biosferada moddalar va energiyaning aylanishi. biogen migratsiya

DOCX 3,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1508091159_69320.docx biosferada moddalar va energiyaning aylanishi. biogen migratsiya reja: · moddalar va energiyaning davriy aylanishi. · atomlarning biogen migratsiyasi. · uglerodning davriy aylanishi. · azotning davriy aylanishi. moddalar va energiyaning davriy aylanishi. biosferaning hamma tarkibiy qismlari tog‘ jinslari, tabiiy suvlar, gazlar, tuproq, o‘simliklar, hayvonlar, mikroorganizmlar — tinimsiz davriy aylanish jarayoni bilan bog‘langan. tirik organizmlarning tarkibiga kiruvchi elementlarning tashqi muhitdan organizmlarga o‘tib, hujayradagi metabolizmda ishtirok etishi, keyin tashqi muhitga qaytib, yana tirik organizmlar tomonidan foydalanilishi moddalar va energiyaning biotik davriy aylanishi deyiladi. biotik davriy aylanishi hamma tirik organizmlar ishtirokida kechadi. biotik aylanish biosfera- ning mavjudligini ta’minlovchi, uning butunligini va barqarorli gini saqlovchi muhim omildir. yerdagi organizmlar tarkibiga kiruvchi elementlar miqdori cheksiz emas. agar bu elementlar organizmlar tomonidan faqat iste’mol qilinganida, muhitga qaytarilmaganida, ertami-kech ularning zaxirasi tugab, hayot to‘xtashi mumkin edi. akademik v. r. vilyams ta’kidlashicha, kam miqdorning cheksizligini ta’minlashning birdan bir usuli uni yopiq halqa bo‘ylab aylanishga majbur etishdir. tabiat xuddi …

uchun sarflanadi. har daqiqada 1 milliard tonnaga yaqin suv yer yuzasidan bug‘lanadi. suvning havzalar va quruqlik o‘rtasida tinmasdan aylanib turishi yerdagi hayotni hamda o‘simlik va hayvonlarning jonsiz tabiat bilan munosabatini ta’minlovchi asosiy omillardan biridir. yerga yetib keladigan quyosh energiyasining faqat 0,1—0,2 foizidan yashil o‘simliklar fotosintez jarayonida foydalanadi. bu energiya suvni bug‘lantirish va yer yuzasini isitishga sarf bo‘ladigan energiyaga nisbatan juda kam bo‘lsa ham kimyoviy elementlarning davriy aylanishini ta’minlashda juda katta rol o‘ynaydi. atomlarning biogen migratsiyasi. biogen migratsiya moddalarning davriy aylanishi bo‘lib, tirik organizmlarning oziqla- nishi, nafas olishi, urchishi, organik moddalarni sintezlashi, to‘plashi va ko‘payishi hisobiga amalga oshadi. biogen migra- tsiyada eng faol ishtirok etuvchi elementlar biogenlar deb ata- ladi, ularga uglerod, vodorod, kislorod, azot, fosfor, oltingugurt, temir, marganes, molibden, magniy, mis, rux, kalsiy, natriy, kaliy va boshqalar kiradi. kimyoviy elementlarning izotoplari juda ko‘p bo‘lishiga qaramasdan, tirik organizmlar tarkibiga ularning faqat ayrim izotopl arigina o‘tadi. masalan, vodorodning h1, h2 h3 izotoplaridan …

onsentratsiyasi muhitdagiga nisbatan ancha yuqori bo‘lishi mumkin. o‘simliklarda uglerodning konsentratsiyasi yer po‘stidagiga nisbatan 200 marta, azotniki esa 30 marta yuqoridir. har xil organizmlar har xil elementlarni o‘zida ko‘proq to‘play olish xususiyatiga ega. masalan, temir bakteriyalari — temirni, ildizoyoqli sodda hayvonlar — kalsiyni, bulutsimonlar, ba’zi suvo‘tlari — yodni juda ko‘p miqdorda o‘zlarida to‘playdi. biogen migratsiya natijasida tirik organizmlar ta’sirida ayrim kimyoviy elementlar valentligi o‘zgaradi, yangi kimyoviy birikmalar hosil bo‘ladi. bizga ma’lum kimyoviy elementlardan 40 taga yaqini biogen migratsiyasida ishtirok etadi. biogen migratsiyaning uch turi mavjud. birinchi turini mikroorganizmlar, ikkinchi turini ko‘p hujayrali organizmlar amalga oshiradi. birinchi tur migratsiyasi ikkinchi turga qaraganda jadalroq kechadi. hozirgi zamonda biogen migratsiyada insonlarning ahami yati (uchinchi tur) tobora ortib bormoqda. elementlar migratsiyasi biogen usuldan tashqari fizik va kimyoviy usulda ham kechadi. lekin biogen migratsiya boshqa usuldagilarga qaraganda ustun turadi. quyida ba’zi biogen elementlarining migratsiyasi bilan to‘liqroq tanishamiz. uglerodning davriy aylanishi. karbonat angidrid o‘simliklar tomonidan yutilib, fotosintez …

shi bilan tog‘ hosil bo‘lish jarayonlari natijasida bu cho‘kindilar yana yuqoriga ko‘tarilib, kimyoviy o‘zgarishlar ta’sirida davriy aylanishga qo‘shiladi. uglerod atmosferaga avtomobillardan, ishlab chiqarish kor- xonalarining chiqindilari tarkibidan ham ajratiladi. biosferada uglerod almashinishi natijasida insonning amaliyotida foydalaniladigan energiya resurslari — neft, toshko‘mir, yoqilg‘i gazlari, torf, yog‘och hosil bo‘ladi. 96-rasm. biosferada uglerodning davriy aylanishi. ular kislorod yetishmaydigan sharoitda organik moddalar- ning minerallashmasdan qolishi natijasida hosil bo‘ladi. bu qazilma boyliklar zavod va fabrikalar, elektr stansiyalarining chiqindi tutunlari tarkibida, karbonat angidrid holatda yana atmosferaga qaytariladi. azotning davriy aylanishi. azot ham eng muhim elementlardan biridir. u oqsillar va nuklein kislotalar tarkibiga kiradi. azotning bir qismi atmosferadan yashin paytida azot va kislorod yerosti suvlari 97-rasm. biosferada azotning davriy aylanishi. bilan birikib, azot oksidlari hosil qilishi natijasida o‘zlashtiriladi. ammo azotning asosiy massasi suvga va tuproqqa tirik organizmlarning atmosfera tarkibidagi azotni fiksatsiyalashi natijasida o‘tadi (97-rasm). tuproqda yashaydigan azot fiksatsiyalovchi bakteriyalar o‘lib, minerallashishi natijasida, ular tuproqni azot bilan boyitadi. …

hosil bo‘ladi (bu jarayon ammonifikatsiya deyiladi), qisman o‘simliklar va bakteriyalar tomonidan o‘zlashtiriladi va nitratlarga aylantiriladi. bu jarayon nitrifikatsiya deyiladi. nitratlar ammoniy tuzlar kabi o‘simliklar va mikroorganizmlar tomonidan iste’mol qilinadi. nitratlarning bir qismi esa ayrim bakteriyalar tomonidan elementar azotgacha parchalanib, atmosferaga ajratiladi. bu jarayon de nitrifikatsiya deyiladi. shu tarzda azotning tabiatda davriy ayla nishi davom etaveradi. shunday qilib, biogen migratsiya jarayonida jonli (biotik) va jonsiz (abiotik) tabiatning o‘zaro munosabati natijasida anorganik materiya tirik organizmlarga o‘tib, o‘zgarib yana qaytadan abiotik holatga qaytarilaveradi. adabiyotlar 1. g’afurov a. t. darvinizm toshkent, o’qituvchi1992 yil. 2. воронцов н. п.,сухорукова л.н. эволюционная органического мира. м. просвешение 1991 3. to’raqulov yo. x. malekulyar biologiya. toshkent, o’qituvchi1993 yil 4. иорданскис н. н. эволюция жизни. м.издательский центр “академия” 2001 5. inge-vechtomov s.g. genetika s osnovami selektsii. moskva., «vsshaya shkola», 1989 g. 6. lobashev m.ye., vatti k.v., tixamirova m.m. genetika s osnovami selektsii. moskva, «prosveshenie», 1979 god. image1.png image2.png image3.png

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "biosferada moddalar va energiyaning aylanishi. biogen migratsiya"

1508091159_69320.docx biosferada moddalar va energiyaning aylanishi. biogen migratsiya reja: · moddalar va energiyaning davriy aylanishi. · atomlarning biogen migratsiyasi. · uglerodning davriy aylanishi. · azotning davriy aylanishi. moddalar va energiyaning davriy aylanishi. biosferaning hamma tarkibiy qismlari tog‘ jinslari, tabiiy suvlar, gazlar, tuproq, o‘simliklar, hayvonlar, mikroorganizmlar — tinimsiz davriy aylanish jarayoni bilan bog‘langan. tirik organizmlarning tarkibiga kiruvchi elementlarning tashqi muhitdan organizmlarga o‘tib, hujayradagi metabolizmda ishtirok etishi, keyin tashqi muhitga qaytib, yana tirik organizmlar tomonidan foydalanilishi moddalar va energiyaning biotik davriy aylanishi deyiladi. biotik davriy aylanishi hamma tirik organizmlar ishtirokida kechadi. bioti...

Формат DOCX, 3,0 МБ. Чтобы скачать "biosferada moddalar va energiyaning aylanishi. biogen migratsiya", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: biosferada moddalar va energiya… DOCX Бесплатная загрузка Telegram