fitotsenozning dinamikasi (o’zgarishi) va doimiyligi

DOC 95.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1363444661_42315.doc fitotsenozning dinamikasi (o’zgarishi) va doimiyligi www.arxiv.uz reja: 1. fitotsenozning tasnifi 2. o’zbekiston o’simliklari fitotsenozning dinamikasi (o’zgarishi) va doimiyligi biz yuqorida ko’rib o’gganimizdek o’simlikdar qoplami doimiy ravishda u yoki bu darajada o’zgarib turadi. bunday o’zgarishlarning asosiy tipi qo’yidagilardir; sutkalik, mavsumiy, hamda yillik bo’ladi. o’simliklar qoplamining o’zgarishida bir qancha ekologik omillarning o’ziga xos o’rni bor. jumladan iqlim omillari, edafik omillar, antropogen omillar. shuningdek jamoalarning almashinishida turlarning alohida almashinishi, aksincha yoppasiga almashinishi hamda jamoa evolyutsiyasiga bog’liqlik bor. iqlim omillarining keskin o’zgarishi natijasida o’simliklar qoplamida sifat va miqdor jihatidan o’zgarishlar bo’lishi tabiiy. yog’in miqdorining ko’p bo’lishi, o’simliklar qoplamining sifat jihatidan o’zgarishiga olib keladi. masalan mavjud turlarning bo’yining baland bo’lishi, sershox va ko’p hosil qilishi kuzatilsa, jamoadagi turlar individ jihatidan ham ko’p bo’ladi. aksincha, yog’ingarchilik mikdori juda kam bo’lganda jamoadagi ko’plab namsevar o’simlik turlari nobud bo’lib ketishi mumkin. ular o’rniga qurg’oqchilikka chidamli boshqa turlar kirib keladi. bundan tashqari o’simliklar qoplamining o’zgarishida tuproq omillarining ham …

rsatadi. yerda oziq moddalar miqdori yetarli yoki ko’p bo’lganda turlar soni ham, individlar soni ham ko’p bo’lib, efemer va efemeroid turlar ko’plab o’sadi. tuproqda oziq moddalar miqdori kam bo’lganda jamoada o’simliklarning turlar soni ham anchagina kam bo’lish bilan birga individlar miqdori ham son jihatidan kam bo’ladi. har qanday muhitga tez moslashgan o’simlik turlari shu jamoaning xo’jayin turi bo’lib hisoblanadi. misol uchun, shuvoq bilan yantoq (alhagi sparsifolia shap) bir jamoada juda kam hollarda birga o’sadi. sababi shuki, yantoq (alhagi sparsifolia shap) muhitga tez moslashadi. ildiz sistemasi yerga chuqur kirib, namga to’liq yetib boradi. bu esa shuvoqning o’sib rivojlanishiga salbiy ta’sir etib, shuvoqni jamoadan siqib chiqaradi yoki aksincha tog’li zonalarda, yerosti suvlari kam bo’lgan joylarda shuvoq yantoq (alhagi sparsifolia shap)ni jamoadan siqib chiqaradi. jamoaning o’zgarib turishida bundan tashqari antropogen omillarning, hayvonot dunyosining va tabiiy ofatlarning ham roli va o’rni juda katta. qumli cho’l sharoiti uchun o’simliklar qoplamida, asosan, quyonsuyak va saksovul (haloxylon …

chorva mollarining o’rni katta. ma’lumki har bir jamoada o’ziga xos o’zgarishlar mavjud bo’ladi. har bir jamoa sutka davomida ham o’zgarib turadi. jamoaning sutkalik o’zgarishi deganda har bir individda sutka davomida bo’ladigan o’sish, rivojlanish, g’unchalash, gullash, urug’ va meva hosil qilish holatlari tushuniladi. jamoada bo’ladigan mavsumiy o’zgarish ham son va sifat o’zgarishidan iboratdir. malum bir fitotsenozda turlar tarkibiga ko’ra har xil o’zgarish bo’ladi. fitotsenozdagi bir yillik efemer turlar yillik yog’ingarchilik miqdoriga havo haroratita qarab o’zgaradi. jamoadagi har bir tur urug’ hosil qilib, vegetatsiya davrini tugatayotgan davrda ikkinchi bir tur gullayotgan, uchinchi bir tur endi unib chiqayotgan bo’ladi. bu hol jamoaning sifat o’zgarishini keltirib chiqaradi. jamoadagi turlarning ba’zilari yil davomida o’sib rivojlansa, boshqa bir turlar juda qisqa muddatda o’z vegetatsiyani tugatadi. fitotsenozda turlar son jihatidan ancha kam bo’lib qoladi. jamoadagi har qanday o’zgarish jamoa yashab turgan muhitga-ekologik omillarga bog’liq bo’ladi. o’simliklar qoplamidagi yillik o’zgarishlar f l u k t u a ts …

aningbir qancha asosiy masalalari» (1950) asarida fitotsenozning almashinishini quyidagi gruppalarga bo’ladi. s i n g e n e t i k almashinish - biror bir yangi muhitga o’simlik turlarining yangidan kirib borishi bo’lib, qumloqlarda, toshloqlarda, daryo o’zanlarida ro’y beradi. bunda turlar bir-birlari bilan tuproq, atmosfera muhitida o’zaro munosabatda bo’lib, moslasha boradi. bu yerda yangidan tuproq o’simlik-muhiti tashkil topa boshlaydi. ba’zi fizgeografik va floristik tumanlarda singenitik o’zgarishlarning o’tishi boshqa joylardagidan keskin farq qiladi. xususan sernam muhitli joylarda bu jarayon butunlay o’ziga xos bo’ladi. singenetik ikkilamchi ekotopda sodir bo’lsa, u dastlabki mavjud bo’lgan fitotsenoz tiklanguncha davom etadi va suktsession qator tarzida kechadi. ba’zan o’rmondagi daraxtlarning yoshga bog’liq almashunuvlari ham singenetik almashinuvga misol bo’ladi. singenetik o’zgarishlar ba’zan ancha tez, ba’zan esa haddan tashqari sekin (asriy) sodir bo’ladigan jarayondir. bunga siyrak o’simliklar qoplamiga ega bo’lgan o’rta osiyo cho’llarini misol qilish mumkin. bunday bo’lishining sababi haroratning yuqori bo’lishi va suvning yetishmasligidir. tabiiyki bunday sharoitda turlar …

shoratlarning ko’payib ketishi, yer ko’chkilarining hosil bo’lishi, yer surilishi kabi hodisalar ro’y beradi. ba’zan bunga inson ta’sirini ham kiritish mumkin. masalan yong’inlar bo’lishi, yoppasiga kesish, surunkali chorva mollarini boqish va hakozolar. ekzoekogenetik almashunuvlar quyidagi guruhlarga bo’linadi. a) klimatogen (iqlimiy), b) geomorfogen, v) edafogen, g) zoogen, d) antropogen. k l i m a t o g e n almashinuvlar. bu almashunuvni iqlimiy almashunuv ham deb ataladi. iqlimiy o’zgarishlar natijasida fitotsenozning ma’lum bir qismi o’zgarishi ham mumkin. ba’an to’liq o’zgaradi. masalan uchlamchi davr oxirida iqlimning sovub ketishi natijasida o’sha davr florasining juda kambag’allashb ketishiga asos bo’lgan. natijada florada faqatgina sovuqqa chidamli turlar hukmron bo’lib qolgan. g ye o m o r f o g ye n almashinuvlar. bu almashunuv yer shari landshaftining o’zgarishi bilan bog’liq. p. d. yaroshenko fikriga ko’ra bu xil o’zgarishlar tog’ massivlarining ko’tarilishi, yer qobig’ining to’lqinsimon tebranishi natijasida kelib chiqadi. tog’ massivlarining ko’tarilishi natijasida iqlim ham o’zgaradi, shu bilan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "fitotsenozning dinamikasi (o’zgarishi) va doimiyligi"

1363444661_42315.doc fitotsenozning dinamikasi (o’zgarishi) va doimiyligi www.arxiv.uz reja: 1. fitotsenozning tasnifi 2. o’zbekiston o’simliklari fitotsenozning dinamikasi (o’zgarishi) va doimiyligi biz yuqorida ko’rib o’gganimizdek o’simlikdar qoplami doimiy ravishda u yoki bu darajada o’zgarib turadi. bunday o’zgarishlarning asosiy tipi qo’yidagilardir; sutkalik, mavsumiy, hamda yillik bo’ladi. o’simliklar qoplamining o’zgarishida bir qancha ekologik omillarning o’ziga xos o’rni bor. jumladan iqlim omillari, edafik omillar, antropogen omillar. shuningdek jamoalarning almashinishida turlarning alohida almashinishi, aksincha yoppasiga almashinishi hamda jamoa evolyutsiyasiga bog’liqlik bor. iqlim omillarining keskin o’zgarishi natijasida o’simliklar qoplamida sifat va miqdor jihatidan o’z...

DOC format, 95.0 KB. To download "fitotsenozning dinamikasi (o’zgarishi) va doimiyligi", click the Telegram button on the left.

Tags: fitotsenozning dinamikasi (o’zg… DOC Free download Telegram