galiley almashtirishlari va nisbiylik prinsipi.

DOCX 6 pages 55.2 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 55.2 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

galiley almashtirishlari va nisbiylik prinsipi. tayyorladi: c802 23 barotov otajon reja: 1. harakatlanuvchi muhit tushunchasi 2. harakatsiz efir tushunchasi 3. maykelsonning interferension tajribasi 4. maxsus nisbiylik nazariyasi postulatlari xix asrning oxirlariga kelib fizika sohasida mukammal va jiddiy nazariyalar va yutuqlar juda ko‘p edi. bu nazariyalar o‘zlarining yaratilishlariga asos bo‘lgan hodisalarni to‘la miqdoriy tushuntirdilar va bir nechta differensial tenglamalarda ular haqidagi ma’lumotlarni umumlashtirdilar, lekin ko‘p o‘tmay bu nazariyalarning qo‘llanish doirasi juda keng ekanligi ma’lum bo‘ldi. jumladan ilgari elektromagnetizm bilan aloqador bo‘lmagan butunlay mustaqil fizikaviy fan bo‘lgan optika qonunlarini elektromagnit maydon nazariyasi asosida keltirib chiqarishga erishildi. lekin klassik mexanika mikrozarralar harakati va o‘zaro ta’sirini tavsiflay olmadi. xuddi shuningdek maksvell nazariyasi elektromagnit maydon va modda atomlari orasidagi energiya almashinuvi bilan bog‘lik bo‘lgan hodisalarni tushuntirishda ojizlik qildi. xx asrning dastlabki 10 yilliklarida nyuton mexanikasi va maksvellning elektromagnit maydon nazariyasi boshqa masalalarni ham hal qilishga qodir emasligi ayon bo‘ldi. yadro ichida ta’sir etuvchi juda kichik …

2 / 6

hildi va bizni tabiat to‘g‘risidagi tasavvurlarimizni tubdan o‘zgartirib yubordi. fizika xix asrning, oxirigacha qanday ko‘rinishda ma’lum bo‘lsa, shunday ko‘rinishda mumtoz fizika deb atash qabul qilindi. fandagi revolyutsiyalar hisobiga xx asrning boshida paydo bo‘lgan yangi fizika zamonaviy fizika deb ataladigan bo‘ldi. zamonaviy fizikaning asoschilari m.plank va a.eynshteynlardir. bu bo‘limda 1905 yilda a.eynshteyn asos solgan maxsus nisbiylik nazariyasi va yorug‘lik tushunchalariga to‘xtalamiz va asosan harakatdagi muhitlar optikasini tushinishga harakat qilamiz. bu muammoni tekshirishda yorug‘lik manbai va yorug‘likni qayd qiluvchi asboblarning yorug‘lik tarqalayotgan muhitga nisbatan harakatini aniqlab bo‘ladimi yoki manba bilan qayd qiluvchi asbobning bir-biriga nisbatan harakatinigina aniqlab bo‘ladimi, degan savolga beriladigan javob muhim ahamiyatga ega. bu masala harakatlanayotgan muhitlar optikasining (va elektrodinamikasining) umumiy masalasidir. bu masala katta prinsipial ahamiyatga ega, chunki ko‘pchilik tajribalarimiz yer ustidagi laboratoriyalarda, ya’ni boshqa samoviy jismlarga nisbatan harakatlanayotgan sistemada o‘tkaziladi. bu faktning kuzatilayotgan hodisalar kechishiga ta’sir qilish-qilmasligini va ta’sir qilsa, bu ta’sirning qanday bo‘lishini bilish muhimdir. agar o‘zi …

3 / 6

‘ladi, bundagi s-yorug‘liknning truba bo‘ylab yo‘nalgan tezligi (bo‘shliqda yoki havoda) bo‘lganda aberratsiya burchagi juda kichik bo‘ladi (). xvii asrning boshlaridayoq bredlinning aniqlashicha yil davomida kuzatilganda yulduzlar unchalik katta bo‘lmagan ellipsni harakterlaydi. agar yer efiriga nisbatan harakatlansa bu xodisani tushuntirish mumkin. buning uchun teleskopni kuzatiladigan yulduzga to‘g‘ri joylashtirmasdan qandaydir burchak ostida joylashtirish lozim. vertikalga nisbatan teleskop qarshisida turgan yulduz burchak ostida ko‘rinadi. biz bilamizki, yer aylanadi shuning uchun ham kuzatuvchiga yulduz aylanma orbita bo‘ylab harakatlanayotgandek tuyuladi. agar s - yorug‘lik tezligi - yerning tezligi desak: bo‘ladi. desak, teng bo‘ladi, bu tajribaga yaqin. bu tushuntirishdan efirni yer harakatida (va uning atmosferasida hech qanday ishtirok etmasligi) ochiq ko‘rinmaydi. harakatsiz efir tushunchasi lorens efir mutlaqo harakatsiz va moddiy muhitlar harakatida ishtirok etmaydi, degan farazga asoslandi. elektrodinamika (va optika) uchun nisbiylik prinsipi yaramaydi deb o‘yladi. harakatlanayotgan muhitlarning lorens yaratgan elektrodinamikasi (va optikasi) lorensning umumiy elektroniy nazariyasining bir qismidir; elektroniy nazariyaga muvofiq, moddaning barcha elektromagnitik xossalari …

4 / 6

hteyn tomonidan taklif etilgan maxsus nisbiylik nazariyasiga o‘z o‘rnini bo‘shatib berdi. yuqorida keltirilgan uchta tajriba efirni xossalari buyicha bir-birini inkor qiluvchi xulosa beradi. bundan ko‘rinadiki, efir gipotezasini fanda qabul qilib bo‘lmaydi. lekin aytishlaricha shu izlanishlar a.eynshteyn tomonidan maxsus nisbiylik nazariyasini yaratilishiga turtki bo‘lgan. biroq eynshteynning o‘zini yozishi bo‘yicha maxsus nisbiylik nazariyasini yaratilishiga boshqa tasavvurlar sabab bo‘lgan, maykelson tajribasi haqida nisbiylik nazariyasi asoslarini yaratgandan so‘nggina bilgan. eynshteyn o‘zining nazariyasini asosi sifatida - yorug‘lik tezligi inersial sanoq sistemasida kuzatuvchining ham, manbaning ham harakatiga bog‘liq emasligini qabul qiladi. o‘zgaruvchi elektromagnit maydonni mustaqilligini takidlab u butunlay efir gipotezasidan voz kechadi. maxsus nisbiylik nazariyasida olingan tezliklarni qo‘shish qonunini qo‘llab quyidagini hosil qilish mumkin ( ikkinchi darajali qo‘shiluvchi e’tiborga olinmadi). (9.3) bu tajriba natijasiga mos keladi. adabiyotlar. 1.strеlkov s.p. mеxanika . t., 1977 y. 2.sivuxin d.v. umumiy fizika kursi .1 tom . t., 1981 y. 3.raxmatullaеv m . umumiy fizika kursi . mеxanika. t., 1995 y. …

5 / 6

galiley almashtirishlari va nisbiylik prinsipi. - Page 5

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "galiley almashtirishlari va nisbiylik prinsipi."

galiley almashtirishlari va nisbiylik prinsipi. tayyorladi: c802 23 barotov otajon reja: 1. harakatlanuvchi muhit tushunchasi 2. harakatsiz efir tushunchasi 3. maykelsonning interferension tajribasi 4. maxsus nisbiylik nazariyasi postulatlari xix asrning oxirlariga kelib fizika sohasida mukammal va jiddiy nazariyalar va yutuqlar juda ko‘p edi. bu nazariyalar o‘zlarining yaratilishlariga asos bo‘lgan hodisalarni to‘la miqdoriy tushuntirdilar va bir nechta differensial tenglamalarda ular haqidagi ma’lumotlarni umumlashtirdilar, lekin ko‘p o‘tmay bu nazariyalarning qo‘llanish doirasi juda keng ekanligi ma’lum bo‘ldi. jumladan ilgari elektromagnetizm bilan aloqador bo‘lmagan butunlay mustaqil fizikaviy fan bo‘lgan optika qonunlarini elektromagnit maydon nazariyasi asosida keltirib chiqarishga ...

This file contains 6 pages in DOCX format (55.2 KB). To download "galiley almashtirishlari va nisbiylik prinsipi.", click the Telegram button on the left.

Tags: galiley almashtirishlari va nis… DOCX 6 pages Free download Telegram