spirtlarning olinishi va xossalari

PPT 26 pages 191.5 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 191.5 KB

File type PPT

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

o’zbekisston respublikasi xalq ta’limi vazirligiga qarashli qo’qon davlat pedagogika instituti tabiyot fakulteti kimyo yo’nalishi iii-b guruh talabasi bozorov qobiljonning organik kimyo fanidan tayyorlagan mustaqil ishi spirtlarning olinishi va xossalari to’yingan bir atomli spirtlarning olinishi spirtlar olishning bir necha usullari ma’lum. quyida shulardan ayrimlari bilan tanishib chiqamiz. spirtlarni galoid alkillarni suv yoki ishqorning suvli eritmasi bilan qo’shib qizdirish orqali olish mumkin: etilen uglevodorodlariga katalizatorlar ishtirokida suv biriktirilganda bir atomli spirtlar hosil bo’ladi. katalizator sifatida asosan konsentrlangan sulfat kislotadan foydalaniladi. etilen uglevodorodlariga suvning birikish quyidagi bosqichlar orqali sodir bo’ladi spirtlarni aldegid va ketonlarni katalizator ishtirokida qaytarish orqali yoki ularga magniy organik birikmalar biriktirish orqali olish mumkin: bu jarayon mis, kobalt, nikel, platina. palladiy katalizatorligida 300-5000c haroratda olib boriladi. hosil bo’lgan oraliq modda suv ishtirokida juda oson parchalanadi: aldegid va ketonlarga magniy organik birikmalarni biriktirish orqali birlamchi, ikkilamchi yoki uchlamchi spirtlar olinadi. karbonil guruhi kuchli qutblangan bo’lganligi uchun ularga nukleofil agentlar oson birika …

2 / 26

lish mumkin. fizik xossalari spirtlarning c10 gacha bo’lganlari suyuqlik va undan yuqorilari qattiq moddalardir. dastlabki vakillari suv bilan istalgan nisbatta aralashadi. o’ziga xos xidga ega. ularning molekulyar massalari ortib borishi bilan suvda eruvchanligi kamayib hidi yoqimsiz bo’lib boradi, qaynash harorati ham ortib boradi. normal tuzilishga ega bo’lgan spirtlar izomerlariga qaraganda yuqori haroratda qaynaydilar. spirtlar vodorod bog’lanishi hosil qilagnligi sababli yuqori haroratda qaynaydilar: spirtlar orasida metil spirti o’ta zaharli hisoblanadi, uning 10 ml inson ko’rish qobilyatini yo’qotishiga, 30 ml esa o’limiga sabab bo’ladi. spirtlarning kimyoviy xossalari bir atomli spirtlar kimyoviy jihatdan nisbatan faol birikmalar bo’lib, ular oh – guruhdagi vodorod atomi, hamda oh - guruh bog’langan uglevodoroddagi vodorodlar hisobidan kimyoviy jarayonlarga kirisha oladilar. bir atomli spirtlar neytral xarakterga egadirlar. ammo ular juda kam darajada amfoterlik hususiyatini namoyon qiladilar. ularga ishqoriy metallar bilan ta’sir etilganda gidroksil guruhining vodorodi metall bilan almashadi va alkogolyatlarni hosil qiladi: suv bilan ta’sir etilganda ular oson parchalanadilar: …

3 / 26

qor (asos) katalizatorligida esa chapga siljiydi. chapga boruvchi jarayonni sovunlanish deyiladi, chunki bu jarayon natijasida sovun (va unga o’xshash moddalar) hosil bo’ladi. spirtlardan suvning ajralish jarayoni (degidrotatsiya) ikki xil yo’nalishda sodir bo’lishi mumkin: jarayon suvni tortib oluvchi vositalar sulfat, ortafosfat kislotalar, alyuminiy oksidli va boshqalar ishtirokida boradi. suv bir molekula spirtdan (ichki molekulyar degidratlanish) yoki har xil molekula spirtdan ajralib chiqishi mumkin. suv har xil spirtdan ajralib chiqqanda oxirgi mahsulot sifatida oddiy efir hosil bo’ladi suv bir molekula spirtdan ajralib chiqqanda oxirgi mahsulot sifatida to’yinmagan uglevodorod hosil bo’ladi. spirtlardan suvning ajralib chiqishi zaysev qoidasiga muvofiq borib, bunda vodorod eng kam vodorod tutgan uglerod atomidan ajralib chiqadi. shunga muvofiq spirtlardan suvning ajralib chiqish tezligi quyidagi tartib o’zgaradi: spirtlarga galoid vodorod kislotalar, fosforning, oltingugurtlarning galogenli hosilalari bilan ta’sir etilganda ulardagi gidroksil guruhi galogenga almashinadi: bu jarayon uchlamchi spirtlarda juda osonlik bilan boradi, jarayon ye1-mexanizmiga mos keladi: spirtlardagi gidroksil guruhni rcl5 yoki rcl3 …

4 / 26

l bo’lishi mumkin. spirtlardagi gidroksil guruhining vodorodini aniqlashda chuguye-serevitsina-terentev usulida foydalaniladi. bunda spirtlarga magniy organik birikmalar ta’sir ettilganda –oh-guruh vodorodi magniy galogenga almashinadi va uglevodorod ajralib chiqadi: ikki atomli spirtlarning olinishi gilkollar olishning bir necha usullari ma’lum. shulardan ayrimlari bilan quyida tanishib chiqamiz. glikollarni uglevodordlarining vitsinal tuzilishga ega bo’lgan ikki galogenli hosilalarini yoki galoid gidrogenlarni gidrolizlab olish mumkin: etilen uglevodorodlarini vodorod peroiksidi yoki kaliy permanganat ishtirokida oksidlab glikollarni olish mumkin sanoatda gilkollar -oksidlar (epoksid birkmalarga) suv biriktirib olinadi: diollarning kimyoviy xossalari ular bir atomli spirtlarning barcha kimyoviy xossalarini takrorlaydilar. ular orasida boruvchi jarayonlar bosqichli boradi. glikollarning kislotali xossalari bir atomli spirtlarnikiga qaraganda yuqori. shuning uchun ular faqat ishqoriy metallar bilangina emas, balki ishqoriy yer metallarining gidroksid va oksidlari bilan ham glikolyatlarini hosil qiladilar: mineral va organik kislotalar bilan ular to’liq va to’liqmas efirlarni hosil qiladilar shuningdek spirtlar bilan ham to’liq va to’liqmas oddiy efirlarni hosil qilishlari mumkin etilsellyulozalar bo’yoqlar, tutamaydigan …

5 / 26

favorskiy o’rgangan uch atomli spirtlar olinishi va xossalari uch atomli spirtlarning birichi vakili glitserin hisoblanadi. glitserin sanoatda yog’ va moylardan, propilen yoki atsetilendan foydalanib olinadi. yog’ va moylardan glitserin quyidagicha olinadi: bu yerda r’, r’’, r’’’ = -c15h31; -c16h33; -c17h35. yog’lar gidrolizi ishqor ishtirokida olib borilganda yuqori, yog’ kisotalarining natriyli tuzi – sovun hosil bo’lganligi uchun bu jarayonni sovunlanish deb qabul qilingan. propilendan glitserin olish quyidagi bosqichlar orqali sodir bo’ladi: a) propilenni yuqori haroratda xlorlash. bu jarayon radikal almashinish mexanizmi bo’yicha borib, xlor qo’shbog’ning uzulishi hisobiga birikmay, balki propilendagi metil guruhi vodorodi xlor bilan almashinadi: b) allilxlorid gidrolizi: v) allil spirtiga gidroxlorid kislotaning birikishi va hosil bo’lgan moddaning gidrolizi glitserinni allil spirtiga vodorodperoksid biriktirib ham olish mumkin: r – br hoh naoh r – oh + hbr r – oh + nabr r – br hoh naoh r – oh + hbr r – oh + nabr r – ch …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "spirtlarning olinishi va xossalari"

o’zbekisston respublikasi xalq ta’limi vazirligiga qarashli qo’qon davlat pedagogika instituti tabiyot fakulteti kimyo yo’nalishi iii-b guruh talabasi bozorov qobiljonning organik kimyo fanidan tayyorlagan mustaqil ishi spirtlarning olinishi va xossalari to’yingan bir atomli spirtlarning olinishi spirtlar olishning bir necha usullari ma’lum. quyida shulardan ayrimlari bilan tanishib chiqamiz. spirtlarni galoid alkillarni suv yoki ishqorning suvli eritmasi bilan qo’shib qizdirish orqali olish mumkin: etilen uglevodorodlariga katalizatorlar ishtirokida suv biriktirilganda bir atomli spirtlar hosil bo’ladi. katalizator sifatida asosan konsentrlangan sulfat kislotadan foydalaniladi. etilen uglevodorodlariga suvning birikish quyidagi bosqichlar orqali sodir bo’ladi spirtlarni aldegid va ketonla...

This file contains 26 pages in PPT format (191.5 KB). To download "spirtlarning olinishi va xossalari", click the Telegram button on the left.

Tags: spirtlarning olinishi va xossal… PPT 26 pages Free download Telegram