milliy - hududiy chegaralash va o‘zbekiston ssrning tuzilishi

DOCX 22 стр. 49,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1 / 22
миллий-у’удудий чегаралаiл ва миллий - ҳудудий чегаралаш ва ўзбекистон ссрнинг тузилиши марказий осиё, жумладан, туркистон, бухоро ва хоразм давлатларинииг туб халқлари неча асрлар давомида турмуш тарзи ва анъаналари жиҳатидан бир-бирига яқин бўлиб келдилар. бухоро ва хоразм хх аср 20-йилларининг бошига қадар мустақил давлатлар бўлган. бу минтақа ягона замини, ўз хўжалиги, анъаналари, дини, маданиятининг муштараклиги билан ажралиб турган. урта осиё давлатларидан ҳар бирининг куп миллатли эканлиги, ўзбеклар, туркманлар, тожиклар, қорақалпоқликлар, қиргизлар, қозоқ ва бошқа ерли халқ учала давлат худудларида таркалиб яшаши тарихан таркиб топган ҳодиса бўлган. мана шу давлат тузилмалари доирасида ҳар бир халк ёки алоҳида уруглар хужалик ‚ҳаёти тизимидаги уз урнини эгаллаб, ўзининг ишлаб чикариш ва хужалик фаолияти билан давлат ва минтака ижтимоий ҳаётининг яхлит занжиридаги узилмас ҳалкани ташкил этган. туркистон минтақасининг халқлари шу заминни қадимдан узларининг асл ватани деб билганлар. ватан ягоналиги ҳисси халк ижодиётида, анъаналарида, маданиятида ўз аксини топган ва шу минтақада яшаб турган барча халкларнинг абадий қадриятига …
2 / 22
нинг туркистондаги вазифалари ҳакида” деган қарори лойихасига киритилди. бу таклифни в. и. ленин қўллаб-қувватлади. лойиҳага билдирган уз мулоҳазаларида у туркистоннинг “уўзбекия, киргизия, туркманияга” булинган картасини тузиш зарур деб курсатди. в. и. ленин бирмунча кейинрок узи тайёрлаган бошқа бир лойиҳада уз нуктаи назарини ўзгартириб: «республикани (яъни туркистонни) 3 қисмга булиш олдиндан ҳал қилиб куйилмасин», деб уқтирди. туркистоннинг маъмурий-худудий картасини қайтадан кўриб чиқиш большевикларнинг қайтадан тузиш сиёсатидан улкада норозилик кучайиб боргани, мустақиллик учун ҳаракат кулами кенгайиб келаётгани, миллий масала юзасидан кавказортида бошланган кураш акс садоси ва бошк сабабларга кура орқага сурилиб турди. 1921 йил бошига келиб урта осиёда тасрдан ташкари бухоро ва хоразмда халқ совет реслубликалари тузилганлиги ҳам муҳим омил булди. бу республикалар тузилганидан кейин маълум раҳбарлар гурухи уларни ҳам худудий қайта бичиш доирасига тортиш режаларини илгари сурдилар. миллий реслубликалар тузиш зарурлиги гояси ташаббусчилари уни (яъни, бу гояни) ерли халк ҳаётида тенгсизлик мавжудлиги, миллий можаролар кучайиб бораётгани билан асосладилар. бу можаролардан кутулиш …
3 / 22
лди ва давлатлар худудини тубдан кайта белгилаш учун хал килувчи асосий далил сифатида илгари сурилди. турккомиссия ва я. рудзутак тезисларига карама-карши уларок турор рискулов ва бир гурух миллий етакчилар 1920 йидаёк туркий забон халклар ягона булиб уларнинг тарихий илдизлари, динлари, анъаналари ва маданияти муштаракдир, туркистонни алохида кисмларга ажратиб булмайди, деган гояни илгари сурдилар. бирок бу фикрни большевикча марказ инкор этиб, уни пантуркизм, панисломизм, буржуа миллатчилиги деб бахоланди. минтакани миллий-худудий жихатдан кайта тузиш масаласи партия органлари томонидан ишлаб чикилди ва амалга оширилди. урта осиё бюроси (средазбюро) умуминтакани камраб оладиган чегараланиш зарурлиги тугрисидаги масалани реслубликалар партия органлари, партия ходимлари мухокамасига куйиш зур бериб интилди. 1922 йили, ва айникса, 1923 йили ерли миллатлар вакилларининг бир канча рахбар ходимлари урта осиёда амалга оширилаётган миллий сиёсатдан коникмаётганликларини очик-ойдин маълум кила бошладилар. 1923 йил охирида туркистон ходимларнинг бир гурухи марказга хат билан мурожаат килиб, унда миллий низолар улкада тугатилмасдан, купрок авж олдирилмокда, деб кайд этдилар. ушбу …
4 / 22
қ марказ ва ркп(б) марказий комитети ўрта осиё бюроси. яхлит ва улкан минтақада, аввало учта ўрта осиё республикалари худудида ялпи худудий чегаралаш чора-тадбирларни қатъий илгари сурдилар. ўрта осиёни чегаралаб бўлиш ва миллий республикалар тузиш ғояси 1924 йилда амалга оширила бошланди. бироқ бу масалага доир зиддиятлар айни даврда ҳам давом этаверди. бу мамлакатда иштирок этишдан бўйин товлашга очиқ-ойдин интилиш ҳоллари такрорланаверди, лойиҳалар таклиф этилди. лекин марказ ўрта осиё бюроси қаттиқ туриб олди. аммо урта осиё республикаларидаги ҳукумат ва партия органларининг нуқтаи назарлари якдил эмас эди. туркий халқлар бир-бирига яқин, деган фикр ўртага қўйилди бошқа далиллар келтириларди. 1924 йил февралда бухоро компартияси чегараланиш масаласини кўриб чиқди. унда ўрта осиё маъмурий тузилиш юзасидан таклиф этилаётган, барча туркий халқланинг илдизи бирлигини ҳисобга олмайдиган сиёсат ўтмиш истилочилари сиёсати билан аслида бир хкл деб айтилди. ўрта осиё бюроси тезислардаги бу фикрларни хато деб эълон қилиб,қаттиқ танқид остига олдия. туркистон марказий ижроия комитети ва туркистон компартиясининг 10 …
5 / 22
билан асосладилар. бу нуқтаи назарни хоразм компартияси марказий комитети, жумладан, қаландар одинаев (1897-1938) ҳам қўллаб-қувватлади. қаландар одинаев 1922 йил октиябирига қадар амударё вилоятида, сўнгра хоразмда ркп(б) марказий комитети сиёсий ўрта осиё бюроси вакили бўлиб ишлади. 1924 йил июлда қ.одинаев хоразм компартияси масъул котиби вазифасидан олиб ташланди. мукозаралар тобора кизиб борди. сталин “миллатлар ўртасидаги низоларга хотима бериш” учун чегараланишни амалга оширишга киришишни таклиф этди. 1924 йил 12 июнда ркп(б) марказий комитети сиёсий бюроси урта осиёда чегараланиш тўғрисидаги масалани яна бир кўриб чикди ва уни ўтказиш тўғрисида карор қабул қилди. хоразм республикаси чегараланишга киритилмади, лекин 1924 йил 26 июлда хоразм компартияси республиканинг чегараланишга киритилишига ўзининг розилигини билдирди. туркистонда, бухоро ва хоразм республикаларида амалий иш бошлаб юборилди. комиссиялар ва кичик комиссиялар бўлғуси тузилмаларнинг худудлари ва чегаралари тўғрисидаги масалани ишлаб чикдилар. бошкрув аппаратлари тузиб, режалар, иқтисодиёт, бюджет, ер-сув муаммоларини, маориф, соглиқни сақлашни ташкил қилиш муаммоларини ва бошкаларни ҳал қилдилар. сиёсий тушунтириш ишлари олиб борлди. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 22 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "milliy - hududiy chegaralash va o‘zbekiston ssrning tuzilishi"

миллий-у’удудий чегаралаiл ва миллий - ҳудудий чегаралаш ва ўзбекистон ссрнинг тузилиши марказий осиё, жумладан, туркистон, бухоро ва хоразм давлатларинииг туб халқлари неча асрлар давомида турмуш тарзи ва анъаналари жиҳатидан бир-бирига яқин бўлиб келдилар. бухоро ва хоразм хх аср 20-йилларининг бошига қадар мустақил давлатлар бўлган. бу минтақа ягона замини, ўз хўжалиги, анъаналари, дини, маданиятининг муштараклиги билан ажралиб турган. урта осиё давлатларидан ҳар бирининг куп миллатли эканлиги, ўзбеклар, туркманлар, тожиклар, қорақалпоқликлар, қиргизлар, қозоқ ва бошқа ерли халқ учала давлат худудларида таркалиб яшаши тарихан таркиб топган ҳодиса бўлган. мана шу давлат тузилмалари доирасида ҳар бир халк ёки алоҳида уруглар хужалик ‚ҳаёти тизимидаги уз урнини эгаллаб, ўзининг ишлаб чикар...

Этот файл содержит 22 стр. в формате DOCX (49,5 КБ). Чтобы скачать "milliy - hududiy chegaralash va o‘zbekiston ssrning tuzilishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: milliy - hududiy chegaralash va… DOCX 22 стр. Бесплатная загрузка Telegram