olimning professionallashuvi va ijtimoiy etikasi

DOCX 19 стр. 38,9 КБ Бесплатная загрузка

19 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 38,9 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 19

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 19

14-mavzu. olimning professionallashuvi va ijtimoiy etikasi reja: 1. ilmiy tadqiqotda erkinlik va ijtimoiy nazorat. 2. ijtimoiy mas’uliyat tushunchasi va uning zaruriyati. 3. ilmiy faoliyatdagi axloqiylik mezonlari 4. fan va ilmiy faoliyatda korrupsiy. unga qarshi kurashishning usul va vositalari ilmiy tadqiqotda erkinlik va ijtimoiy nazorat. fan «havaskorlik» mashg‘uloti bо‘lgan davrda u asosan adabiy mehnat bilan bog‘liq mavzular bilan cheklangan, keng kо‘lamli va qimmatbaho tadqiqotlarni talab qilmagan. ammo u xо‘jalik faoliyatida amaliy naf kо‘rish uchun mablag‘lar kiritiladigan ijtimoiy mehnat tarmog‘iga aylangach, vaziyat о‘zgardi. tadqiqotlar buyurtmaga muvofiq bajarila boshladi. ilmiy tadqiqotlarning mavzularini belgilash olimlar ixtiyoridan chiqdi. fanni rivojlantirishning ustuvor yо‘nalishlarini tanlash va ilmiy mehnatga baho berish fandan uzoq odamlar qо‘liga tushdi. bundan eng avvalo fundamental fan jabr kо‘rdi, chunki unga ajratiladigan mablag‘lar kamaydi, undan kadrlar ketib qola boshladi, uning obrо‘si pasaydi. ammo gap shuning о‘zidagina emas. fan tizimi tо‘laligicha hokimiyat va mablag‘larni о‘z qо‘lida jamlagan odamlar ixtiyoriga о‘tdi. olimlar nimani buyurishsa, shuni bajaradigan …

2 / 19

ilimlarni ijtimoiy fondlar yordamida, lekin sirtdan aralashuvlarsiz rivojlantirish huquqiga ega bо‘lishlari darkor, deb hisoblaydilar.[footnoteref:1] olimlarga tadqiqot faoliyati erkinligi, uning muammolarini mustaqil tanlash, fanni rivojlantirish uchun mо‘ljallangan resurslar qaysi ilmiy muammolarga va qay tarzda sarflanishi lozimligini hal qilish imkoniyati berilishi kerak. aks holda fan imkoniyatlaridan amalda tо‘laqonli foydalanilmaydi. [1: қаранг: кравец а.с. идеалы и идолы науки. – воронеж, 1993. – с 63. ] bunga javoban fanning erkinligi g‘oyasining muxoliflari ilmiy faoliyat ustidan ijtimoiy nazorat tamoyilini ilgari suradilar. ularning fikricha, ilmiy hamjamiyat fanni rivojlantirishga faqat о‘z ichki ishi sifatida qaraydigan «sekta»ga aylanib qolmasligi kerak. agar olimlarga ilmiy tadqiqotlarning maqsad va yо‘nalishlarini mustaqil belgilash huquqi berilsa, ular «ziyokor» maqsadlarga erishish ketidan quvib, «unumdor» maqsadlarni butunlay unutishlari mumkin. bu holda fan olimlar qо‘lida о‘z qiziqishlarini g‘azna hisobiga qondirish vositasiga aylanishi mumkin. hamonki jamiyat fanni mablag‘ bilan ta’minlar ekan, u fanning rivojlanish jarayonini nazorat qilishga haqlidir. fanning differensiatsiyalashuvi о‘z-о‘zidan aksariyat olimlarni tor mutaxassislarga aylantiradi. ular …

3 / 19

masalalarini hal qilishga olimlarni ham, amaliyot xodimlarini ham jalb qilish yо‘li bilan yechiladi. kо‘pincha bu masalalarni ular ayni shu maqsadda tuziladigan kollegial organlar, ekspertiza hay’atlari va maslahat kengashlarida bahamjihat hal qiladilar. ammo, shunga qaramay, mazkur prinsiplar о‘rtasidagi ziddiyat yо‘qolgani yо‘q, u konkret masalalarni yechishda ushbu prinsiplarning tarafdorlari о‘rtasidagi tо‘qnashuv joyi bо‘lib qolayotir. vaqti-vaqti bilan, odamlarga muayyan xavf tug‘dirishi mumkin bо‘lgan yoki jamiyatning axloqiy meyorlari va madaniy an’analari bilan tо‘qnashuvchi ilmiy tadqiqotlar haqida gap borganida, mazkur ziddiyat ayniqsa keskin tus oladi. hozirgi vaqtda qizg‘in bahs-munozaralarga sabab bо‘layotgan masalalardan biri – bu olimlar tadqiqotlarning maqsad va vositalarini tanlashda tо‘la erkin bо‘lishlari kerakmi yoki jamiyat bu erkinlikni biron-bir tarzda cheklashi zarurmi, degan masaladir. ayrimlar ilmiy bilimlar bizga qay darajada xavfli yoki zararli bо‘lib tuyulmasin, ularning rivojlanish jarayoniga tо‘sqinlik qilish mumkin emas, deb hisoblaydilar. ularning fikricha, insoniyatga xos bо‘lgan bilimlarni kengaytirishga intilishni tо‘xtatish mumkin emas. ilmiy bilim esa о‘z-о‘zicha zararli bо‘la olmaydi: zarar faqat …

4 / 19

hol deb e’tirof etilishi lozim. umumiy mulohazalardan kelib chiqib, olimlarda ilmiy tadqiqotlarning cheksiz erkinligi bо‘lishi mumkin emasligini (va hech qachon bо‘lmaganligini ham) tan olish zarur. umummadaniy, eng avvalo axloqiy qadriyatlar fanni rivojlantirish manfaatlaridan ustun turadi. odamlar qо‘liga tabiatga va insonning о‘ziga ta’sir kо‘rsatishning ilgari olimlar hatto orzu qilishlari ham mumkin bо‘lmagan о‘ta qudratli vositalarini beruvchi hozirgi zamon fani uchun esa bu ayniqsa muhimdir. ilmiy tadqiqot erkinligi insoniyatning mavjudligi uchun xavfli bо‘lgan ilmiy eksperimentlarga tatbiq etilishi, hech shubhasiz, mumkin emas. bu sog‘lom fikrlovchi odamlar, shu jumladan fan odamlarida ham e’tiroz uyg‘otmasa kerak. ammo fundamental ilmiy tadqiqotlar qanday natijalar va oqibatlarga olib kelishini oldindan aytish aksariyat hollarda mumkin emas. ular bizning hayotimizda amalga oshirishi mumkin bо‘lgan foydali о‘zgarishlarni ham, zararli о‘zgarishlarni ham bashorat qilish qiyin. ayni shu sababli biron-bir tadqiqotni uzil-kesil taqiqlash mumkin emas. har bir holda bu masala alohida muhokama qilinishi lozim va vaziyatga (masalan, jamiyat yashash sharoitlarining о‘zgarishi, madaniyatning rivojlanishi, …

5 / 19

jallar tazyiqi ostida yashaganlar va faoliyat kо‘rsatganlar, jamiyat (davlat, jamoatchilik fikri) ularning dinga, cherkovga va hukumatga nisbatan xayrixohligini kuzatib borgan. antik demokratiya andozasi sanalgan davlat – afinada anaksagor va suqrot о‘z noan’anaviy qarashlari uchun jazoga tortilgan, о‘rta asrlarda esa «dahriyona» fikrlarni rivojlantirishga jur’at etganlar qattiq ta’qibga duchor bо‘lganlar. uyg‘onish davrida fan ilohiy sxolastika va falsafiy mushohadalar doirasidan chiqib, diniy aqidalarga bog‘liq bо‘lmagan haqiqatga doir izlanishlarning qaltis yо‘liga kirgach, olimlar erkin ilmiy izlanish о‘zlari shakkoklikda ayblanishlariga olib kelishi mumkinligi bilan hisoblashishga majbur bо‘ldilar. «shakllanayotgan yangi fan uchun ijtimoiy-madaniy va siyosiy hayotning uch sohasi – din, axloq va davlat hokimiyati ayniqsa xavfli edi. yangi fanning mazkur sohalar bilan munosabatlaridagi keskinlikni pasaytirish talab etilardi»[footnoteref:3]. [3: кравец а.с. идеалы и идолы науки. – воронеж, 1993. – 55-б.] bu masalaning yechimi neytralizm tamoyilida topildi. mazkur tamoyil london qirollik jamiyati nizomida bayon etilgan: fan dinga ham, axloqqa ham, siyosatga ham aralashmaydi. ammo fan rivojlanishining navbatdagi, klassik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 19 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "olimning professionallashuvi va ijtimoiy etikasi"

14-mavzu. olimning professionallashuvi va ijtimoiy etikasi reja: 1. ilmiy tadqiqotda erkinlik va ijtimoiy nazorat. 2. ijtimoiy mas’uliyat tushunchasi va uning zaruriyati. 3. ilmiy faoliyatdagi axloqiylik mezonlari 4. fan va ilmiy faoliyatda korrupsiy. unga qarshi kurashishning usul va vositalari ilmiy tadqiqotda erkinlik va ijtimoiy nazorat. fan «havaskorlik» mashg‘uloti bо‘lgan davrda u asosan adabiy mehnat bilan bog‘liq mavzular bilan cheklangan, keng kо‘lamli va qimmatbaho tadqiqotlarni talab qilmagan. ammo u xо‘jalik faoliyatida amaliy naf kо‘rish uchun mablag‘lar kiritiladigan ijtimoiy mehnat tarmog‘iga aylangach, vaziyat о‘zgardi. tadqiqotlar buyurtmaga muvofiq bajarila boshladi. ilmiy tadqiqotlarning mavzularini belgilash olimlar ixtiyoridan chiqdi. fanni rivojlantirishning ustuvor ...

Этот файл содержит 19 стр. в формате DOCX (38,9 КБ). Чтобы скачать "olimning professionallashuvi va ijtimoiy etikasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: olimning professionallashuvi va… DOCX 19 стр. Бесплатная загрузка Telegram