi. bundan tashqari asarning muhim jihatlaridan yana biri xorazmdan astrobodgacha bo’lgan hududlardagi aholining bir-biri bilan dushmanona kayfiyatda bo’lganligi, doimiy urush holatida bo’lishi-yu asirga tushganlarning umumiy ahvoli yozib qoldirilgan. asarning 21-bobida ro’zbehxon tomonidan keltirilgan bir ma’lumotga b. ahmedov ham e’tibor bergani holatda yozadi. ushbu qismda yozilishicha yerga egalik qilishning sultoniya ko’rinishi ham mavjud bo’lgan[footnoteref:8]. [7: ахмедов б. государство кочевых узбеков. -москва: наука, 1965. -194 с.] [8: ахмедов б. историко-географическая литература xvi-xviii вв. (писменнные памятники). -ташкент: фан, 1985. -с. 28.] ro’zbehxon asarida yozib qoldirilgan ma’lumotlardan biri o’sha davrda mavjud bo’lgan diniy e’tiqod bilan bog’liq masalalar hisoblanadi. o’zbeklar singari qozoqlar ham musulmon bo’lsa-da, ammo majusiylikning ba’zi bir ko’rinishlari uchrab turgan, masalan quyoshga topinish, sehrli deb hisoblangan “yada” toshidan foydalanish hamda hokazolar. ma’lumki, bu sarqitlar shayboniyxon o’zbeklariga ham xos bo’lgan. bundan tashqari, o’zbek qabilalarining siyosiy ittifoqida butparastlar ham mavjud bo’lib, shayboniyxon ular …

5 / 26

ga ega: xv asr o’rtalarida ko’chmanchi o’zbeklarning temuriylar bilan munosabatlari to’g’risida, ya’ni, xvi asrning boshlarida ko’chmanchi o’zbeklar movarounnahr va xurosonni keyinchalik bosib olishlari uchun zarur shart bo’lib xizmat qilgan temuriylar: sulton abu sa’id, muhammad juki, sulton husayn va boshqalarning ichki kurashga qurolli aralashuvi, dashti qipchoqning sharqiy qismida ko’chmanchi bo’lgan turk-mo’g’ul qabilalari haqida va keyinchalik o’zbek xalqining shakllanishida muhim tarkibiy qismlardan birini tashkil etdi. b. ahmedov tomonidan “tarixi abulxayrxon” asarini sinchkovlik bilan o’rganish jarayonida, 30 ga yaqin qabilalarning nomlarini aniqlashga muvaffaq bo’lindi[footnoteref:11]. xv asr ko’chmanchi o’zbeklarning siyosiy ittifoqi, bundan tashqari harbiy qo’shinda ularning umumiy joylashuvi bilan bog’liq jihatlari e’tiborga olingan. [10: аҳмедов б. ўзбекистон халқлари тарихи манбалари (қадимги замон ва ўрта асрлар). -тошкент: ўқитувчи, 1991. -216 б.] [11: аҳмедов б. тарихдан сабоқлар. -тошкент: ўқитувчи, 1994. -391-б.] yana bir tadqiq qilingan asarlardan biri “ahsan at-tavorix” bo’lib, asarda xvi asrning birinchi yarmida buxoro shayboniy hukmdorlari va eron safaviylari o’rtasida hudud talashish, geografiya masalalarida …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buxoro tarixiy geografiyasi masalalariga b.ahmedovnig ilmiy munosabati"

buxoro tarixiy geografiyasi masalalariga b.ahmedovnig ilmiy munosabati mustaqil ish buxoro tarixiy geografiyasi masalalariga b.ahmedovnig ilmiy munosabati atoqli olim b. ahmedov tadqiqotlarida “istoriko-geograficheskaya literatura sredney azii xvi - xviii vv.” (pismennыye pamyatniki) monografiyasi alohida o’rin egallaydi[footnoteref:1]. ta’kidlash joizki, kitob sovet davrida yozilgan va muallif o’z davri mafkurasi, tadqiqot metodologiyasiga ergashgani tabiiy. k.marks, f.engelsdan iqtiboslar keltirilishi o’sha davr tadqiqot metodologiyasi mahsuli hisoblanadi[footnoteref:2]. monografiyada ellikdan ortiq fors va turkiy tildagi asarlar, shuningdek, xvi-xviii asrlarda o’rta osiyoga, jumladan, buxoroga tashrif buyurgan rus elchilari va sayohatchilarining safar yozuvlari hamda hisobotlari tahlil ...

This file contains 26 pages in DOCX format (81.9 KB). To download "buxoro tarixiy geografiyasi masalalariga b.ahmedovnig ilmiy munosabati", click the Telegram button on the left.

Tags: buxoro tarixiy geografiyasi mas… DOCX 26 pages Free download Telegram