asosiy ekologik omillar va ularning o`simliklar qoplamiga ta`siri. iqlim omillari

DOC 79.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1363485042_42364.doc www.arxiv.uzwww.arxiv.uz reja: 1. abiotik omillar haqida tushuncha. 2. yorug`lik haqida tushuncha. 3. issiqlikning o`simliklarga ta`siri. 4. havo va shamolning o`simliklarga ta`siri. tayanch ibora va atamalar: geliofit, ssiofit, fotoperiodizm, termoperiodizm, termofil, psixrofil, efemer, gigrofit, mezofit, kserofit, gidatofit, gidrofit, sukkulent, sklerofit. muhit deganda tirik organizmlarni o`rab olgan barcha biotik va abiotik omillarning yig`indisini tushunamiz. muhit quruqlik, havo, suv va yer ostidan iborat bo`ladi. bundan tashqari, yashash sharoiti degan tushuncha ham mavjud bo`lib, bularga tirik organizm uchun zarur bo`lgan yorug`lik, issiqlik, suv kiradi. muhit ko`plab elementlardan tashkil topgan bo`lib, o`simliklar olamiga turlicha ta`sir ko`rsatgani uchun ham ekologik omillar deb yuritiladi. ekologik omillarni quyidagi turlarga bo`lib o`rganish maqsadga muvofiq bo`ladi. abiotik omillar abiotik omillarga iqlim, geologik, edafik, yorug`lik, issiqlik, namlik va havo oqimi kiradi. yorug`lik. quyoshdan taralayotgan yorug`lik nuri barcha tirik organizmlar uchun u yoki bu darajada ta`sir ko`rsatadi. shuning uchun ham yorug`lik eng muhim hayotiy omillardan biri hisoblanadi. quyosh nuri, ya`ni yorug`lik …

oydalanadi. tik tushgan yorug`lik o`simlikning xlorofil donachalari va tsitoplazmasini o`ldirib, o`simlikka salbiy ta`sir qiladi. tarqoq tushgan yorug`lik foydali bo`lib, o`simlik bu yorug`likni to`liq o`zlashtiradi. sababi tarqoq tushgan yorug`lik sariq-qizil nurlardan iborat bo`ladi. yer sharining har bir zonasida yorug`lik sharoiti o`ziga xos bo`ladi. cho`l, dasht, baland tog` mintaqalari yorug`lik bilan kuchli ta`minlangan bo`lsa, aksincha g`or va havzalar yorug`lik bilan kam ta`minlanadi. shuning uchun ham har bir joyning yorug`likka nisbatan moslashgan o`simlik turlari mavjud bo`ladi. yorug`likka bo`lgan talabiga ko`ra o`simliklarni 3 ta guruhga bulish mumkin: a) yorug` sevar o`simliklar — geliofitlar. bular yorug`lik yetarli bo`lganda normal o`sib rivojlanadi. bunday o`simliklar cho`l, dasht, o`tloq o`simliklari — ajriq (cunodon dactulon (l) pers), mastak (lolium multiflosum lam), yaltirbosh (bromis tectorum l.) hamda birinchi pog`onadagi baland bo`yli daraxtlardir. bular soya sharoitda ancha yomon o`sadi va rivojlanadi; b) soya sevar o`simliklar guruhi — ssiofitlar. bu guruhga mansub o`simliklar yorug`lik bilan kam ta`minlangan muhit o`simliklaridir. bular yorug`likni ko`p …

ngirbosh (roa bulbosa l), oqco`xta (dactules glomerata l), arvugon (cercis siliguastrum l), qoraqarag`ay (risea schrenkiana f. et m.), shumurt, madaniy o`simliklardan qulutnay (fragaria ananassa duch) kabi o`simlik turlari kiradi. yer sharining har xil geografik zonalarida kunning uzunligi turlicha bo`ladi. shimolda yorug`lik intensivligi kuchsiz bo`ladi. yoritilish muddati uzoq bo`ladi. janubda esa kun ancha qisqa bo`ladi. (ekvatorda esa 12 soatga teng). ammo yorug`lik intensivligi yuqori bo`ladi. shimolda yorug`lik intensivligi kam bo`lib, uzoq muddat yorug`likning davom etishi u yerdagi o`simliklarning o`sib rivojlanishiga yordam beradi va bularni uzun kunli o`simliklar deb atashga mos keladi. bug`doy (triticum aestivon l), javdar (secale cereale l.) kabi boshoqli o`simliklar, cebapra (trifolium pratense l), sachratqi (cichorium intybus l), sapsargul (iris l.) kabilar misol bo`ladi. o`simliklarga uzun kun va tun almashinishi, yorug`lik va qoropg`ulikning ko`rsatgan ta`sirini amerikalik olimlar garner va allard tajribada o`rganib buni fotoperiodizm yoki aktinoritmizm deb atagan. ularning fikricha, kun uzunligi yoki yorug`lik 12 soatdan kam bo`lsa uzun …

lib qolmasdan, balki issiqlik manbai hamdir. shuning uchun ham ularda kechadigan barcha fiziologik jarayonlar issiqlik bilan bog`likdir. birgina urug`ning unib chiqishi uchun issikdik ikki xil ta`sir ko`rsatadi: a) foydali bo`lgan past issiqlik urug`larni tinim holatidan chiqaradi; b) urug`ning unib chiqish darajasi va tezligini ham issiqlik belgilaydi. issiqlik o`simliklarda kechadigan fotosintezga teskari jarayon — nafas olishda ham katta ahamiyatga ega. ma`lumki nafas olish sutka davomida amalga oshadigan jarayondir. issiqlikning kecha va kunduzda almashinib turishi o`simlik uchun qatga ahamiyatga ega. issiqlikning har kuni bir xilda ritmik almashinib turishiga o`simliklarning moslashuvi — termoperiodizm deb ataladi. yer yuzida barcha o`snmliklarpi issiqlik omiliga bo`lgan munosabatiga ko`ra ikki xil ekologik gruppaga bo`lish mumkin: a) issiqsevar — termofil o`simliklar; b) sovuqsevar — psixrofil o`simliklar. har ikkala band xususida to`xtalib o`tamiz: a) yer sharining janubiy kengliklarida o`sadigan go`za (cossypium herbaceum l.), mandarin (citrus reticulata. blanco), apelsin (citrus sinensis. osl), limon (citrus limon burm) kabi o`simliklar issiqsevar o`simliklar bo`lib, …

t qisqa muddat bo`lib o`tganda kuzatiladi. o`simliklarning yuqori issiqlikka chidamliligi o`suvchi kurtaklarning hazon qatlami va tuproq bilan muhofaza qilinganligi katta samara beradi. o`simliklarning bunday xususiyatlaridan raunkier hayotiy shakllarning sistemasini tuzishda foydalangan. b) sovuqsevar o`simliklar eng past haroratda o`sishga moslashgan yoki o`sish imkoniyatiga ega bo`lgan o`simliklardir. yer sharining shimoliy kengliklarida o`suvchi qarag`ay (pinus silvestris l), tilog`och (larix sibirica. lab.), qoraqaragay (pisea schrenkiana f. et v.) kabi daraxtlar sovuqqa chidamli turlardir. issiqlik minimum darajadan pastga tushganda o`simlik tinim holatiga kiradi. harorat minimumdan pastga tushib ketganda o`simlik hujayrasining tsitoplazmasida katta o`zgarishlar bo`lishi, ya`ni o`simlikni sovuq urib ketishi mumkin. o`simliklarni sovuqqa chidamli deganda uzoq muddat +1 dan +10 °s gacha bo`lgan sharoitda yashashiga, o`ta chidamli deganda minus haroratda ham yashashiga tushuniladi. tropik va sub tropik o`lkalarda o`suvchi o`simliklar harorat 0 °s ga tushganda halok bo`ladi. ba`zi sovuq iqlimli rayonlarda o`sadigan o`simliklardan tilogoch -62 °s da ham halok bo`lmaydi. sovuq haroratda o`simliklarning turli organlari har …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "asosiy ekologik omillar va ularning o`simliklar qoplamiga ta`siri. iqlim omillari"

1363485042_42364.doc www.arxiv.uzwww.arxiv.uz reja: 1. abiotik omillar haqida tushuncha. 2. yorug`lik haqida tushuncha. 3. issiqlikning o`simliklarga ta`siri. 4. havo va shamolning o`simliklarga ta`siri. tayanch ibora va atamalar: geliofit, ssiofit, fotoperiodizm, termoperiodizm, termofil, psixrofil, efemer, gigrofit, mezofit, kserofit, gidatofit, gidrofit, sukkulent, sklerofit. muhit deganda tirik organizmlarni o`rab olgan barcha biotik va abiotik omillarning yig`indisini tushunamiz. muhit quruqlik, havo, suv va yer ostidan iborat bo`ladi. bundan tashqari, yashash sharoiti degan tushuncha ham mavjud bo`lib, bularga tirik organizm uchun zarur bo`lgan yorug`lik, issiqlik, suv kiradi. muhit ko`plab elementlardan tashkil topgan bo`lib, o`simliklar olamiga turlicha ta`sir ko`rsatgani uchun ham...

DOC format, 79.0 KB. To download "asosiy ekologik omillar va ularning o`simliklar qoplamiga ta`siri. iqlim omillari", click the Telegram button on the left.

Tags: asosiy ekologik omillar va ular… DOC Free download Telegram