og'irlik o'lchov birliklari - mann va qafiz

PPTX 18 sahifa 530,2 KB Bepul yuklash

18 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 530,2 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 18

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 18

слайд 1 qadimgi o’lchov birliklari toshkent kimyo xalqaro unversiteti erkinova ulbòsin saidxòja qizi hstp 316 u gruh og’irlik o'lchov birliklari – narsalaming miqdorini ifodalash uchun qo'llaniladigan o'lchov birliklari. ajdodlarimiz og'irlikni o'lchashning bir qancha turlarini asta sekinlik bilan kashf qilib keldilar. avvallari narsalaming miqdori faqat biror sig'imga ega bo'lgan idish bilan o’lchangan bo'lsa, keyinchalik ba'zi o'lchov vositalari yordamida aniqlanadigan bo'ldi. natijada og'irlik o'lchash uchun yuzlab o'lchov va o'lchov birliklari kashf etildi. buyuk allomalar abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, zahriddin muhammad bobur asarlarida juda ko'plab o'lchov birliklari keltirilgan. ularning ko'pchiligi hozirgi kunda ham o'z kuchini yo’qotmagan. misqol, pud, botmon, karb o'lchov birlikla-riga ko'p duch kelamiz. bu o'lchov birliklari xalqimiz hayotida keng qo'llanilibgina qolmasdan, iyyor-o'lchov va o'lchash ishlari bilan shug'ullanuvchi shaxslar bo'lib, ular metall sofligini sinash, bozor-dagi tosh tarozilar to'g'riligini, muomladagi oltin va kumush pullar-ning sofligini tekshirib, og'irligini o'lchash bilan shug'ulanganlar birliklari tizimi. donlaridan foydalanib hal qildilar. ular 1 misqolning og'irligini …

2 / 18

k-larining nomlari birliklarning qadoq bo'yicha qiymatlari xalqaro birliklar tizimidagi qiymatlari 1 1 arpa doni 1.1104 0,04095=0,00004095kg 2 1 misqol=100 arpa doni 1-102 4,095g=0,004095 kg 3 1 qadoq =100 misqol 1 = 4 1 kumush tosh = 250 misqol 2,5 1023,75r =1,02375 kg 5 1 oltin tosh = 500 misqol 5 = 6 to'rtdan bir pud 1000 misqol 10 =4,095 kg 7 yarim pul =2000 misqol 20 = 8 1 pud = 4000 misqol 40 = 9 l kichkina botmon=8 pud 320 = 10 1 botmon = 10 pud 400 =163,80 kg 11 1 katta botmon = 16 pud 640 = 12 1 eng katta botmon = 20 pud (bu ko'pincha botmon – motmon deb ham ataladi. 800 = samarqand xalqi 6-8-asrlardan, balki undan ham oldin og'irligi 4,46 g bo'lgan misqollarni qo'llashgan. bu misqollar (l misqol = 4,46 g) hozirgi kunda ham mamlakatimizda, shuningdek, ba'zi sharq mamlakatlari ham qo'llanilmoqda. farg'ona vodiysida …

3 / 18

aykalcha va boshqa buyumlarga ega bo'ldi. eritilgan tilloning o'zi 150 ming misqolga teng kelgan. taxmin qilishlaricha, qutayba xazinadagi barcha tillo buyumlarni bir joyga yig'ib eritishni buyurgan. bundan 50 ming misqol oltin hosil bo'lgan ekan. qadoq – og'irlik o'lchov birligi. juda qadimdan qo'llanilib keladi. l qadoq = 409,512 g. qiymat jixatidan 1 funtga teng bo'lgan; 1 qadoq = l funt. funtning qiymati ishlatilishi joyiga qarab har xil bo'lgan. masalan, rossiyada 1 funt = 409,512 g bo'lsa, angliya va aqsh da 1 funt = 0,45359237 kg, 453,592 g. o’rni kelganda shuni ta'kidlash kerakki, angliya funti 453,592 g bo'lib, u misr xinasi /misr xinasi=0,454 kg hajmidagi suv og’irligiga teng. bulardan ko'rinib turibdiki, o'zbek qadoqining qiymati qadimdan to hozirgacha o'zgarishsiz bo'lib, o'lchov birligi sifatida qo'llanilib kelmoqda. chunki 40 qadoqga tenglab olingan va qadimdan to hozirgi kungacha qo'llanib kelayotgan pud hozirgi kunda ham 16,3805 g ga teng. bunga asosiy sabab, qadoqni 1 arpa doni = …

4 / 18

ona solig'i bo'lib, bu miroblar foydasiga har bir uy hayvoni hisobidan, 1 botmon (8-10 pud) miqdorida g'alla bilan (pul yoki mahsulot bilan) soliq olingan. ba'zi adabiyotlarda, pud rus og'irlik o'lchovi deb yozilgan. bu o'lchov birligining o'zbekcha nomi bilan ruscha nomining tasodifan mos kelishidandir. turkiy halqlarda, hususan o'zbeklarda juda qadimdan qimmatbaho tosh deganda pud tushunilgan (bu tushuncha m.qoshg’ariyning “devonu lug'at-it turk” asarida berilgan), ko'p shevalarda put deb ham ishlatilgan . pud esa o'z navbatida o'lchov birligi pudning yaratilishiga asos bo'lgan. bu o'lchov birligi aslida pud emas, put yozilib, keyinchalik pudga aylanib ketgan. mamlakatimizda qadimdan qo'llanilgan mann va botmon kabi og'irlik o'lchov birliklarining asosan pud bilan bog'likligi pudning xalqimiz orasida juda qadimdan qo'llanilib kelayotganligini isbotlaydi. chaksa -og'irlik o'lchov birligi. u asosan, 1 pudning 1/3 yoki ling 1/16 bo'lagiga teng bo'lgan. turli joyda turlicha og'irlikni bildirgan. farg'onada chorak =32,761-:81,9025 kg ekanligidan, u yerda 1 chaksa = l/16 chorak = 2,0475-5,1189 kg ga teng …

5 / 18

ab hajm bo'yicha 4,2125 1 ga teng ekanligi to'g'risida ma'lumotlar bor. 10 -asrda iroqda qafiz o'lchovi ikki xil qiymatga ega bo'lgan: birinchisi bog'dodda qo'llanilgan katta o'lchamdagi qafiz 45 kg bug'doyga (yana 48,75 kg bug'doyga) teng bo'lgan mana shu ikkala qiymatli qafizning o'rtacha hajmi 60 litrga teng bo'lgan. qafizning ikkinchisi -basrada qo'llanilgan bo'lib,qiymati 4,108 kg bug'doyga teng bo'lgan. ko'p hollarda kichkina o'lchamli qafiz katta o'lchamli qafizning yarmiga teng bo'lgan. agar katta o'lchamli 1 qafiz = 48,75 kg ga yoki 60 litr hajmga teng bo'lsa, u holda kichik o'lchamli 1 qafiz 4,375 kg ga, hajmi bo'yicha esa 30 litr ga teng ekan. 10- asrda eron va o'rta osiyoning ba'zi viloyatlarida 1 qafiz 56,9 kg bug'doyga, demak 74 litr hajmga teng bo'lgan. 10-asrda xorazmda 1 qafiz taxminan 7,7 kg bug'doyga, demak 10 litr hajmga teng bo'lgan. ammonda 1 qafiz = 112 qaylaja =3,15 1 hajmga, tunisda (1330) 1 qafiz =202,176 1 hajmga ega …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 18 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"og'irlik o'lchov birliklari - mann va qafiz" haqida

слайд 1 qadimgi o’lchov birliklari toshkent kimyo xalqaro unversiteti erkinova ulbòsin saidxòja qizi hstp 316 u gruh og’irlik o'lchov birliklari – narsalaming miqdorini ifodalash uchun qo'llaniladigan o'lchov birliklari. ajdodlarimiz og'irlikni o'lchashning bir qancha turlarini asta sekinlik bilan kashf qilib keldilar. avvallari narsalaming miqdori faqat biror sig'imga ega bo'lgan idish bilan o’lchangan bo'lsa, keyinchalik ba'zi o'lchov vositalari yordamida aniqlanadigan bo'ldi. natijada og'irlik o'lchash uchun yuzlab o'lchov va o'lchov birliklari kashf etildi. buyuk allomalar abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, zahriddin muhammad bobur asarlarida juda ko'plab o'lchov birliklari keltirilgan. ularning ko'pchiligi hozirgi kunda ham o'z kuchini yo’qotmagan. misqol, pud, botmon, karb o'lchov...

Bu fayl PPTX formatida 18 sahifadan iborat (530,2 KB). "og'irlik o'lchov birliklari - mann va qafiz"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: og'irlik o'lchov birliklari - m… PPTX 18 sahifa Bepul yuklash Telegram