neokantchilik

DOCX 16 pages 32.6 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.6 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

neokantchilik reja: kirish · neokantchilikning asosiy g‘oyalari · neokantchilikning asosiy maktablari · neokantchilik va boshqa falsafiy oqimlar bilan aloqasi · neokantchilikning zamonaviy falsafadagi o‘rni xulosa kirirsh neokantchilik nima? neokantchilik - bu immanuel kantning falsafasini qayta tiklash va uni zamonaviy muammolarga moslashtirishga qaratilgan harakatdir. u xix asr oxirida, asosan nemisistonda, paydo bo‘lgan va ikki asosiy maktabni o‘z ichiga oladi: marburg maktabi, logika va riyomatga e’tibor qaratgan, va baden/yug-g‘arbiy maktab, madaniy fanlar va qiymatlarni o‘rganishga yo‘naltirilgan. bu harakat falsafaning ilmiy yondashuv bilan bog‘lanishini ta’minlashga harakat qilgan. vujudga kelish sabablari xix asr oxiri va xx asr boshidagi falsafiy muhitda neokantchilik ilmiy-yangilanishlar va spekulativ idealizmning yiqilishi tufayli yuzaga kelgan falsafiy kriziyaga javob sifatida paydo bo‘lgan. falsafa o‘zining mavzusi va usulini aniqlashda qiyinchiliklarga duch kelgan, shuning uchun kantning kritik falsafasiga qaytish zarur deb hisoblangan, chunki uning transsendental usuli ilmiy tadqiqotlar bilan bog‘lanishga yordam bergan.kant falsafasiga qaytish zaruriyati shundan kelib chiqdi ki, falsafa o‘zining alohida va …

2 / 16

nssendental idealizmi bilan bog‘liq bo‘lgan va uning terminologik doirasida loyihalarini amalga oshirgan harakat sifatida ta’riflanadi. bu harakat keng ma’noda shopenhauer, max, gusserl, fuko, strawson, kun, sellers, nensi, korsgard va fridman kabi shaxslarni o‘z ichiga oladi. biroq, aniqroq aytganda, neokantchilik xix asr oxiri va xx asr boshlaridagi ikki asosiy yo‘nalishni anglatadi: marburg maktabi va baden/yug-g‘arbiy maktab. marburg maktabining asosiy vakillari hermann kohen, pol natorp va ernst kassirer bo‘lib, baden maktabida esa vilgelm vindelband va heinrich rikert muhim o‘rin tutgan.neokantchilik 1870-yillardan birinchi jahon urushigacha germaniyada hukmron falsafiy harakat bo‘lgan, keyinchalik urushdan keyin uning ta’siri pasaygan, ammo u qit’a va analitik falsafa o‘rtasidagi bo‘linishga ta’sir ko‘rsatgan. u logika, tarix falsafasi, etika, estetika, psixologiya, din va madaniyat kabi mavzularni qamrab olgan. vujudga kelish sabablari: falsafiy muhit neokantchilikning paydo bo‘lishi xix asr o‘rtasidagi falsafiy kriziyada yotadi. bu davrda post-kantian spekulativ idealizm yiqilib, ilmiy-yangilanishlar (masalan, tabiiy fanlar rivoji) falsafaning o‘ziga xos mavzusi va usulini shubha ostiga …

3 / 16

yoki ilmiy faktlarni a priori xulosalarga olib kelishi mumkin emas deb hisoblagan.kant falsafasiga qaytish zaruriyati shundan kelib chiqdi ki, falsafa o‘zining alohida va qattiq usuliga ega bo‘lishi kerak edi. tabiiy fanlar olimlari, masalan, hermann von helmholtz, kantning "tazalangan aqliylik kritikasi" (1781) dan foydalanishni ko‘rib chiqishdi, bu esa idrak masalasini tadqiq etishda uning ahamiyatini ko‘rsatdi. neokantchilik kantning transsendental usulini qayta tiklash orqali falsafaning ilmlar va boshqa bilim sohalari bilan munosabatda bo‘lishini ta’minlashga harakat qilgan.marburg maktabining asosiy vakillari, masalan, hermann kohen va pol natorp, helmholtzning naturalizmiga qarshi chiqib, transsendental usulni qayta tasdiqlashgan. ernst kassirer kantning prinsiplarini madaniy hodisalarga qo‘llagan, vilgelm vindelband va heinrich rikert esa tarix falsafasiga kantchilikni kiritgan. bu harakat edmund gusserl va martin xaydegger kabi fenomenologlarning dastlabki ishlariga ta’sir ko‘rsatgan. neokantchilikning ta’siri va merosi neokantchilik birinchi jahon urushidan keyin unutmaga yuz tutgan, ammo keyinchalik, masalan, luft va makkreel (2010) kabi tadqiqotchilar tomonidan qayta qiziqish uyg‘otgan. u 2008-yilda "philosophical forum" jurnalida …

4 / 16

ng asosiy g‘oyalari, uning ikki asosiy maktabi — marburg va frayburg (baden) maktablari, shuningdek, ushbu maktablarning falsafiy yondashuvlari va ularning namoyandalarini tahlil qiladi.neokantchilikning paydo bo‘lishi xix asr falsafasidagi inqirozga javob sifatida ko‘rilishi mumkin. bu davrda hegelning spekulyativ idealizmi tanqid ostiga olingan, positivizm esa falsafani faqat empirik bilimlarga qisib qo‘yishga urinayotgan edi. neokantchilar kantning “tanqidiy falsafa”sini qayta ko‘rib chiqib, uni zamonaviy ilmiy yutuqlarga moslashtirdilar. ular falsafani nafaqat metafizik mulohazalar, balki ilmiy bilimlar va madaniy qadriyatlar bilan bog‘liq muammolarni hal qiluvchi intizom sifatida ko‘rdilar.ushbu maqolada neokantchilikning asosiy g‘oyalari, ya’ni bilim nazariyasiga e’tibor, tajriba va aql o‘rtasidagi bog‘liqlik, falsafani ilmga asoslash g‘oyasi muhokama qilinadi. shuningdek, marburg va frayburg maktablarining falsafiy yondashuvlari, ularning asosiy namoyandalari va falsafiy tahlillari misollar orqali yoritiladi. bilim nazariyasiga e’tibor neokantchilar uchun bilim faqat passiv kuzatish natijasi emas, balki faol aqliy faoliyat natijasidir. masalan, hermann cohen, marburg maktabining asoschilaridan biri, bilimni “ob’ektivlashtirish” jarayoni sifatida ko‘rdi. uning fikricha, ilmiy bilimlar tajribani …

5 / 16

bilan bog‘ladi. tajriba va aql o‘rtasidagi bog‘liqlik neokantchilikning yana bir muhim g‘oyasi tajriba va aql o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikdir. kantning ta’kidlashicha, tajriba o‘z-o‘zidan bilim hosil qila olmaydi; u aql tomonidan tashkil qilinishi kerak. neokantchilar bu g‘oyani rivojlantirib, aqlning tashkil qiluvchi rolini yanada chuqur tahlil qildilar. ular tajribani faqat xom ma’lumot sifatida ko‘rib, uni tushunarli qilish uchun aqlning kategoriyalari va tushunchalariga muhtojlikni ta’kidladilar.masalan, paul natorp, marburg maktabining muhim vakillaridan biri, bilim jarayonida “konstruktsiya” tushunchasiga katta e’tibor berdi. u bilimni inson aqlining faol ravishda ob’ektlarni “qurishi” deb hisobladi. bu jarayonda tajriba faqat boshlang‘ich nuqta bo‘lib xizmat qiladi, lekin uning ma’nosi aqlning tushunchalari orqali aniqlanadi. natorpning fikricha, ilmiy bilimlarning rivojlanishi aqlning doimiy ravishda yangi tushunchalar va tuzilmalar yaratishi natijasida yuzaga keladi.bu g‘oyani tushuntirish uchun zamonaviy fizikani misol qilib keltirish mumkin. einšteynning nisbiylik nazariyasi tajribaga asoslanadi, lekin u faqat tajriba ma’lumotlari bilan cheklanmaydi. nazariya fazo va vaqt haqidagi yangi tushunchalarni talab qiladi, bu esa aqlning …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "neokantchilik"

neokantchilik reja: kirish · neokantchilikning asosiy g‘oyalari · neokantchilikning asosiy maktablari · neokantchilik va boshqa falsafiy oqimlar bilan aloqasi · neokantchilikning zamonaviy falsafadagi o‘rni xulosa kirirsh neokantchilik nima? neokantchilik - bu immanuel kantning falsafasini qayta tiklash va uni zamonaviy muammolarga moslashtirishga qaratilgan harakatdir. u xix asr oxirida, asosan nemisistonda, paydo bo‘lgan va ikki asosiy maktabni o‘z ichiga oladi: marburg maktabi, logika va riyomatga e’tibor qaratgan, va baden/yug-g‘arbiy maktab, madaniy fanlar va qiymatlarni o‘rganishga yo‘naltirilgan. bu harakat falsafaning ilmiy yondashuv bilan bog‘lanishini ta’minlashga harakat qilgan. vujudga kelish sabablari xix asr oxiri va xx asr boshidagi falsafiy muhitda neokantchilik ilmiy-yangi...

This file contains 16 pages in DOCX format (32.6 KB). To download "neokantchilik", click the Telegram button on the left.

Tags: neokantchilik DOCX 16 pages Free download Telegram