bilish nazariyasi (gnozeologiya)

PPTX 26 pages 176.9 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 176.9 KB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

5 мавзу: билиш назарияси, йўналишлари ва асосий муаммолари билиш назарияси (гносеология) режа: билишнинг мазмун ва моҳияти. билимнинг асосий турлари ва шакллари. билишда субъект ва объектнинг ўзаро алоқаси. ҳиссий, эмпирик, назарий, мантиқий ва интуитив билиш даражаларининг ўзаро алоқаси ва фарқи. ҳақиқат – билиш мезони. ҳақиқатнинг асосий шакллари ва концепциялари. ҳақиқат, амалиёт ва фаолиятнинг мутаносиблиги. билиш методологияси. методларнинг таснифи. ҳозирги замон методологияси. мавзуга оид таянч иборалар: билиш назарий билиш билим ҳақиқат гносеология объектив ҳақиқат эпистемология мутлоқ ҳақиқат оптимизим нисбий ҳақиқат агностицизм конкрет (реал) ҳақиқат рационализм абстракт ҳақиқат скептисизм муаммо эмпиризм гипотеза гностицизм назария ҳиссий билиш парадигма мантиқий билиш интуиция i. билиш назариясининг предмети ва ўзига хос ҳусусиятлари инсоннинг ўзини қуршаган дунёга бўлган муносабатлардан бири билишдир. инсон ўз ҳаёти давомида фақат ташқи дунёни, яъни табиат ва жамиятнигина билиб қолмасдан, балки ўзини, ўзининг руҳий-маънавий дунёсини ҳам билиб боради. фалсафа бошқа фанлардан фарқли равишда инсон билишининг табиати ва моҳиятини нима ташкил қилади, унинг энг муҳим …

2 / 26

ва ҳис қилиш манбаи. сезги – айрим нарсаларни ҳис этади, тафаккур нарсаларнинг умумий томонларини идрок этади. абу наср фаробий (873-950 йиллар) инсон барча билимларни ташқи оламдан олади, у идрок, сезги, хотира ва мантиқий тафаккур орқали воқеликни билади. френсис бэкон – инглиз файласуфи (1561-1626 йй) оламни билиш мумкин. билиш сезгидан бошланади. билиш манбаи – тажриба. олим билишнинг индуктив методини ишлаб чиққан. рене декарт – француз файласуфи (1596-1650 йиллар) билишнинг бирдан-бир манбаи – тафаккур. олим билишда рационализм ғоясини илгари сурган давид юм – инглиз файласуфи (1711-1776 йиллар) инсон реал воқеликни била олмайди. у фақат ўз сезгиларини била олади. иммануел кант – немис файласуфи, табиатшунос олим (1724-1804 йиллар) у инсон билиши мумкин бўлган ҳодисалар оламини “нарса биз учун” дея номлайди. “нарса ўзида”ни инсон била олмайди, деб ҳисоблайди. гносеология – соф фалсафий категория бўлиб, юнонча gnosis” – билим, илм ва “logos” таълимот фан сўзларидан келиб чиққан. яъни, билиш ҳақидаги таълимот (фан), онг ҳақидаги таълимот, …

3 / 26

а ва тадқиқот объекти ҳамда предметига айлантиришдан иборат 10 гносеологиянинг асосий муаммоси бизнинг барча билимларимиз тажрибада синалганми ёки йўқми? деган масалани ечишда икки ҳил ёндашув; рационализм эмпиризм гносеология инсонда туғма ғоялар, адолат, инсонийлик, уйғунлик ғоялари ва тажрибадан олиниши мумкин бўлмаган бошқа ғоялар мавжудлигидан келиб чиқади инсон, инсоният шахсий ёки ижтимоий тажрибага эга бўлгунга қадар бирон-бир ғоя мавжуд бўлинишни инкор этадилар билимларимизнинг тажрибада синалганини, тажрибага асосланган билимларгина ҳақиқий билим эканлигини қайд этувчи эмпиризм (лот. empirius – ҳис, тажриба). вакиллари ф.бэкон, локк, гоббс, юм, феейербах 2. билим ва ғоялар фақат инсон ақлига, тафаккурига хос бўлиб, ақлда тафаккур ва мушоҳада юритиш жараёнидагина туғилишини таъкидлайдиган рационализм (лот. ratsionalius – ақл, тафаккур) оқими вакиллари бир биридан фарқли ғояларни илгари суришган. масалан: платон, августин, лейбниц, вольф ва баумгартен сингари файласуф олимларнинг ғоялари рационализм асосида шаклланган. 12 фалсафада идрок этиш – перцепция деб аталади перцепция (лот.«perception» - идрок этиш) ўзини қуршаган дунёдаги нарсалар ва ҳодисаларни сезгилар орқали …

4 / 26

оннинг билишини чеклайди (скептицизм - юн: шубҳаланаман) 14 билиш дунёнинг объект ва субъектга бўлинишини назарда тутади билиш қобилиятига эга бўлган индивид микрогуруҳ, ижтимоий гуруҳ синф, жамият ҳамдир бу субъектнинг билиш фаолияти қаратилган нарса ёки ҳодиса. субъект объект 15 билиш инсон қўлга киритадиган ахборотнинг энг олий даражаси изчил ва ижодий фаолиятининг ижтимоий жараёни ителлектуал манбага таянишни талаб қилади билиш жараёнини тил ёрдамида амалга оширилади бу объектив, моддий оламнинг инсон онгида инъикос, акс этиш жараёнидир янги, илгари номаълум бўлган нарсани яратишга йўналгандир 16 билим шакллари ижтимоий билим ўйин воситасидаги билим диний билим фалсафий билим мифологик билим илмий билим кундалик билим бадиий билим шахсий билим 17 билишнинг асосий даражалари ва уларнинг ўзаро алоқадорлиги ҳиссий даражадаги билим мантиқий (ақлий) билим эмперик билим назарий билим интуитив билим 18 ҳиссий даражадаги билимнинг шакллари хотира, хаёл ва тасаввур сезги ва идрок ҳаёл – инсоннинг муҳим ҳоссаси бўлиб, тафаккур оқимида етишмаётган кўргазмалилик ўрнини тўлдиради. хотира ўтмиш ҳозирги замонни …

5 / 26

анган моддий ёки маънавий дунё ҳодисаси, бирон-бир ҳодиса, хосса ёки муносабатни қайд этиш 20 мантиқий билим ва унинг асосий шакллари тафаккур - (араб. фикрлаш, ақлий билиш) предмет ва ҳодисаларнинг умумий, муҳим хусусиятларини аниқлайдиган ва қонуний боғланишларини акс эттирадиган билишнинг рационал босқичи. тушунча – нарсалар ва ҳодисаларнинг умумий, муҳим белгиларини акс этирувчи тафаккур шаклидир мулоҳаза – предметга маълум бир белгининг (хоссанинг, муносабатнинг) хослиги ёки хос эмаслигини ифодаловчи тафаккур шаклидир. хулоса – бир ва ундан ортиқ чин мулоҳазалардан маълум бир қоидалар ёрдамида янги билимларни келтириб чиқаришдан иборат бўлган тафаккур шакли 20 21 гипотеза – янги далилларнинг моҳиятини тушунтирувчи қонун мавжудлиги ҳақидаги асосли тахминдир. назария – ҳодисаларнинг муайян туркуми, бу туркумдаги ҳодисаларнинг моҳияти ва уларга нисбатан амал қиладиган борлиқ қонунлари ҳақидаги билимларнинг мантиқий асосланган ва амалиёт синовидан ўтган тизимидир. категориялар – борлиқнинг энг муҳим томонлари, хоссалари ва муносабатларини акс эттирувчи умумий тушунчалардир. фан категорияларига ҳам шундай таъриф бериш мумкин. парадигма – фан ривожланишини …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bilish nazariyasi (gnozeologiya)"

5 мавзу: билиш назарияси, йўналишлари ва асосий муаммолари билиш назарияси (гносеология) режа: билишнинг мазмун ва моҳияти. билимнинг асосий турлари ва шакллари. билишда субъект ва объектнинг ўзаро алоқаси. ҳиссий, эмпирик, назарий, мантиқий ва интуитив билиш даражаларининг ўзаро алоқаси ва фарқи. ҳақиқат – билиш мезони. ҳақиқатнинг асосий шакллари ва концепциялари. ҳақиқат, амалиёт ва фаолиятнинг мутаносиблиги. билиш методологияси. методларнинг таснифи. ҳозирги замон методологияси. мавзуга оид таянч иборалар: билиш назарий билиш билим ҳақиқат гносеология объектив ҳақиқат эпистемология мутлоқ ҳақиқат оптимизим нисбий ҳақиқат агностицизм конкрет (реал) ҳақиқат рационализм абстракт ҳақиқат скептисизм муаммо эмпиризм гипотеза гностицизм назария ҳиссий билиш парадигма мантиқий билиш интуиция i...

This file contains 26 pages in PPTX format (176.9 KB). To download "bilish nazariyasi (gnozeologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: bilish nazariyasi (gnozeologiya) PPTX 26 pages Free download Telegram