gen muhandisligining moddiy asoslari

DOC 44.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1472125698_64738.doc gen muhandisligining moddiy asoslari reja: 1.bakteriya klonlari va shtammlarini olish. 2.transformatsiya va transduksiya hodisasi. 3.transpozonlar, plazmidalar va restriktazalar. 1.qadim zamonlarda insoniyat hayotiy jarayonlar asosida ongsiz ravishda sutdan qatiq, bug‘doydan bo’za va xamirturush hamda meva sharbatidan sharob yoki sirka tayyorlash texnologiyasidan foydalanganlar. lekin bu mahsulotlar mikroblar yoki bakteriyalar ishtirokida hosil bo’lishini bilmaganlar. buyuk fransuz olimi l.paster tomonidan pasterizatsiya usuli yaratilishi (sut yoki meva sharbatini 100-150 s qizdirish yo’li bilan ularni bijg‘ish jarayonidan xalos qilish pasterizatsiya deb ataladi) biotexnologiyada mikroorganizmlardan ongli ravishda foydalanishga asos soldi. paster o’zining keyingi tajribalarini bakteriyalarni klonlashga bag‘ishladi. bakteriyalarni klonlash quydagicha amalga oshadi: sun’iy suyuq ozuqada o’sayotgan bakteriya steril sharoitda agar-agar moddasi bilan aralashtirilgan qattiq sun’iy ozuqa sathiga o’tkaziladi. qattiq agar-agar sathiga tushgan har bir bakteriya hujayrasi ketma-ket bo’lina boshlaydi. natijada bir ona hujayradan hosil bo’lgan bakteriyalar avlodining koloniyasi vujudga keladi va bu koloniya klon deb ataladi. klon tarkibidagi har bir hujayra barcha irsiy xossalari jihatidan ona …

tadqiqotchilar ma’lum irsiy xossaga ega bo’lgan bakteriya shtammlari (shtamm irsiy o’zgargan klon) xilma-xilligini mutagen moddalarni qo’llash natijasida ko’paytiradilar va klonlash orqali seleksiya qiladilar. bakteriya yokl zamburug‘lar irsiyatining mutatsion o’zgarishi ularning biologik xususiyatlarining o’zgarishiga olib keladi. buning sababi hujayrada kechayotgan bioximiyaviy jarayonlarning har bir bosqichini alohida genlar tomonidan boshqarilishidadir. agar genlarni nukleotidlar ketma-ketligi tashqi nomuqobil omillar ta’sirida o’zgarsa, bu genlar sintez qilayotgan fermentlarning faolligi ham o’zgaradi. mutatsion jarayon mutagen moddalar yoki rentgen va ultrabinafsha nurlar ta’sirida bir necha yuzlab marta oshishi mumkin. klonlash usuli bilan mutant shtammlarning maqsadga muvofiqlari seleksiya qilinadi va biotexnologik jarayonda ishlatiladi. so’nggi yillarda gen muhandisligi usuli bilan hoxlagan genning istalgan nukleotidini almashtirish biotexnologiyasi ishlab chiqildi. hozirgi kunda bu usul mukammallashtirilmoqda. bu usul yo’naltirilgan mutatsiya deb ataladi. 2.transformatsiya hodisasining ochilishi gen muhandisligi biotexnologiyasida yangi bir erani boshlab berdi. bu hodisa 1928-yil griffits tomonidan kashf etildi. transformatsiya jarayoniga quyidagicha ta’rif berish mumkin. ma’lum sharoitda bir organizm irsiy molekulasi har …

alashtirib sichqonga yuborilganda sichqon o’ladi. uning qonidan tirik s-shtammi topilgan. bundan ko’rnib turibdiki o’ldirilgan s-shtammi irsiy molekulasidagi kasallik chakiruvchi gen tirik r-shtammi irsiyatiga o’tgan va uning irsiyatini s-shtammiga xos o’zgartirgan, ya’ni transformatsiya qilgan. transduksiya hodisasi bakteriya va ularning faglari o’rtasida sodir bo’ladi. maxsus tuzilishga ega bo’lgan dnk bo’lagining xromosoma bilan birikishi va undan ajralib chiqish jarayoniga transduksiya deb ataladi. transduksiya aqsh olimi lvov tomonidan 1953-yilda kashf etilgan. bu kashfiyotga qadar bakteriya hujayrasiga faglar (viruslarning bakteriya hujayrasida ko’payadigan xili) kirganda ularning hujayrada ko’payishi va oqibatda bakteriya yorilib o’lishi ma’lum edi. fag bilan zararlangan bakteriya koloniyasi yo’qoladi, ya’ni lizis bo’ladi. shu sababli bu jarayon faglarning litik reaktsiyasi deb ataladi. ayni paytda fag bilam zararlangan bakteriya hujayralarining ayrimlari ofatdan qutulib qolishi kuzatilgan. bunday hujayra ichiga tushgan fagning irsiy molekulasi bakteriya xromosomasining maxsus nukleotidlari izchilligini kesib birikishi natijasida faol holatdan ko’paya olmaydigan, ya’ni bakteriyani lizis qila olmaydigan nofaol profag holatiga o’tadi. buning natijasida bakteriya …

struktura gen va promotordan iborat laktoza operonini (operon o’zaro bog‘liq holdagi transkripsiyallanuvchi va regulyator element vositasida idora qilinuvchi genlar izchilligi) biriktirilgan holda ajralishi kuzatilgan, bunday rekombinant л fag bilan e.coli ning 1as - shtammi, ya’ni laktozani parchalovchi geni mutatsiya natijasida ishlamaydigan shtammi zararlantirilsa, transduktsiya natijasida 1as- shtamm lizogen 1as+ shtammga aylanadi. demak, fag 1as+ shtammdan laktoza parchalovchi operonni 1as- shtammga transduksiya qiladi. fag irsiy molekulasida bakteriya xromosomasini nukleotidlar ketma-ketligini aniq tanib yopishqoq uchlar hosil qilib qirquvchi integraza fermentining genlari mavjud. ushbu ferment yordamida fag irsiy molekulasi bakteriya xromosomasiga o’rnashadi va dnk-ligaza fermenti yordamida uning tarkibiy qismi sifatida to’la biriktiriladi. 3. ko’chib yuruvchi genetik elementlar – transpozonlar o’simliklar organizmida transpozonlarni birinchi bor aqsh olimasi barbara mak klintok, mikroorganizmlarda aqsh olimi axmad buxoriy va hasharotlarda rossiya olimi georgiy georgiyev kashf etgan. ko’chib yuruvchi genetik elementlar ayni vaqtda transpozitsion elementlar yoki transpozonlar deb ham ataladi. transpozonlarning kashf etilishi genetik muhandislikning rivojlanishida muhim ahamiyatga …

ada o’z o’rnini o’zgartirganda irsiyat ham o’zgaradi. odatda yashash muhiti keskin o’zgarganda transpozonlarning ko’chib yurishi ortadi. shu sababdan ko’chib yuruvchi genetik elementlar ishtirokida gen muhandisligiga asoslangan ko’pgina biotexnologik jarayonlar yaratilgan. plazmidalar. bakteriya va tuban eukariot organizmlar hujayralarida asosiy xromosomadan tashqari, kichik o’lchamga ega bo’lgan halqasimon yoki chiziqsimon strukturaga ega bo’lgan qo’shimcha xromasomalar mavjuddir. bu mini-xromosomalar plazmidalar deb ataladi. plazmida dnk si ko’pi bilan 3-10 tagacha genlarni o’zida saqlaydi. bu genlar, asosan, antibiotik yoki zaharli toksinlarni parchalovchi fermentlarni sinteziga javobgardir. shu tufayli plazmidalar bakteriya, achitqi va zamburug‘larning antibiotik va zaharli toksinlarga chidamliligini ta’minlaydi. plazmidaning antibiotik parchalovchi genlari bir plazmidadan ikkinchisiga transpozonlar bilan birikkan holatda ham ko’chib o’ta oladi. bu molekulyar jarayon kasal chaqiruvchi mikroblar antibiotiklarga chidamliligini nihoyatda oshiradi. plazmidalar o’z xususiyatiga ko’ra ikkiga bo’linadi. birinchisi transpozon yoki bakteriofag irsiy molekulasi kabi hujayra asosiy xromosomasining maxsus dnk izchilligini kesib, rekombinatsiya bo’la oladigan plazmidalar. bunday rekombinatsiyalanuvchi plazmidalar transmissibl, ya’ni nasldan-naslga o’tuvchi plazmidalar deb …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "gen muhandisligining moddiy asoslari"

1472125698_64738.doc gen muhandisligining moddiy asoslari reja: 1.bakteriya klonlari va shtammlarini olish. 2.transformatsiya va transduksiya hodisasi. 3.transpozonlar, plazmidalar va restriktazalar. 1.qadim zamonlarda insoniyat hayotiy jarayonlar asosida ongsiz ravishda sutdan qatiq, bug‘doydan bo’za va xamirturush hamda meva sharbatidan sharob yoki sirka tayyorlash texnologiyasidan foydalanganlar. lekin bu mahsulotlar mikroblar yoki bakteriyalar ishtirokida hosil bo’lishini bilmaganlar. buyuk fransuz olimi l.paster tomonidan pasterizatsiya usuli yaratilishi (sut yoki meva sharbatini 100-150 s qizdirish yo’li bilan ularni bijg‘ish jarayonidan xalos qilish pasterizatsiya deb ataladi) biotexnologiyada mikroorganizmlardan ongli ravishda foydalanishga asos soldi. paster o’zining keyingi tajri...

DOC format, 44.0 KB. To download "gen muhandisligining moddiy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: gen muhandisligining moddiy aso… DOC Free download Telegram