ilmiy tadqiqotda muammo va muammoli vaziyatning o’zaro aloqasi

DOCX 12 pages 22.4 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.4 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

7-mavzu: ilmiy tadqiqotda muammo va muammoli vaziyatning o’zaro aloqasi reja: 1. muammo tushunchasi va uning mohiyati. 2. mavzuni tanlash muammoning to‘g‘ri yechimi, ilmiy faoliyatni amaliy natijasining kafolati. 3.ilmiy muammolarning namoyon bo‘lish usullari: predmetga doir va protseduraga doir muammolar. 4. muammoni qo‘yish va uning yechimini topishning asosiy bosqichlari. muammo tushunchasi va uning mohiyati. muammo – bu yechilishi lozim bo‘lgan masala yoki vazifa. muammoni qo‘yish hali anglab yetilmagan narsa yoki hodisaning mavjudligini anglatadi. ayni vaqtda bu narsa yoki hodisa muayyan tarzda tavsiflangan, ajratilgan, ya’ni u haqda muayyan boshlang‘ich bilim mavjud bo‘lishi lozim. shunday qilib, muammoni bilish – bu alohida turdagi bilim: u «bilmaslik haqidagi bilim»dir. amaliyotda (ishlab chiqarish, ijtimoiy, tibbiy amaliyot va hokazolarda) va fanning o‘zida yuzaga keluvchi muammoli vaziyatlar ilmiy muammolarning manbai hisoblanadi. ilmiy muammoni qo‘yish muammoli vaziyat tahliliga tayanadi, lekin bunday tahlilning o‘zi bilangina belgilanmaydi. muammoli vaziyatga tushib qolgach, muammoni qo‘ya bilish lozim. muammo nafaqat aniqlanishi, balki ilmiy ta’riflanishi ham …

2 / 12

da muhimdir. predmetli bilimdan farqli o‘laroq, muammolar haqiqiy ham, soxta ham bo‘lishi mumkin emas. ammo ularni boshqa mezonlar – muhimlik, dolzarblik, yechish mumkinligi (tadqiqotchilarni odatda muammoni mazkur vositalar bilan va mazkur muddatda yechish mumkin yoki mumkin emasligi to‘g‘risidagi masala juda qiziqtiradi) nuqtai nazaridan baholaydilar. muammoni qo‘yish – har qanday ilmiy tadqiqotning dastlabki bosqichi. ammo muammo qo‘yilganidan so‘ng uni yechish metodlarini topish talab etiladi. muammo va metod uyg‘unligi. ilmiy metod harakatlarning shunday bir usuliki, uning yordamida ma’lum turdagi ilmiy vazifalar yechiladi. metod haqidagi bilim maxsus yo‘riqnomalar, qo‘llanmalar va metodikalarda ifodalanadi. ularda harakatlarni bajarish qoidalari ta’riflanadi, shuningdek metodni qo‘llash shartlari va maqsadlari, uning imkoniyatlari, metod yordamida erishiladigan natijalar xususiyati va hokazolar tavsiflanadi. metodni u haqdagi bilim bilan ayniylashtirish mumkin emas. bir tomondan, metodni uni tavsiflovchi qoidalar va yo‘riqnomalarni bilmay turib ham o‘zlashtirish mumkin. bunday bilim verballashtirilmagan, noaniq xususiyat kasb etadi, u faoliyatdan ajratilmaydi, balki unga kiritiladi va unda «ishlaydi». boshqa tomondan, metodik …

3 / 12

falarni yechish imkoniyatini beradigan universal metod fanda mavjud emas. har qanday metod o‘zining muayyan qo‘llanish sohasiga ega bo‘ladi. har bir fan doirasida uning tadqiqot obyektlariga moslashtirilgan maxsus metodlar ishlab chiqiladi (masalan, fizikada – ko‘lamlarni tahlil qilish metodi, biologiyada - qushlarni halqalash metodi, psixologiyada – testlash metodi, sotsiologiyada – anketa so‘rovi metodi, tilshunoslikda – tillarni qiyosiy tahlil qilish metodi va h.k.). shu bilan bir vaqtda hozirgi zamon fanida metodlarni bir fandan boshqa fanga ko‘chirish ulkan ahamiyatga egadir (masalan, fizik metodlardan kimyoda (spektroskopik metod), biologiya va tibbiyotda (rentgenoskopiya metodlari), tarixda (radioaktiv tahlil metodi) foydalanish, matematik metodlarni tabiatshunoslikda va ijtimoiy fanlarda qo‘llash). maxsus metodlar bilan bir qatorda ko‘pgina yoki hatto barcha fanlarda qo‘llaniladigan umumiy metodlar ham bor. ular umumilmiy metodlar deb ataladi. ularga oqilona fikrlashning barcha metodlari – tahlil, sintez, mavhumlashtirish, umumlashtirish, induksiya, deduksiya va boshqalar, shuningdek kuzatish, eksperiment, modellashtirish, ideallashtirish kabi metodlar kiradi. muammolar kabi, metodlarni ham haqiqiylik yoki soxtalik nuqtai nazaridan …

4 / 12

di), yo u bilan to‘qnashadi va uning asossizligini ko‘rsatadi (falsifikatsiya qiladi). biroq, boshqa tomondan, nazariya empirik tadqiqot darajasida olingan ilmiy dalillar yig‘indisini shunchaki umumlashtirishgina emas. uning o‘zi yangi ilmiy dalillar olish manbaiga aylanadi. shunday qilib, empirik va nazariy bilim yaxlit hodisa – ilmiy bilim ikki tomonining birligi hisoblanadi. bu tomonlarning muayyan ilmiy bilish jarayonidagi o‘zaro aloqasi va harakati, ularning o‘zaro nisbati nazariy bilimga xos bo‘lgan shakllarning izchil qatori yuzaga kelishini belgilab beradi. nazariy bilimning asosiy shakllari: ilmiy muammo, gipoteza, nazariya, tamoyillar, qonunlar, kategoriyalar, paradigmalardir. ilmiy muammo. har qanday ilmiy bilish muammodan boshlanadi. umuman olganda, inson bilimining rivojlanish jarayonini ayrim muammolarni qo‘yishdan ularni yechishga o‘tish, so‘ngra yangi muammolarni qo‘yish sifatida tavsiflash mumkin. biroq muammoning haqiqiy o‘rni qanday? ilmiy muammolar nima uchun yuzaga keladi? muammoning masaladan farqi nimada? ilmiy muammolar doirasi qanday? muammo – bilishning rivojlanish jarayonida obyektiv tarzda yuzaga keladigan, yechimini topish muhim amaliy yoki nazariy ahamiyatga ega bo‘lgan masala yoki …

5 / 12

metga doir muammolarda o‘rganilayotgan obyektlar, protseduraga doir muammolarda esa – bilim olish va uni baholash usullari aks etadi. o‘z navbatida, predmetga doir muammolarning empirik va konseptual, protseduraga doir muammolarning metodologik va baholash bilan bog‘liq turlari farqlanadi. empirik muammolarni yechish uchun materialni sof nazariy tahlil qilish bilan bir qatorda, predmetlar bilan ma’lum amallarni bajarish lozim, vaholanki, konseptual muammolar borliqqa bevosita murojaat etishni talab qilmaydi. predmetga doir muammolardan farqli o‘laroq, protseduraga doir muammolar doim konseptual xususiyatga ega bo‘ladi; protseduraga doir muammolar o‘rtasidagi farq shunda ko‘rinadiki, metodologik muammolar nisbiy mushohada ko‘rinishida yechimga ega bo‘lishi mumkin emas, baholash bilan bog‘liq muammolar esa fanga mezon vazifasini bajaruvchi ko‘rsatkichlar va mo‘ljallarni olib kiradi. empirik muammo avvalo ma’lumotlarni izlashni nazarda tutadi; empirik muammolarga kuzatish, eksperiment, o‘lchash kabi ilmiy metodlar yordamida javob topish mumkin. bundan tashqari, yechimini topish uchun asboblar yasash, reaktivlar tayyorlash va hokazolar kerak bo‘lgan muammo ham empirik hisoblanadi. konseptual muammolar ilgari olingan ko‘p sonli ma’lumotlar …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilmiy tadqiqotda muammo va muammoli vaziyatning o’zaro aloqasi"

7-mavzu: ilmiy tadqiqotda muammo va muammoli vaziyatning o’zaro aloqasi reja: 1. muammo tushunchasi va uning mohiyati. 2. mavzuni tanlash muammoning to‘g‘ri yechimi, ilmiy faoliyatni amaliy natijasining kafolati. 3.ilmiy muammolarning namoyon bo‘lish usullari: predmetga doir va protseduraga doir muammolar. 4. muammoni qo‘yish va uning yechimini topishning asosiy bosqichlari. muammo tushunchasi va uning mohiyati. muammo – bu yechilishi lozim bo‘lgan masala yoki vazifa. muammoni qo‘yish hali anglab yetilmagan narsa yoki hodisaning mavjudligini anglatadi. ayni vaqtda bu narsa yoki hodisa muayyan tarzda tavsiflangan, ajratilgan, ya’ni u haqda muayyan boshlang‘ich bilim mavjud bo‘lishi lozim. shunday qilib, muammoni bilish – bu alohida turdagi bilim: u «bilmaslik haqidagi bilim»dir. amaliyotda ...

This file contains 12 pages in DOCX format (22.4 KB). To download "ilmiy tadqiqotda muammo va muammoli vaziyatning o’zaro aloqasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ilmiy tadqiqotda muammo va muam… DOCX 12 pages Free download Telegram