tushunish va tushuntirish ilmiy faoliyatning mezoni

DOCX 10 pages 36.6 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.6 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

11-mavzu: tushunish va tushuntirish ilmiy faoliyatning mezoni. reja: 1. ilmiy faoliyatni tashkil etishda mavzuning mohiyatini tushunishning ahamiyati. 2. tushunishning turlari, tiplari, darajalari va muhim jihatlari. 3. simvol tushunchasining mohiyati va uning shakllari. 4. ilmiy tushuntirishni tavsiflash. tushunish va tushuntirishning o‘zaro nisbati. tushunish va uning bilish bilan o‘zaro nisbati. tushunish va uning bilish (va tushuntirish) bilan o‘zaro nisbati muammosi ko‘pdan beri muhokama qilinadi. u bugungi kunda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan va ko‘p jihatdan bahslidir. masalan, diltey tushunishni matn muallifining ma’naviy dunyosiga kirish sifatida tavsiflagan bo‘lsa, xaydegger uchun tushunish insonning borliqqa o‘ziga xos munosabati, insonning dunyoda mavjud bo‘lish usulidir. gadamer fikriga ko‘ra, o‘tmish madaniyatini tushunish talqin qiluvchining o‘zini tushunishi bilan uzviydir. shu sababli tushunish predmetini muallif matnga joylagan ma’no emas, balki mazkur matn orqali anglab yetilishi lozim bo‘lgan moddiy mazmun («ishning mohiyati») tashkil etadi. bunda, gadamer fikriga ko‘ra, har qanday tushunish til muammosidir: unga «til mediumi»da erishiladi (yoki erishilmaydi) va isbotlashni taqozo …

2 / 10

hning birinchi darajasi. tushunishning ikkinchi darajasi tadqiqotning boshqa, xususan: mantiqiy-metodologik, aksiologik, kulturologik vosita va metodlarini jalb qilishni taqozo etadi. tushunish to‘g‘risida so‘z yuritganda, yana ikki muhim jihatga e’tiborni qaratish kerak: 1. germenevtik doira tamoyili tushunishning muhim jihati hisoblanadi. u tushunishning siklik xususiyatini aks ettiradi. mazkur tamoyil tushunish va tushuntirishni bog‘laydi: nimanidir tushunish uchun uni tushuntirish kerak va aksincha. mazkur o‘zaro aloqa butun bilan qismning doirasi sifatida ifoda etiladi: butunni tushunish uchun uning alohida qismlarini tushunish kerak, alohida qismlarni tushunish uchun esa butunning ma’nosi haqida tasavvurga ega bo‘lish lozim. masalan, so‘z – gapning qismi, gap – matnning qismi, matn – madaniyat unsuri va sh.k. 2. germenevtik doira – «olmaxon g‘ildiragi» emas, zero, unda tafakkur qismlardan avvalgi butunga emas, balki o‘z qismlarining bilimi bilan boyigan butunga, ya’ni boshqa butunga qaytadi. germenevtik doira dialektik xususiyatga ega: unda to‘liq va chuqur tushunishdan yanada to‘liqroq va chuqurroq tushunishga tomon harakat sodir bo‘ladi, mazkur harakat jarayonida …

3 / 10

ina emas, balki unga tanqidiy baho berish, ijobiy jihatlarini saqlab qolish, ma’noni hozirgi voqelikning mazmuni bilan boyitishni nazarda tutadi. hozirgi zamon fransuz germenevtikasining vakili pol rikerning fikricha, tushunish hech qachon bilishdan ajralmaydi, balki «ma’noni o‘zlashtirish faoliyatining bosqichi» hisoblanadi. tushunish – fikr yuritish orqali simvolda yashirin ma’noni aniqlash demak. bunda riker quyidagi holatlardan kelib chiqadi: a) germenevtika – izchil talqin qilish jarayoni; b) talqinlarning xilma-xilligi germenevtikaning mohiyatini tashkil etadi; v) tushunish – bir ong tomonidan uzatiladigan, ikkinchi ong esa uni tashqi ifodalar orqali qabul qilib oladigan belgilar ma’nosini tushunib yetish jarayoni; g) ayni bir matn bir nechta ma’noga ega va bu ma’nolar bir-biriga qo‘shilib, qatlam hosil qiladi. shunday qilib, tushunish - muayyan hodisaning ma’nosini, uning dunyodagi o‘rnini, yaxlit bir butun tizimdagi funksiyalarini tushunib yetish demak. u borliqning ma’nolarini teran anglab yetishga ko‘maklashadi. tushunish jarayoni sodir bo‘lishi uchun quyidagilar zarur: har qanday tabiatli matnda ifodalangan predmet; unda ma’noning mavjudligi; mazkur ma’no to‘g‘risidagi …

4 / 10

maliy faoliyatning dialektik birligi asosida tahlildan o‘tkazilishi lozim. tushunish tavsiflash, tushuntirish va talqin qilish bilan bir qatorda, ilmiy bilim faoliyatining asosiy muolajalariga kiradi. tushunishni tadqiq qilishga nisbatan ko‘p sonli yondashuvlar mazkur jarayon uni boshqa intellektual jarayonlar va gnoseologik operatsiyalardan ajratadigan o‘ziga xos xususiyatlarga ega ekanligini ko‘rsatadi. shuning uchun ham tushunishni bilishga o‘xshatish («tushunish – tushunchalarni mantiqda ifoda etish demak») yoki uni tushuntirish muolajasi bilan (garchi ular o‘zaro bog‘liq bo‘lsa-da) aralashtirish mumkin emas. ammo tushunish jarayoni ko‘pincha anglab yetish, ya’ni inson uchun ma’lum ma’noga ega bo‘lgan narsalarni aniqlash bilan bog‘liq bo‘ladi. shuning uchun ham «tushunish ma’nolardagi real harakat, mazkur ma’nolarga amalda egalik qilish sifatida har qanday bilish faoliyatining ajralmas qismidir», degan fikrga qo‘shilish lozim. ma’no tushunchasining tahlili. tushunish inson faoliyatining ma’nolarini tushunish va ma’no hosil qilish tarzida kelishi mumkin. tushunish boshqa odamning «ma’nolar olami»ga kirib borish, uning fikrlari va o‘y-kechinmalarini tushunib yetish va ularni talqin qilish bilan bog‘liq. tushunish – ma’noni …

5 / 10

atlar va ramzlar sohasida sodir bo‘ladi va tilda ifoda etiladi. gadamerning ta’biri bilan aytganda, u bizda, bizning hozirgi dunyomizda zohir. madaniy merosning uzluksizligini ta’minlovchi an’ana qamrovli ma’no universumiga reallik baxsh etadi. tushunishning ishtirokisiz muomalani davom ettirish, harakatlarni muvofiqlashtirish, anglanilgan xatti-harakatni amalga oshirish va ta’sir o‘tkazishning imkoni yo‘q. tushunish keng ko‘lamdagi fanlar (psixologiya, filologiya, filosofiya, sotsiologiya, tarix) tomonidan tadqiq etiladi. tushunish muammosi bilan maxsus shug‘ullanadigan germenevtika fani mavjud. tushunishning o‘ziga xos alohida xususiyati shundan iboratki, inson o‘zi tahlil qilayotgan narsa va hodisalarning ichki murakkab aloqalari, bog‘lanishlarini aniq sezadi. oldin mexanik ravishda o‘zlashtirilgan, hatto ma’nosi anglanilmagan ma’lumotlar, sababiy bog‘liqliklar tushunish tufayli mantiqan muayyan tartibga, bir xil mantiqiy tizimga keltirilishi mumkin. masalan, matematik nazariyani dalillash, formulalarni, tabiatshunoslik bilimlarini tushunish xuddi shu tariqa kechadi. inson hodisalarning mohiyatini va o‘zaro bog‘liqliklarini mantiqiy vositalarsiz aniq his qila oladi. bunda hodisa individning maqsadi bilan uyg‘unlashib ketadi, uning maqsadga muvofiq aks etishini ta’minlaydi. jumladan, boshqa kishining xulqini, uning …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tushunish va tushuntirish ilmiy faoliyatning mezoni"

11-mavzu: tushunish va tushuntirish ilmiy faoliyatning mezoni. reja: 1. ilmiy faoliyatni tashkil etishda mavzuning mohiyatini tushunishning ahamiyati. 2. tushunishning turlari, tiplari, darajalari va muhim jihatlari. 3. simvol tushunchasining mohiyati va uning shakllari. 4. ilmiy tushuntirishni tavsiflash. tushunish va tushuntirishning o‘zaro nisbati. tushunish va uning bilish bilan o‘zaro nisbati. tushunish va uning bilish (va tushuntirish) bilan o‘zaro nisbati muammosi ko‘pdan beri muhokama qilinadi. u bugungi kunda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan va ko‘p jihatdan bahslidir. masalan, diltey tushunishni matn muallifining ma’naviy dunyosiga kirish sifatida tavsiflagan bo‘lsa, xaydegger uchun tushunish insonning borliqqa o‘ziga xos munosabati, insonning dunyoda mavjud bo‘lish usulidir. gada...

This file contains 10 pages in DOCX format (36.6 KB). To download "tushunish va tushuntirish ilmiy faoliyatning mezoni", click the Telegram button on the left.

Tags: tushunish va tushuntirish ilmiy… DOCX 10 pages Free download Telegram