o`simliklar orasidagi o`zaro munosabatlar

DOC 44,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1363359550_42264.doc www.arxiv.uz reja: 1. efemer, efemeroid, kosmopolit turlar haqida tushuncha. 2. turlarning o`zaro ta`sirlanish xillari. 3. bevosita munosabatlar: parazitlik, simbiotik, fiziologik, bioximiyaviy, mexanik, epifitlik. tayanch so`z va iboralar: efemer, efemeroid, kosmopolit, g`olib, raqobat, o`zaro yordamlashish, yashash uchun kurash, simbioz, allelopatiya, kolen, marazmin, epifitlik, mutalizm, kommensalizm. jamoadagi o`simlik turlari bilan muhit o`rtasida doimiy ravishda bo`lib turadigan munosabatlar juda muhim va murakkab jarayondir. ayniqsa, o`simlik turlari orasida muhit ta`siri juda muhim. buni bir muncha to`g`ri tushunish uchun jamoaning tarixiy taraqqiyoti va evolyutsiyasini bilish kerak bo`ladi. ma`lumki, jamoa tasodifan turlardan tashkil topmaydi. balki asrlar bo`yi, ba`zan minglab yillar davomida shu muhitga moslashgan va ma`lum bir jamoaga birlashgan bo`ladi. shuning natijasida yer sharining har bir mintaqasida o`ziga xos jamoalar tashkil topib, ular bir-birlaridan keskin farq qiladi. har bir jamoadagi turlar tarkibining jamoa florasining turli-tuman bo`lishida tuproq, iqlim, relef kabi ekologik omillar bilan birga turlarning kelib chiqish tarixi ham asosiy rol o`ynaydi. shunday bo`lsada, jamoadagi …

$ria refracta dc), shotara (fumaria vaillantii loisl.), ismaloq (spinacia turkestanika) kabi turlar kiradi. o`rta osiyo florasida 400 ga yaqin efemer turlar mavjud. bundan tashqari, jamoada efemeroid turlar ham mavjud bo`ladi. jamoadagi efemeroid turlar deganda, qisqa vegetatsiya davriga ega bo`lgan ko`p yillik turlar tushuniladi. bularga iloq (carex physodes m. b.), rang (carex pachystylis), qo`ng`irbosh (poa bulbosa l.), lola (tulipa greigii rgl.), chuchmo`ma (ixiolirion tataricum herb.), boychechak (colchium luteum baker.), navro`zgullar (primula fedtschenkoi rgl.) misol bo`ladi. cho`l mintaqasi singari tog` mintaqasida ham efemeroidlar uchraydi. masalan, tog` mintaqasida erta bahorda boychechak (colchium luteum baker.), lola (tulipa greigii rgl.), savrinjon (colchium luteum kesserlingii rgl.), navro`zgul (primula fedtschenkoi rgl.) kabi turlar gullasa, yoz o`rtalarida obruq (xapri, qisroq) (perovskia serophilariifolia), yalpiz (mentha asiatika boriss), tog` rayhon (origanum tytthanthum gontsch.), kiyiko`t (ziziphora pedicellata pazij.) singari turlar gullaydi. mana shular fitotsenozning mavsumiy o`zgarishiga misol bo`ladi. jamoada mavsumiy o`zgarishga nisbatan turlar almashinishi ancha sekin boradigan murakkab jarayondir. bunday hol …$

eva hosil qiladi. bunday turlar natijada har qanday sharoitda yashab qolishga moslashgan va yer yuzasida keng tarqalgan bo`ladi. zamburug`lardan po`kak zamburug`i esa juda ko`plab sporalar hosil qilsa, ajriqqa o`xshash turlar vegetativ ko`payishga moslashgan. jamoadagi bunday turlarning ko`pchiligi kosmopolit turlar deyiladi. kosopolit turlar deganda, yer yuzasining deyarli hamma joyida uchraydigan va har qanday ekologik sharoitda yashaydigan turlar tushuniladi. bunday turlarga ajriq (cynodon dactylon (l) pers), jag`-jag` (capsella bursa pastoris (l) medik), chitir (chorispora tenilla (pall) dc), sho`ra (chenopodium) kabi turlar misol bo`la oladi. muayyan bir jamoadagi ko`plab turga mansub o`simliklar orasida doimiy ravishda turli xil oziq mddalar, yorug`lik, issiqlik, suv va qulay muhit uchun kurash jarayoni bo`ladi. bunda “g`olib” turlar tez o`sib, yaxshi rivojlanadi. bunday jarayon tabiatdagi hamma fitotsenozlarda mavjud bo`ladi. jamoadagi turlarning bir-biriga ko`rsatgan ta`siri doimiy ravishda zarar keltirmasdan, ba`zan bir-biriga ijobiy ta`sir ham qiladi. shuning uchun o`simliklar qoplamidagi turlarning o`zaro munosabatlarini “raqobat”, “o`zaro yordamlashish”, “yashash uchun kurash” terminlari bilan …

r o`simlikka zararli ta`sir ko`rsatadi. ularga zarpechak (cuscuta approximata robingi), shumg`iya (orobanche algyperaea), devpechak (cuscuta lehmanniana bdl.) kabi turlar misol bo`la oladi. shu bilan birga, chala parazit turlar ham mavjud bo`lib, deyarli barcha yashil o`simliklardan to`liq bo`lmasdan, ikkilamchi oziq manbai sifatida flydalanadi. tuban o`simliklardan bo`lgan zamburug`lar yuqori o`simliklarda chala parazitlik qilib hayot kechiradi. so`nggi ma`lumotlarga ko`ra, yer yuzida 1964 parazit tur borligi aniqlangan. ular 8 oila, 83 turkumga oid. b) o`simliklar olamida o`zaro birikib yashovchi turlar ham borki, bular bir-biriga zarar yetkazmasdan, o`zaro hamkorlikda yashaydi. bunday organizmlarni simbioz organizmlar deyiladi. misol uchun zamburug`lar suv o`tlari va lishaynik bilan, tuganak bakteriyalar dukkakli o`simliklardan mon (phaseolus aureus roxb), no`xat (cicer orientum yoki pisum sativum l.), beda (medicago sativa l.) kabi turlarning ildizida yashaydi. bunday hodisani mutalizm hodisasi ham deyiladi. sababi, bunday turlar bir-birining yashashi uchun zarar yetkazmaydi. shu yerlarda almashlab ekish yaxshi natija beradi. bundan tashqari, o`simliklar olamida simbioz holda yashab turgan …

aviy munosabatlar. bioximiyaviy munosabatlar jamoada o`sadigan har bir turda ro`y berib, o`simlikning har xil organida oziqlanish miqdori va turiga, quyosh energiyasiga, yorug`likning tushish darajasiga qarab har xil namoyon bo`ladi. jamoadagi yuksak o`simliklar o`rtasida bo`ladigan bioximiyaviy jarayon allelopatiya deb ataladi. allelopatiya fitotsenozda birga yashovchi o`simliklarning har bir turi o`zidan har xil hid ajratib chiqarishi bilan birga taxsir etishidir. masalan, olma mevasi o`zidan chiqargan hid. buni o`z vaqtida teofrast ham ta`kidlagan. bunday hodisa turli jamoalarda turlicha sodir bo`ladi. yuksak o`simliklardan ajralib chiqqan moddalar kolin deb atalib, boshqa tur yuksak o`simliklarga u yoki bu darajada ta`sir etadi. kolinlar ba`zi bir tur o`simliklar ishlab chiqaradigan fitontsitlardan tubdan farq qiladi. fitontsitlar mikroorganizmlarga antibiotik sifatida ta`sir ko`rsatadi. archazor o`rmonlardan ajraladigan fitontsitlar ularga yaqqol misol bo`la oladi. har qanday jamoada yuksak o`simlik turlaridan tashqari mikroorganizmlar ham mavjud bo`lib, ular o`zlaridan marazminlar nomli moddalar ishlab chiqaradi. bir turdagi mikroorganizmlar ishlab chiqargan antibiotiklar boshqa turdagi mikroorganizmlarga va yuksak o`simliklarga …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o`simliklar orasidagi o`zaro munosabatlar"

1363359550_42264.doc www.arxiv.uz reja: 1. efemer, efemeroid, kosmopolit turlar haqida tushuncha. 2. turlarning o`zaro ta`sirlanish xillari. 3. bevosita munosabatlar: parazitlik, simbiotik, fiziologik, bioximiyaviy, mexanik, epifitlik. tayanch so`z va iboralar: efemer, efemeroid, kosmopolit, g`olib, raqobat, o`zaro yordamlashish, yashash uchun kurash, simbioz, allelopatiya, kolen, marazmin, epifitlik, mutalizm, kommensalizm. jamoadagi o`simlik turlari bilan muhit o`rtasida doimiy ravishda bo`lib turadigan munosabatlar juda muhim va murakkab jarayondir. ayniqsa, o`simlik turlari orasida muhit ta`siri juda muhim. buni bir muncha to`g`ri tushunish uchun jamoaning tarixiy taraqqiyoti va evolyutsiyasini bilish kerak bo`ladi. ma`lumki, jamoa tasodifan turlardan tashkil topmaydi. balki asrlar bo`...

Формат DOC, 44,5 КБ. Чтобы скачать "o`simliklar orasidagi o`zaro munosabatlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o`simliklar orasidagi o`zaro mu… DOC Бесплатная загрузка Telegram