organik kimyo olimlar

DOC 54 pages 1.5 MB Free download

54 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type DOC

Pages 54

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 54

ўzbyekiston ryespublikasi oliy va o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta‘lim vazirligi qarshi davlat universiteti organik kimyo (elektron darslik) qarshi -2007 yil ushbu elektron darslik organik kimyo fanidan taxsil oluvchi oo’yu va o’mkhk talabalariga mo’ljallangan. darslikda bo’limlar bo’yicha organik kimyo fanining nazariy asoslari berilgan. elektron darslik organik kimyo fani bo’yicha 5440400 – kimyo bakalavr ta‘lim yo’nalishiga mo’ljallangan namunaviy dasturlarga muvofiqligi uchun kimyo yo’nalishlarida taxsil olayotgan talabalar foydalanishlari mumkin. tuzuvchilar: kimyo fanlari nomzodi, dots. m.j.qurbonov kimyo fanlari nomzodi, , dots. e.sh.yoqubov dots. l.s.kamolov taqrizchilar: kimyo fanlari nomzodi, dots. n. raupov kimyo fanlari nomzodi, dots. i.naxatov organik kimyоning nazariy asoslari organik kimyo- uglerod birikmalari kimyosidir. organik kimyo- uglevodorodlar va ularning hosilalari kimyosi deb ta‘rif berish ham mumkin. organik kimyo mustaqil fan sifatida x1x asr boshlarida ajralib chiqdi. bunga asosiy sabablar: 1.uglerod birikmalari, ya‘ni organik birikmalar sonini ko’pligi (7 milliondan ortiq) vaholanki, uglerod elementidan tashari 107 element birikmalari 1 millionga yaqin. hozirda bir …

2 / 54

dan mustasno), ko’pchilik anorganik moddalar esa yonmaydi. 3. ko’pchilik organik moddalar tashqi ta‘sir, masalan, qizdirish yoki mineral kislotalar ta‘siri natijasida o’zgaradi va parchalanadi. organik moddalarning ko’pchiligi 5000 s gacha xaroratda suyuqlanadi, anorganik moddalar esa juda yuqori xaroratda suyuqlanadi. 4. organik birikmalar ko’pchilik anorganik birikmalardan ionlarga dissotsilanmasligi bilan farqlanadi, chunki ularni tashkil etgan atomlar o’zaro kovalent bog’langan bo’ladi. 5. organik birikmalarning atomlari o’zaro kovalent bog’langanligi tufayli reaktsiya sekin boradi va olinishi kerak bo’lgan modda oz miqdorda hosil bo’ladi. anorganik birikmalarda, odatda, reaktsiya tez boradi va kutilgan moddalar to’liq hosil bo’ladi. organik birikmalarda izomeriya hodisasi mavjud. tarkibi va molekulyar og’irligi bir xil bo’lib, fizik va kimyoviy xossalari jixatidan o’zaro farq qiladigan moddalar izomer moddalar, ya‘ni “izomerlar” deyiladi (izomeriya xodisasi xix asrning birinchi choragidan beri ma‘lum). bu xodisaning sabablarini dastlab ulug’ rus olimi a.m.butlerov aniqlagan. organik kimyo fani organik moddalar kishilarga juda qadimdan ma‘lum bo’lgan. ular qadim zamondan beri shakar va moy olishni, …

3 / 54

k moddalarni sinflarga bo’linishi boshlandi. 1807 yilda shved olimi ya.bertselius tirik organizmdan olingan moddalarni organik moddalar deb atashni taklif qildi va tez orada bunday moddalardan sun‘iy yo’l bilan yangi organik moddalar hosil qilindi. shunday qilib, organik kimyo o’simlik va hayvonlardan olinadigan moddalar kimyosi sifatida shakllana boshladi. 1824 yilda bertseliusning shogirdi nemis kimyogari f.vyoler laboratoriya sharoitida ditsiandan o’simlik organizmida uchraydigan oksalat kislotani, 1828 yilda esa oddiy organik tuz – ammoniy tsianatdan hayvon organizmida hosil bo’ladigan mochevina (karbamid) ni sintez qildi. dastlab kaliy tsianidni oksidlab kaliy tsianat hosil qilinadi. kcn + [o] ( knco bu modda ammoniy sulfat ta‘sirida parchalanib, ammoniy tsianat nh4nco ni hosil qiladi. nh4nco esa yuqori harorat ta‘sirida mochevinaga aylanadi. knco + (nh4)2so4 2nh4nco + (nh4)2co аммоний цианат ёки ditsian 1842 yilda rus olimi n.n.zininning nitrobenzoldan anilinni olishi. 1845 yilda nemis olimi kolbening sirka kislotani sintez qilishi. 1861 yili rus olimi a.m.butlerovning paraformaldegiddan shakarsimon moddani sintez qilib olishi organik …

4 / 54

a organik kimyoning yangi zamonaviy soxalari - tabiiy fiziologik faol moddalar kimyosi, biorganik kimyo, polimer kimyosi, peptid va oqsillar kimyosi jadal rivojlanib bormoqda. organik kimyoni va uning yangi sohalarini rivojlanishida o’zbek olimlarining hissasi kattadir. dunyoga mashhur akademiklar s.yu.yunusov, o.s.sodiqovlarning tabiiy birikmalar kimyosi, akademik x.u.usmonovning polimerlar kimyosi soxasidagi ulkan ilmiy - tadqiqot ishlari ustida to’xtalib o’tish lozim. o’simlik moddalari kimyosi, jumladan alkaloidlar kimyosi bo’yicha s.yu.yunusov yaratgan maktabning butun dunyo tan olgan. buning isboti sifatida, dunyoda topilgan alkaloidlarning har uchtadan biri s.yu.yunusov va uning shogirdlari tomonidan topilganligini aytish mumkin. organik kimyoning rivojlanishida professorlar a.r.abdurasulova, a.abdusamatov, s.r.rashidova va hokazolarning xizmatlari katta. respublikamiz ulkan uglevodorodlarning tabiiy manbalariga ega. respublikamizda ulkan neftni qayta ishlaydigan zavod (farg’ona va oltiariq), hamda gazni qayta ishlaydigan (sho’rtan va muborak) zavodlari ishlab turibdi . ulardan xilma-xil neft va gaz maxsulotlari ishlab chiqarilmoqda. chirchiq, farg’ona va navoiydagi ulkan kimyo kombinatlar haqida ma‘lumotlarni tariflab o’tish mumkin. organik birikmalarning tuzilish nazariyasi e.frankland, sh.f.jerar, …

5 / 54

ng xossalarini oldindan aytish mumkin. modda molekulasidagi atom va atomlar guruhi o’zaro bir-biriga ta‘sir etadi. kimyoviy reaktsiyada modda molekulasini tashkil etgan barcha atomlar emas balki, ayrim atomlar yoki atomlar guruhi ishtirok etadi. organik birikmalarda uglerod doimo to’rt valentli bo’lib, o’zaro birikib to’g’ri, tarmoqlangan, xalqasimon zanjirlarni hosil qila oladi. d.i.mendeleevning elementlar davriy sistemasi yangi elementlar borligini oldindan aytishga imkon bergan bo’lsa, butlerovning kimyoviy tuzilish nazariyasi orqali hali topilmagan moddalar mavjudligi, ularning tuzilishini oldin aytib, sintez usulda olishga imkoniyat yaratildi. organik kimyoni mukammal egallash uchun birinchi navbatda uning nazariy asoslari organik birikmalarning elektron tabiati, kimyoviy reaktsiyalarni boshqaruvchi qonunlarini o’rganish lozim. lekin, moddalarning xossalarini o’rganishdan oldin uning tozaligi, sifat va miqdor tarkibi so’ngra tuzilishi aniqlanadi. organik moddalarning toza holda ajratish va tozalashning usullari: haydash, ekstraktsiya, qayta kristallash, sublimatsiya va zamonaviy xromatografiya usullarini bilish lozim. toza organik moddalarni tuzilishini aniqlash uchun, dastlab ularning fizik konstantalari suyuq.t, qayn. t, sindirish ko’rsatgichi, optik solishtirma buruvchanligi, eruvchanligi …

Want to read more?

Download all 54 pages for free via Telegram.

Download full file

About "organik kimyo olimlar"

ўzbyekiston ryespublikasi oliy va o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta‘lim vazirligi qarshi davlat universiteti organik kimyo (elektron darslik) qarshi -2007 yil ushbu elektron darslik organik kimyo fanidan taxsil oluvchi oo’yu va o’mkhk talabalariga mo’ljallangan. darslikda bo’limlar bo’yicha organik kimyo fanining nazariy asoslari berilgan. elektron darslik organik kimyo fani bo’yicha 5440400 – kimyo bakalavr ta‘lim yo’nalishiga mo’ljallangan namunaviy dasturlarga muvofiqligi uchun kimyo yo’nalishlarida taxsil olayotgan talabalar foydalanishlari mumkin. tuzuvchilar: kimyo fanlari nomzodi, dots. m.j.qurbonov kimyo fanlari nomzodi, , dots. e.sh.yoqubov dots. l.s.kamolov taqrizchilar: kimyo fanlari nomzodi, dots. n. raupov kimyo fanlari nomzodi, dots. i.naxatov organik kimyоning...

This file contains 54 pages in DOC format (1.5 MB). To download "organik kimyo olimlar", click the Telegram button on the left.

Tags: organik kimyo olimlar DOC 54 pages Free download Telegram