qadimgi jamiyatlarning o’xshash va va farqli jihatlarini asoslab berish

DOCX 7 pages 21.7 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.7 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

qadimgi jamiyatlarning o’xshash va va farqli jihatlarini asoslab berish 1. o‘xshash jihatlar yo‘nalish misr va mesopotamiyadagi umumiyliklar daryo bo‘yida joylashuv misr — nil daryosi bo‘yida, mesopotamiya — dajla va furot bo‘yida. ikkalasida ham sug‘orma dehqonchilik rivojlangan. yozuvning mavjudligi yozuv madaniyati rivojlangan: misrda iyerogliflar, mesopotamiyada mixxat yozuvi. diniy e’tiqod ko‘p xudoli din (politoteizm): har xil tabiat kuchlariga sig‘inish. ijtimoiy tabaqalanish qirol/fir’avn, ruhoniylar, amaldorlar, hunarmandlar, dehqonlar va qullardan iborat ijtimoiy tizim. arxitektura har ikkisi me’morchilikda yirik inshootlar qurgan (misrda piramidalar, mesopotamiyada zikkuratlar). davlat boshqaruvi ikkalasida ham markazlashgan monarxiya hukmron bo‘lgan. 2. farqli jihatlar yo‘nalish qadimgi misr qadimgi mesopotamiya hukmdorning maqomi fir’avn ilohiylashtirilgan, “xudoning yerdagi timsoli” podshoh ilohiy emas, xudolarning vakili sifatida qaralgan yozuv turi iyeroglif yozuvi (rasmiy belgilar asosida) mixxat yozuvi (g‘isht va gil lavhalarda) qonunlar tizimi yozma qonunlar ancha kech paydo bo‘lgan xammurapi qonunlari eng qadimgi yozma qonunlardan biri qabr madaniyati piramidalar va o‘liklar uchun maxsus marosimlar muhim qabr marosimlari kamroq …

2 / 7

qadimgi yunoniston (mikena, arxaik, klassik va ellinistik davrlar) va qadimgi rim (respublika va imperiya) o‘zlarining rivojlanish bosqichlarida o‘xshash ijtimoiy-iqtisodiy tuzilmalar, diniy an’analar va siyosiy tashkilotlarga ega bo‘lgan, lekin geografik joylashuv, madaniy o‘ziga xoslik va tarixiy sharoitlar tufayli sezilarli farqlarga ham ega. ushbu tahlilda o‘xshashlik va farqlar asosiy manbalar (herodot, plutarx, behistun yozuvi) va arxeologik topilmalar (persepolis, parfenon, rim forumi) asosida ko‘rib chiqiladi. asosiy bo‘limlar 1. ijtimoiy tuzilish o‘xshashliklar: - sinflar ierarxiyasi: har uch jamiyatda ijtimoiy sinflar aniq bo‘lingan. eronning ahamoniylar davrida zodagonlar va ruhoniylar yuqori sinfni tashkil etgan (behistun yozuvi, doro i, miloddan avvalgi 520). yunonistonning klassik davrida fuqarolar, meteklar (chet elliklar) va qullar bo‘lgan (aristotel, “siyosat”). rimda patritsiy, plebey va qullar sinfi mavjud edi (polibius, “tarix”, kitob vi). - qishloq xo‘jaligi asos sifatida: uchala jamiyatda iqtisodiyot qishloq xo‘jaligiga asoslangan. eronning suza shahridagi loy lavhalari (roman ghirshman qazilmalari) savdo va dehqonchilikni ko‘rsatadi. yunonistonda zaytun va uzum yetishtirilgan (hesiod, “ishlar va …

3 / 7

otlari, miloddan avvalgi 594). rimda plebeylar fuqarolik huquqlari uchun kurashgan va ittifoqchilar urushidan so‘ng (miloddan avvalgi 91–88) kengaytirilgan (appian). eronning ahamoniylarida fuqarolik tushunchasi yo‘q, lekin turli xalqlar o‘z mahalliy qonunlariga ega edi (behistun yozuvi). - ayollar holati: yunonistonda ayollar (afinada) jamoat hayotidan chetlatilgan, lekin sparta ayollari ko‘proq erkinlikka ega edi (plutarx, “likurg hayoti”). rimda ayollar mulk huquqiga ega bo‘lgan (suetoniy, “sezar hayoti”). eronning sosoniylarida ayollar zodagon sinfida muhim rol o‘ynagan, masalan, malika purandokht (naqshe rustam yozuvlari). 2. siyosiy tuzum o‘xshashliklar: - markazlashgan hokimiyat: uchala jamiyatda hokimiyat markazlashgan tuzumga ega edi. eronning ahamoniylarida shoh “shohlar shohi” sifatida barcha hokimiyatni qo‘lida jamlagan (doro i, behistun yozuvi). yunonistonda polislar (shahar-davlatlar) o‘z ichida markazlashgan boshqaruvga ega edi (afinada xalq yig‘ini, herodot). rim respublikasida senat va konsullar hokimiyatni boshqargan (polibius, “tarix”). - harbiy tashkilot: harbiy qudrat jamiyatlarning barqarorligida muhim edi. eronning “o‘lmaslar” gvardiyasi (herodot, “tarix”), yunonistonning falangasi (fuksidid), rim legionlari (sallustiy, “yugurtin urushi”) buni ko‘rsatadi. …

4 / 7

o‘g‘ridan-to‘g‘ri demokratiyada ishtirok etgan (perikl nutqlari, fuksidid). rimda siyosiy ishtirok senat va tribunlar orqali cheklangan edi (plutarx, “grakxlar hayoti”). eronning ahamoniylarida esa xalqning siyosiy ishtiroki deyarli yo‘q edi (behistun yozuvi). - mustamlaka tuzumi: yunoniston o‘rta yer dengizida kolonizatsiya (miloddan avvalgi 750–600) orqali kengaygan (herodot). rim mustamlakalarni harbiy bosqinchilik orqali tashkil qilgan (appian, “fuqarolar urushlari”). eron esa satrapiyalar (viloyatlar) tizimi orqali xalqlarni birlashtirgan, ular o‘z avtonomiyasini saqlab qolgan (doro i yozuvlari). 3. din va madaniyat o‘xshashliklar: - politeizm: uchala jamiyatda ko‘p xudolarga sig‘inish tarqalgan. eronning zardushtchiligida ahura mazda bosh xudo bo‘lsa-da, boshqa xudolar ham mavjud edi (“avesto”). yunonistonda zevs, afina va boshqalar (hesiod, “teogoniya”), rimda yupiter, mars va boshqalar sig‘inilgan (plutarx, “numa hayoti”). - diniy marosimlar: ibadatxonalar va qurbonliklar muhim edi. eronning naqshe rustam ibodatxonasi, yunonistonning delfi ibodatxonasi, rimning yupiter ibodatxonasi (arxeologik topilmalar) buni tasdiqlaydi. - mifologiya va san’at: mifologiya jamiyatlarning san’at va adabiyotida markaziy rol o‘ynagan. eronning “shahname” an’analari (keyinchalik …

5 / 7

alsafa va ilmiy tafakkur markazi edi (aristotel, pifagor). eron ma’muriy tizim va diniy ta’limda ustun edi (persepolis lavhalari). rim huquq va muhandislikda rivojlangan (“o‘n ikki jadvallar”, akveduklar). qo‘shimcha bo‘limlar 1. iqtisodiy aloqalar va savdo - o‘xshashliklar: uchala jamiyat ipak yo‘li va o‘rta yer dengizi savdo tarmoqlarida faol edi. eronning ahamoniylarida qirollik yo‘llari savdoni rivojlantirdi (herodot). yunonistonda dengiz savdosi (korinf, afina) muhim edi (fuksidid). rimda o‘rta yer dengizi “rim ko‘li”ga aylandi (plutarx, “pompey hayoti”). - farqlar: eron savdosi asosan sharqiy bozorlar (hindiston, xitoy) bilan bog‘liq edi (xitoy yilnomalari, “wei shu”). yunoniston koloniyalari orqali g‘arb bilan savdo qilgan (pithekussai topilmalari). rim savdosi imperiya ichida markazlashgan va harbiy infratuzilmaga asoslangan edi (appian). 2. zamonaviy tahlil va manbalar - o‘xshashliklar: zamonaviy olimlar (masalan, moses i. finley, richard n. frye) qadimgi jamiyatlarni iqtisodiy va ijtimoiy tuzilishlar nuqtai nazaridan taqqoslaydi, ularning qullikka asoslangan iqtisodiyot va sinfiy tuzumini ta’kidlaydi. - farqlar: eronshunoslik (ehsan yarshater) eronning sharqiy tsivilizatsiyalar …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi jamiyatlarning o’xshash va va farqli jihatlarini asoslab berish"

qadimgi jamiyatlarning o’xshash va va farqli jihatlarini asoslab berish 1. o‘xshash jihatlar yo‘nalish misr va mesopotamiyadagi umumiyliklar daryo bo‘yida joylashuv misr — nil daryosi bo‘yida, mesopotamiya — dajla va furot bo‘yida. ikkalasida ham sug‘orma dehqonchilik rivojlangan. yozuvning mavjudligi yozuv madaniyati rivojlangan: misrda iyerogliflar, mesopotamiyada mixxat yozuvi. diniy e’tiqod ko‘p xudoli din (politoteizm): har xil tabiat kuchlariga sig‘inish. ijtimoiy tabaqalanish qirol/fir’avn, ruhoniylar, amaldorlar, hunarmandlar, dehqonlar va qullardan iborat ijtimoiy tizim. arxitektura har ikkisi me’morchilikda yirik inshootlar qurgan (misrda piramidalar, mesopotamiyada zikkuratlar). davlat boshqaruvi ikkalasida ham markazlashgan monarxiya hukmron bo‘lgan. 2. farqli jihatlar yo‘nalis...

This file contains 7 pages in DOCX format (21.7 KB). To download "qadimgi jamiyatlarning o’xshash va va farqli jihatlarini asoslab berish", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi jamiyatlarning o’xshash… DOCX 7 pages Free download Telegram