kriptografiyaning asosiy tushunchalari va tarixi

PPTX 22 pages 2.4 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.4 MB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

3-ma’ruza: kriptografiya tarixi ma’ruza mavzu: kriptografiyaning asosiy tushunchalari va tarixi kriptografiyaning asosiy tushunchalari va tarixi reja: 1. kriptografiya haqida tushuncha 2. kriptografiya tarixi 3. kriptografiya rivojlanish bosqichlari 4. qadimgi shifrlash vositalari 5. 20 asr shifrlash mashinalari. 6. zamonaviy kriptografiya kriptografiyaning asosiy tushunchalari kriptologiya “maxfiy kodlar”ni yaratish va buzish fani va sanati; kriptografiya “maxfiy kodlar”ni yaratish bilan shug‘ullanadi; kriptoanaliz “maxfiy kodlar”ni buzish bilan shug‘ullanadi; kriptotahlil – bu ma’lumotlarning maxfiyligi va yaxlitligini buzishning matematik usullarini o‘rganadigan fan. kriptotahlilchi – bu kriptanaliz usullarini yaratuvchi va qo‘llaydigan olim. kriptografik hujum – bu kriptoanalizatorning hujumga uchragan xavfsiz ma’lumot almashish tizimida og‘ishlarni keltirib chiqarishga urinishi kriptografiyaning asosiy tushunchalari ochiq matn kriptografiya yoki boshqa so‘z bilan aytganda shifrlanmagan ma’lumotlardan foydalanmasdan uzatiladigan ma’lumotlar. shifrlangan matn shifrlangan (yopiq) matn – kriptosistemani qo‘llaganidan so‘ng olingan ma’lumotlar shifr, kriptosistema oddiy matnni shifrga qaytariladigan transformatsiyalar oilasi. kriptografiyaning asosiy tushunchalari kalit – bu berilgan matnning o‘ziga xos o‘zgarishini tanlashni belgilaydigan shifr parametri. shifrlash …

2 / 22

qasddan o‘zgartirilmaganligini tekshirish mumkin bo‘ladi. kriptografiyaning asosiy tushunchalari kriptografiya tarixi ma’lumotlarni shifrlashning dastlabki ko’rinishlaridan ming yillar avval foydanib kelingan. yaqin ming yilliklarga qadar foydalanilgan shifrlarni klassik shifrlar deb atalgan. ba’zi manbalarda hisoblash qurilmalari yaratilgunga qadar foydalanilgan shifrlar – klassik shifrlar davriga tegishli deb olingan. undan keyingi davr esa zamonaviy shifrlar davri deb yuritiladi. kriptografiya tarixi 4 ming yilga yaqin. kriptografiyani davriylashtirishning asosiy mezoni sifatida foydalanilgan shifrlash usullarining texnologik xususiyatlaridan foydalanish mumkin. birinchi davr (taxminan miloddan avvalgi 3 ming yillikdan) mono alifbo shifrlarining ustunligi bilan ajralib turadi (asosiy printsip - asl matn alifbosini boshqa alifbo bilan almashtirish, boshqa harflar yoki belgilar bilan almashtirish) kriptografiya tarixi matnni himoya qilish usuli sifatida kriptografiya yozma ravishda paydo bo'lganligi va yashirin yozish usullari hindiston, misr va mesopotamiyaning qadimiy sivilizatsiyalariga ma'lum bo'lganligi haqida dalillar mavjud. 64 san'at orasida qadimgi hind matnlarida matnni o'zgartirish usullari berilgan, ularning ba'zilari kripto bilan bog'liq bo'lishi mumkin kriptografiya tarixi kriptografiya rivojlanish …

3 / 22

ri asosan elektromexanikaga asoslangan bo’lib, radioto’lqin orqali shifrmatnni uzatishni (morze alifbosi) amalga oshirgan. mazkur davrga oid shifrlash usullariga zimmermann telegrami, enigma shifri, sigaba mashinalarini misol keltirish mumkin. kompyuter davri (zamonaviy shifrlar). ushbu davr shifrlari hisoblash qurilmalariga mo’ljallangan bo’lib, yuqori xavfsizlik darajasiga ega hisoblanadi. zamonaviy shifrlarga misol sifatida des, aes, gost 28147-89, idea, a5/1, rc4 (barchasi simmetrik) va rsa, el-gamal (ochiq kalitli) larni keltirish mumkin. qadimgi shifrlash vositalari shifrdan foydalanishga oid eng qadimgi dalillar miloddan avvalgi 4000 yillarga tegishli, qadimgi misr papirusini fir'avn amenemxet ii davridagi yodgorliklar ekanligini olimlar ta’kidlaydilar. skitala (yunoncha σκυτάλη "tayoq" dan) - permutatsion shifrlashni amalga oshirish uchun ishlatiladigan vosita, shuningdek, qadimgi spartaning shifri sifatida kriptografiyada ham tanilgan. bu silindr va pergamentning tor lentasi bo'lib, unga spiralga o'ralgan holda xabar yozilgan. miloddan avvalgi iv asrda enes taktik tomonidan ixtiro qilingan ma'lumotni himoya qilish uchun kriptografik vosita. e. qurilma diametri 13-15 sm va qalinligi 1-2 sm bo'lgan teshik bo'lib, …

4 / 22

damida kodlangan xat. birinchi va ikkinchi jahon urushi vaqtida kriptografiya birinchi jahon urushidan oldin rossiya fransiya bilan birga davlat darajasida kriptonaliz sohasida yetakchi bo'lgan. angliya, aqsh, germaniya va unchalik nufuzli davlatlarda shifrni ochish xizmati umuman bo'lmagan. birinchi jahon urushi davrida kriptografiya va kriptonaliz urush qurollaridan biriga aylandi. radioaloqani ushlab turish uchun maxsus tinglash stantsiyalari qurildi, buning natijasida rus floti dushmanning tarkibi va harakatlaridan xabardor edi. buyuk britaniyaning admiralitetida xabarlarning parolini ochish uchun maxsus bo'linma ("40-xona") tashkil etildi, bu urush paytida 15 mingga yaqin xabarni parolini hal qildi. ushbu natija dogger bank jangi va yutland jangida muhim rol o'ynadi zimmermanning telegrammasining fotonusxasi ikkinchi jahon urushi boshlanishidan oldin, yetakchi jahon kuchlari elektromexanik shifrlash moslamalariga ega edilar, ularning natijasi ochilmagan deb hisoblanardi. ushbu qurilmalar ikki turga bo'lingan - rotatsion mashinalar va fonar disklaridagi mashinalar. birinchi turga germaniya va uning ittifoqchilari quruqlik kuchlari foydalanadigan "enigma" kiradi, ikkinchisi - amerikaning m-209 sidir . lorets nemis …

5 / 22

tiladigan ko‘chma shifrlash mashinasidir. m-105 (kod nomi: agat) - bu sobiq sssrda 1960 yillarning oxirlarida ishlab chiqarilgan rus avtonom shifrlash mashinasi shifr mashinalar zamonaviy kriptografiya 1990-yillarning oxirlarida kriptografik protokollarning davlat standartlarini ochiq shakllantirish jarayoni boshlanadi. 2000 yilda aqsh hukumati tomonidan maxfiy kalit kriptografiya standarti bo'yicha hozirda aes nomi bilan mashhur bo'lgan rijndael shifri qabul qilindi. shu kabi tashabbuslar evropada nessie (new european schemes for signatures, integrity, and encryptions) va yaponiyada cryptrec (cryptography research and evaluation committees) deb nomlanadi. zamonaviy kriptografiya algoritmlarning o'zida tasodifiy funksiyalardan tashqari (masalan, des va gost shifrlarida ishlatiladigan s-bloklar) chiziqli va differentsial kriptanalizni murakkablashtirishga mo'ljallangan operatsiyalar sifatida aes shifridagi galua maydonidagi hisob-kitoblar kabi yanada murakkab matematik konstruktsiyalar qo'llanila boshlandi. algoritmlarni tanlash printsiplari asta-sekin murakkablashmoqda. axborotni muhofaza qilish muammosini hal qilish uchun tobora yangi mexanizmlar, jumladan, tashkiliy va qonunchilik mexanizmlari taklif etilmoqda. hozirda yangi yo'nalishlar ham rivojlanmoqda. kvant fizikasi, kvant hisoblash va kvant kriptografiyasi rivojlanmoqda. kvant kompyuterlari faqat …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kriptografiyaning asosiy tushunchalari va tarixi"

3-ma’ruza: kriptografiya tarixi ma’ruza mavzu: kriptografiyaning asosiy tushunchalari va tarixi kriptografiyaning asosiy tushunchalari va tarixi reja: 1. kriptografiya haqida tushuncha 2. kriptografiya tarixi 3. kriptografiya rivojlanish bosqichlari 4. qadimgi shifrlash vositalari 5. 20 asr shifrlash mashinalari. 6. zamonaviy kriptografiya kriptografiyaning asosiy tushunchalari kriptologiya “maxfiy kodlar”ni yaratish va buzish fani va sanati; kriptografiya “maxfiy kodlar”ni yaratish bilan shug‘ullanadi; kriptoanaliz “maxfiy kodlar”ni buzish bilan shug‘ullanadi; kriptotahlil – bu ma’lumotlarning maxfiyligi va yaxlitligini buzishning matematik usullarini o‘rganadigan fan. kriptotahlilchi – bu kriptanaliz usullarini yaratuvchi va qo‘llaydigan olim. kriptografik hujum – bu kriptoanalizatorning...

This file contains 22 pages in PPTX format (2.4 MB). To download "kriptografiyaning asosiy tushunchalari va tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: kriptografiyaning asosiy tushun… PPTX 22 pages Free download Telegram