nuklein kislotalar, tuzilishi va vazifalari. nuklein kislotalarning fizik-kimyoviy xossalari

PPTX 50 pages 318.6 KB Free download

50 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 318.6 KB

File type PPTX

Pages 50

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 50

презентация powerpoint mavzu: nuklein kislotalar, tuzilishi va vazifalari. nuklein kislotalarning fizik-kimyoviy xossalari reja: 1. nuklein kislotalarni o`rganish tarixi va ularning umumiy tavsifi. 2. nuklein kislota komponentlari. 3. nuklein kislotalarning tuzilish darajalari. 4. nuklein kislotalarning fizik-kimyoviy xossalari. 5. xromosomada dnk ning struktura tuzilishi (nukleosomalar). 6. nuklein kislotalar va organizmlar sistematikasi. 1. nuklein kislotalarni o`rganish tarixi va ularning umumiy tavsifi. nuklein kislotalar yangi bir biologik modda sifatida 1868 yili shveytsariyalik biolog olim fridrix misher tomonidan kashf etilgan edi. u yiringni tashkil qiladigan qon elementlari – leykotsitlar yadrosidan fosforga boy noma’lum birikmani ajratib olib, unga “nuklein” nomini beradi. keyinroq bu modda kislota xossasiga ega bo`lgani uchun “nuklein kislota” deb ataldi. 1891 yilda nemis olimi kossel bu moddalarni gidroliz qilib, ular 3 xil komponentdan: purin va pirimidinlar qatoriga kiradigan geterotsiklik azotli asoslar, uglevod va fosfat kislotadan tashkil topganligini aniqladi. shuningdek, u kislotalarning 2 turi mavjudligini ko`rsatdi. ular keyinroq tarkibiga kiradigan uglevod komponenti – pentozaning …

2 / 50

hujayralari (prokariotlar) da dnk molekulasi sitoplazmaning maxsus zonasida – nukleoidda joylashgan bo`ladi. agar u bakteriyaning hujayra membranasi bilan bog`langan bo`lsa, mezosoma deb aytiladi. kichik o`lchamli dnk bo`laklari bunday xromosomali zonadan tashqarida joylashgan bo`lib, bakteriyalarda bunday qismlar plazmidalar deyiladi. yadrosi to`la shakllangan hujayralar (eukariotlar) da dnk yadro bilan yadrocha oralig`ida – xromosomalar tarkibida hamda yadrodan tashqari organoidlar (mitoxondriya va xloroplastlar)da bo`ladi. hujayraning taxminan 1-3 % dnk si yadrodan tashqariga, qolgan qismi esa yadro ichida taqsimlangan bo`ladi. dnk dan farqli ravishda rnk hujayrada tekisroq taqsimlangan. bu esa rnk ning vazifasi turli-tuman ekanligi bilan bog`liq. yuksak tuzilgan organizm hujayrasida hamma rnk ning 11 % i yadroda, 15 % i mitoxondriyada, 50 % i ribosomada va 24 % i gialoplazmada joylashgan bo`ladi. dnk ning molekulyar massasi tirik organizmning murakkablik darajasiga bog`liq. odam va boshqa yuksak organizmlarning hujayralaridagi xromosomalarda dnk giston va giston bo`lmagan oqsillar bilan bog`langan bo`ladi. bunday komplekslar dezoksiribonukleoproteidlar (dnp) deyiladi. rnk ning …

3 / 50

va pirimidinli guruhlarga bo`linadi. ularning orasida asosiy va siyrak (minor) purin va pirimidinli asoslar mavjud. eng muhim purinli asoslarga adenin va guanin; pirimidinliga esa – sitozin, uratsil va timin kiradi. dnk tarkibiga a,g,s,t; rnk tarkibiga esa timindan boshqa shu asoslarning hammasi va uratsil kiradi. minor asoslar asosan trnk va rrnk da uchraydi. ularga qo`shimcha metillangan purin va pirimidinli asoslar kiradi. nukleozidlar. azotli asosning pentoza bilan birikishidan hosil bo`lgan moddaga nukleozid deb aytiladi. nukleozidlar n-glikozidlarga mansub. ularda pentozaning c-1 atomi purinning n-3 yoki pirimidinning n-1 atomi bilan bog`langan. pentoza turiga qarab 2 xil nukleozidlar – tarkibida 2-dezoksiriboza bo`lgan dezoksiribonukleozidlar va tarkibida riboza bo`lgan ribonukleozidlar farqlanadi. dezoksiribonukleozidlar faqat dnk ga; ribonukleozidlar esa faqat rnk ga kiradi. pirimidin va purinli nukleozidlar o`ziga mos azotli asoslar tutadi nukleotidlar. nukleozidlarning fosfat kislota qoldig`i bilan birikishidan nukleotidlar hosil bo`ladi, ya’ni nukleotid tarkibiga azot asosi, uglevod qoldig`i va fosfat kislota kiradi. bu tartib (a-u-f) dagi nukleotid 2 …

4 / 50

uchun asosiy va siyrak ribomononukleotidlar va dezoksiribomononukleotidlar farq qilinadi. mononukleotidlarning fosfatli uchiga qo`shimcha fosfatlarning birikishi hisobiga uzayishidan nukleozidpolifosfatlar hosil bo`ladi: adenozin 5¹-trifosfat (atf). hujayrada ko`proq nukleoziddifosfatlar va nukleozidtrifosfatlar uchraydi. siklik nukleotidlar nukleotidlarning unumlari bo`lib, hujayra ichidagi moddalar almashinuvining universal regulyatorlari hisoblanadi (3¹, 5¹ - amf va 3¹, 5¹ - gmf). nukleotidlar unumlarining katta guruhi turli fermentlarning kofermentlari bo`lib xizmat qiladi. 3. nuklein kislotalarning tuzilish darajalari. 3¹, 5¹- fosfodiefir bog`lari bilan bog`langan mononukleotidlarning to`g`ri chiziqli polinukleotid zanjiriga dnk va rnk ning birlamchi strukturasi deyiladi. dnk va rnk birlamchi strukturasining tuzilish negizi bir xil:bir mononukleotid pentozasining har bir 3¹-gidroksil guruhi ikkinchi mononukleotid pentozasining 5¹-gidroksil guruhi bilan kovalent bog` orqali bog`langan. shu sababdan 3¹, 5¹-difosfodiefirli bog`lar deb ataladi. dnk va rnk to`g`ri chiziqlarining uzunligi uning zanjiri tarkibidagi mononukleotidlar soniga bog`liq bo`lib, ikkita uchga ega bo`ladi: ulardan birinchisi 3¹-uchi, ikkinchisi esa 5¹-uchi deb ataladi. hujayradagi nuklein kislotalar zanjirining yig`ilishida 5¹-trifosfatlar boshlang`ich material bo`lganligi sababli …

5 / 50

tarkibi uchun ularning ajratib olingan manbasidan qat’iy nazar muhim umumiy qonuniyatlari ham ma’lum. bu qonuniyatlar ularni kash etgan olim sharafiga chargaff qoidalari deb ataladi. ular quyidagilardan iborat: 1. purin asoslari (a+g) soni pirimidin asoslari (s+t) ga teng, ya’ni purinlarni pirimidinlarga nisbati birga teng: a+g/s+t =1. 2. adenin qoldiqlarining soni timin qoldiqlari soniga teng, ya’ni adeninning timinga nisbati birga teng ( a = t yoki a/t = 1). 3. guanin qoldiqlarining soni sitozin qoldiqlarining soniga teng (g = s yoki g/s = 1). 4. dnk tarkibidagi 6-aminoguruhlar soni 6-ketoguruhlar soniga teng: g + t = a+s. 5. faqat a + t va g + s yig`indilari o`zgaruvchan. agar a + t > g + s bo`lsa, bu at-turli dnk; agar g + s > a + t bo`lsa, bu gs - turdagi dnk bo`ladi. bu qoidadan dnk tuzilishi uchun purin va pirimidin asoslarining qat’iy tartibda mos kelishi (juftlashishi) emas, balki umuman …

Want to read more?

Download all 50 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nuklein kislotalar, tuzilishi va vazifalari. nuklein kislotalarning fizik-kimyoviy xossalari"

презентация powerpoint mavzu: nuklein kislotalar, tuzilishi va vazifalari. nuklein kislotalarning fizik-kimyoviy xossalari reja: 1. nuklein kislotalarni o`rganish tarixi va ularning umumiy tavsifi. 2. nuklein kislota komponentlari. 3. nuklein kislotalarning tuzilish darajalari. 4. nuklein kislotalarning fizik-kimyoviy xossalari. 5. xromosomada dnk ning struktura tuzilishi (nukleosomalar). 6. nuklein kislotalar va organizmlar sistematikasi. 1. nuklein kislotalarni o`rganish tarixi va ularning umumiy tavsifi. nuklein kislotalar yangi bir biologik modda sifatida 1868 yili shveytsariyalik biolog olim fridrix misher tomonidan kashf etilgan edi. u yiringni tashkil qiladigan qon elementlari – leykotsitlar yadrosidan fosforga boy noma’lum birikmani ajratib olib, unga “nuklein” nomini beradi. keyin...

This file contains 50 pages in PPTX format (318.6 KB). To download "nuklein kislotalar, tuzilishi va vazifalari. nuklein kislotalarning fizik-kimyoviy xossalari", click the Telegram button on the left.

Tags: nuklein kislotalar, tuzilishi v… PPTX 50 pages Free download Telegram