mirzo ulugʻbek-davlat arbobi va buyuk olim

DOCX 8 pages 54.4 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 54.4 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

mustaqil ish mavzu: mirzo ulugʻbek-davlat arbobi va buyuk olim o'quvchi: 2024-2025-o'quv yili reja: 1. mirzo ulug'bek - hayoti va faoliyati 2. ulug'bek va uning ilm-fanga qo'shgan hissasi 3. samarqandda ulug'bekning astronomik rasadxonasi 1. mirzo ulug'bek - hayoti va faoliyati mirzo ulug'bek, to'liq ismi muhammad tarag'ay ibn shohrux, 1394-yil 22-mart kuni sultoniya shahrida (hozirgi eron hududida joylashgan) tug'ilgan. u temuriylar sulolasidan bo'lib, amir temurning nabirasi va shohrux mirzoning o'g'li edi. ulug'bek dunyoga mashhur astronom va matematik sifatida tanilgan, shuningdek, samarqand va o'sha davrning boshqa yirik shaharlari hokimi sifatida ham faoliyat yuritgan. ulug'bekning siyosiy faoliyati 1409-yilda samarqand hokimi bo'lishi bilan boshlandi. u 15-asr boshlarida movarounnahr hududida barqarorlikni saqlash va rivojlantirish uchun ko'p mehnat qildi. uning davrida samarqand ilm-fan va madaniyat markaziga aylandi. ulug'bek madrasa va rasadxona kabi ilmiy muassasalarni qurdirib, ularga ko'plab olim va talabalarni chorladi. ulug'bekning ilmiy ishlari orasida eng mashhuri samarqand rasadxonasi hisoblanadi. bu rasadxona 1428-yilda qurilgan va unda ko'plab …

2 / 8

'tibor qaratdi. u davrida samarqandda ko'plab imoratlar qurilib, shaharning o'sishiga zamin yaratildi. mirzo ulug'bekning davridagi muhim ishlardan yana biri uning madaniy va ilmiy merosi hisoblanadi. uning samarqandni ilm-fan va san'at markaziga aylantirishga bo'lgan harakati, butun bo'layotgan zamonlar ko'plab olimlar va ziyolilar uchun ilhom manbai bo'ldi. uning madrasalarida zamonning eng yetuk olimlari dars bergan va ko'plab ilmiy asarlar yozilgan. ulug'bek hayoti fojiali tugadi. 1449-yilda, shohrux vafotidan keyin, o'g'li abdulaziz bilan yuzaga kelgan kelishmovchiliklar tufayli o'ldirildi. uning vafoti bilan temuriylar davrining eng buyuk olimlaridan biri bu dunyoni tark etdi. ulug'bekning ilmiy ishlari va merosi bugungi kunda keng e'tirof etilib, u ko'plab ilmiy-tadqiqot muassasalariga ilhom manbai bo'lib xizmat qilmoqda. uning nomi sharqning eng yoshroq va nufuzli olimlari orasida ham hurmat bilan tilga olinadi. ko'plab universitetlar, astranomiya markazlari va madaniy muassasalar uning asarlaridan ilhomlanib, faoliyat yuritmoqda. 2. ulug'bek va uning ilm-fanga qo'shgan hissasi ulug'bek, asl ismi muhammad taragay, markaziy osiyo tarixidagi eng ko‘zga ko‘ringan …

3 / 8

ladi. bu asar astronomik jadval bo‘lib, 1437-yilda nashr etilgan. zijda turli sayyoralar, yulduzlar va ularning joylashuvi haqida aniq ma'lumotlar berilgan. ushbu jadvalning aniqligi shunchalik yuqori ediki, ayrim hisoblamalar xviii asrgacha o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan. ulug'bek zijida 1018 ta yulduzning koordinatalari va porlashi keltirilgan edi. ulug‘bekning ilmiy ishiga asoslangan xulosalar faqat markaziy osiyo emas, balki islom dunyosining boshqa mintaqalariga ham tarqaldi. uning zijiga yevropa olimlari katta qiziqish bildirishgan va uni o'rganishgan. ulug'bek o‘z davrida matematikani rivojlantirishda ham katta hissa qo'shgan. u trigonometrik funksiyalar, sinus va kosinus qadriyatlarini aniq o‘lchashda muvaffaqiyatga erishgan. ulug'bekning zamondoshlari va keyingi avlod olimlari uning ilmiy merosidan keng foydalanganlar. uning rasadxonasida ishlagan olimlar orasida qozizoda rumiy, gʻiyosiddin jamshid al-kashi va ali qushchi kabi taniqli shaxslar bor edi. ulug'bek o‘z ilmiy faoliyatida ko‘plab muammolarni yechish uchun ilm-fanni davlat dasturiga kiritishga muvaffaq bo‘lgandi. 1449-yilda ulug‘bek o‘zining o‘g‘li abdulla tomonidan suiqasdda halok etilgan. uning vafoti markaziy osiyoda ilm-fanning bir muddat susayishiga sabab …

4 / 8

rgan. u ilmiy izlanishlarda aniq o‘lchovlar va tahlilga katta urg‘u berdi. ulug‘bekning ishlari u vaqtda yevropa, hindiston va boshqa mintaqalarda ham qiziqish uyg‘otdi. umuman olganda, ulug‘bek va uning ilm-fanga qo‘shgan hissasi, avvalo, markaziy osiyo madaniyatini va ilmiy merosini boyitgan, shuningdek, butun dunyo ilmiy jamoatchiligiga katta ta'sir ko‘rsatgan. 3. samarqandda ulug'bekning astronomik rasadxonasi samarqandda joylashgan ulug'bekning astronomik rasadxonasi o'rta osiyodagi eng mashhur ilmiy markazlardan biri bo'lgan. u 1420-yillarda ulug'bekning tashabbusi bilan qurilgan va o'sha davrdagi eng yirik va aniq astronomik asbob-uskunalarni o'z ichiga olgan. ulug'bek, amir temurning nabirasi, o'z davrining buyuk olimlaridan biri bo'lib, samarqandni ilmiy va madaniy markazga aylantirishda muhim rol o'ynagan. uning rahbarligi ostida samarqandda astronomiya, matematika va boshqa fanlar rivojlandi. rasadxona samarqandning shimolidagi ko'hak tepaligida joylashgan edi. rasadxona binoining markaziy qismida ulkan kvadrant joylashgan bo'lib, uning radiusi 40,2 metr edi. ushbu asbob yordamida astronomlar quyosh, oy va boshqa sayyoralarning harakatini o'lchashgan. kvadrant zamonaviy astronomiya uchun juda muhim bo'lgan …

5 / 8

i keyinchalik johannes kepler kabi buyuk astronomlarga ilhom manbai bo'lgan. ulug'bekning rasadxonasi 1449 yilda uning o'ldirilishi natijasida faoliyatini to'xtatdi va asta-sekin unutilib, yemirildi. uning qoldiqlari 20-asrning birinchi yarmida qazishmalar natijasida qayta ochilgan va bu erda arxeologik tadqiqotlar olib borildi. bugungi kunda ulug'bek rasadxonasi joylashgan joy samarqanddagi madaniy va tarixiy me'ros obidalari qatoriga kiradi. rasadxonani boshqarish va tadqiqotlarni amalga oshirishda ulug'bekning yaqin maslahatchilari, masalan, g'iyosiddin jamshid koshiy va ali qushchi kabi buyuk ilm ahli ishtirok etishgan. ushbu olimlar bilan birgalikda ulug'bek juda ko'p ilmiy kashfiyotlarga erishgan. zamonaviy metodologiyalar va usullarni ishlatgan holda, ulug'bek astronomiyada yangi asrning boshlanishiga turtki bo'lgan. ulug'bekning astronomik kuzatishlariga asoslangan xulosalar va qoidalar ko'pincha qur'oni karim va islomiy an'analar bilan mos kelgan va shuning uchun u sharq madaniy makonida juda qadrli hisoblangan. rasadxona o'sha davrda kosmos va osmon jismlarini tushunish uchun oltin kalit vazifasini o'tagan va ilm-fan taraqqiyotiga katta hissa qo'shgan. barcha bu yutuqlar ulug'bek rasadxonasi o'z davrining …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mirzo ulugʻbek-davlat arbobi va buyuk olim"

mustaqil ish mavzu: mirzo ulugʻbek-davlat arbobi va buyuk olim o'quvchi: 2024-2025-o'quv yili reja: 1. mirzo ulug'bek - hayoti va faoliyati 2. ulug'bek va uning ilm-fanga qo'shgan hissasi 3. samarqandda ulug'bekning astronomik rasadxonasi 1. mirzo ulug'bek - hayoti va faoliyati mirzo ulug'bek, to'liq ismi muhammad tarag'ay ibn shohrux, 1394-yil 22-mart kuni sultoniya shahrida (hozirgi eron hududida joylashgan) tug'ilgan. u temuriylar sulolasidan bo'lib, amir temurning nabirasi va shohrux mirzoning o'g'li edi. ulug'bek dunyoga mashhur astronom va matematik sifatida tanilgan, shuningdek, samarqand va o'sha davrning boshqa yirik shaharlari hokimi sifatida ham faoliyat yuritgan. ulug'bekning siyosiy faoliyati 1409-yilda samarqand hokimi bo'lishi bilan boshlandi. u 15-asr boshlarida movarounnah...

This file contains 8 pages in DOCX format (54.4 KB). To download "mirzo ulugʻbek-davlat arbobi va buyuk olim", click the Telegram button on the left.

Tags: mirzo ulugʻbek-davlat arbobi va… DOCX 8 pages Free download Telegram