tuproqdagi muammolar va ularga qarshi kurashish yo’llari

PPT 28 pages 6.1 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.1 MB

File type PPT

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

слайд 1 tuproqdagi muammolar va ularga qarshi kurashish yo’llari unumdorlik xususiyatiga ega bo’lgan yer yuzasining ustki g'ovak qatlami tuproq deyiladi. tuproqlarning tabiatdagi va jamiyat hayotidagi roli g'oyat beqiyosdir. tuproq organizmlar uchun hayot muhiti, ozuqa manbai hisoblanadi, moddalarning kichik biologik va katta geologik aylanma harakatida muhim rol o'ynaydi tuproq qattiq, suyuq, va gazsimon komponentlardan iborat bo’lib, iqlim, tog' jinslari, o"simliklar va hayvonlar, mikroorganizmlarning o'zaro murakkab ta'siri natijasida hosil bo’ladi. 1 gramm tuproqda milliondan ortiq sodda hayvonlar va tuban o" simliklar uchraydi. tuproq tugaydigan va tiklanadigan resurslarga kiradi. tuzilishiga ko’ra tuproqda 3 asosiy qatlam ajratiladi:a-eng ustki gumus (chirindi)li qatlam; b-yuqori qatlamdan mineral va organik birikmalar to'planadigan qatlam. c-tuproq vujudga keladigan ona jins qatlami. tuproqning har bir gorizonti organik va mineral birikmalar aralashmasidan iborat. tuproq tarixiy tarkib topgan murakkab, mustaqil tabiiy jism bo’lib, o'zgaruvchan dinamik hosiladir. yer yuzi turli qobiqlari o'rtasidagi aloqadorlik tuproq orqali amalga oshadi. tuproq tabiiy landshaftlarning asosi hisoblanadi. biosferada bajaradigan …

2 / 28

uchun zarur bo’lgan barcha oziq mahsulotlari va ko’plab boshqa vositalarni bevosita yoki bilvosita tuproqdan oladi. yer yuzidagi hozirgi mavjud tuproq qatlami jamiyat taraqqiyoti natijasida kuchli o'zgargan. insoniyat tarixi davomida 2 mlrd. dan ortiq unumdor tuproqli yerlar yaroqsiz holga keltirilgan. har yili sayyoramizdagi qishloq xo'jaligi uchun yaroqli yerlar maydoni sho'r bosishi, emirilishi natijasida 5-7 mln.gektarga kamaymoqda. tuproqlarga inson ta'si-rining kuchayishi sug'oriladigan dehqonchilik va chorvachilikning rivojlanishi bilan bog"liq. sug'oriladigan (obikor) dehqonchilik movarounnahrda ham qariyib 5 ming yillik tarixga ega. yer yuzida dehqonichilik maqsadlarida ishlatiladigan yerlar mavjud yerlar hududining 10 foizini tashkil qiladi va dunyo aholisi jon boshiga 0,5 ga dan to'g"ri keladi. yer yuzi tuproq qatlamining hozirgi holati birinchi navbatda kishilik jamiyatining faoliyati bilan belgilanadi. inson tuproqlarga ijobiy va salbiy ta'sir ko'rsatadi. inson tuproqlarning hosildorligini oshirishi, yerlarning holatini yaxshilashi mumkin. shuning bilan birga shahar qurilishi, atrof muhitning ifloslanishi, agrotexnik tadbirlarning talabga javob bermasligi natijasida tuproqlar bevosita yo'q qilinishi, yaroqsiz holga kelishi, emirilishi …

3 / 28

shamol eroziyasi tekisliklarda kuzatiladi. chang bo'ronlari natijasida bir necha soat ichida tuproqning 25 santimetrgacha bo'lgan qatlamini shamol butunlay uchirib ketganligi haqida malumotlar mavjud. eroziya jarayonlarining oldini olish va unga qarshi kurashish uchun ko'plab chora-tadbirlar ishlab chiqilgan. bularga o’simliklar qoplamini tiklash, agrotexnik tadbirlarni to’g^ri olib borish, yashil himoya qalqonlarini bunyod qilish, gidrotexnik tadbirlarni rejali o'tkazish va boshqalar kiradi. sug'oriladigan dehqonchilik rayonlarida tuproqlarning sho'rlanishi asosiy ekologik muammolardan hisoblanadi. tuproqlarning sho'rlanishi sug'orishni noto'g'ri olib borganda yer osti suvlari sathining ko’tarilishi natijasida ro'y beradi. birlamchi va ikkilamchi sho'rlanish kuzatiladi. ikkilamchi sho'rlanishda suv kappilyarlar orqali ko’tarilib tuzi tuproqda qoladi yoki ortiqcha sug'orish natijasida yer osti suvlari erigan tuzlar bilan sho'rlanadi. ikkilamchi sho'rlanish ko’proq zarar etkazadi. tuproqlarning sho'rlanishi osiyo, amerika va afrikaning ko’pchilik mamlakatlarida kuzatiladi. sho'rlanishning oldini olish uchun zovurlar o'tkaziladi, yerlarning sho'ri yuviladi. tuproqlarning botqoqlanishi asosan namlik ko’p joylarda kuzatiladi. suv omborlari atrofida ham botqoqlangan uchastkalar vujudga keladi. botqoqlarni quritish uchun maxsus melioratsiya tadbirlari o'tkaziladi. …

4 / 28

mayishiga olib keladi. masalan, ddt pestisidi ishlatilganidan 15 yil keyin ham tuproq tarkibida uning hali mavjudligi aniqlangan. pestisidlar oziq zanjiri orqali o'tib, inson sog'lig'iga ham zarar etkazadi. hozirgi kunda olimlar qisqa vaqt ta'sir etib sung parchalanib ketadigan biosidlar ustida ishlamoqdalar. tuproqlar sanoat korxonalari, transport chiqindilari, kommunal-maishiy chiqindilar bilan ham ifloslanadi. kimyo va metallurgiya korxonalari, tog' kon sanoati chiqindilari tuproqlarni ayniqsa kuchli ifloslaydi va ishdan chiqaradi. tuproqda simob, qo’rg'oshin, ftor va boshqa o'ta zaharli birikmalar to'planadi. bu o’simliklarga salbiy ta'sir ko’rsatadi, bazilari nobud boladi va insonlarda turli xavfli kasalliklarni keltirib chiqaradi. tuproqlarni maxsus tadbirlar o'tkazib tozalash qiyin. shuning uchun tuproqlarni ifloslanishidan saqlash tadbirlari o'z vaqtida o'tkazilishi va qonuniy nazorat o'rnatilishi kerak. qupg'oqchil yerlarda cho'lga aylanish jarayonlarinining oldini olish muhim ahamitga ega. harakatchan qumlarning yo'lini to'sish yashil qalqonlar bunyod qilish tuproqlarni saqlab qoladi. tuproq qatlamining turli yo'llar bilan nest-nobud qilinishi muammosi ham mavjud. shahar va yo'l qurilishi natijasida unumdor tuproqlar nobud qilinadi. …

5 / 28

darajasi yuqori. bunday vaziyatning asosiy sabablaridan biri, uzoq vaqt davomida paxta monokulturasi hukumronligidir. oxirgi yillarda paxta maydonlarining kamayishi, almashlab ekishning kengroq joriy qilinishi, mineral o'gitlarni ishlatilishining me'yorlashtirilishi va boshqa tadbirlar tuproqlar holatining yaxshilanishiga olib kelmoqda. o’zbekiston juda ham boy yer resurslarga ega. lekin shu kungacha ulardan samarali foydalanish yaxshi yo'lga qo'yilmagan. respublikada yer va yer resurslaridan foydalanishni tartibga solish maqsadida 1990 yili (jzbekiston respublikasida «yer to’g'risida» gi qonun qabul qilingan. tuproq hosil qiluvchi omillar o’z ta’sirlarining geografik ko’lamiga ko’ra ikki gruppaga bo’linadi keng geografik miqyosda quruqlikning ulkan qismlariga ta’sir ko’rsatuvchi omillar iqlim o’lkaning yoshi organizmlar tuproq paydo qiluvchi jinslar relyef, mikroiqlim va odam faoliyati tuproq mintaqalari o’simlik mintaqalari tuproqlarning suv va issiqlik rejimini belgilaydigan iqlimiy sharoitlar iqlim tuproq paydo bo’lishi va rivojlanishiga iqlimning ahamiyati kattadir. temratura yog’in miqdori va namning bug’lanishi turli yerda turlichadir relyef tuproq paydo bo’lishi protsesiga joyning relyefi ham kuchli ta’sir ko’rsatadi. joyning relyefi tuproq unumdorligiga ham …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tuproqdagi muammolar va ularga qarshi kurashish yo’llari"

слайд 1 tuproqdagi muammolar va ularga qarshi kurashish yo’llari unumdorlik xususiyatiga ega bo’lgan yer yuzasining ustki g'ovak qatlami tuproq deyiladi. tuproqlarning tabiatdagi va jamiyat hayotidagi roli g'oyat beqiyosdir. tuproq organizmlar uchun hayot muhiti, ozuqa manbai hisoblanadi, moddalarning kichik biologik va katta geologik aylanma harakatida muhim rol o'ynaydi tuproq qattiq, suyuq, va gazsimon komponentlardan iborat bo’lib, iqlim, tog' jinslari, o"simliklar va hayvonlar, mikroorganizmlarning o'zaro murakkab ta'siri natijasida hosil bo’ladi. 1 gramm tuproqda milliondan ortiq sodda hayvonlar va tuban o" simliklar uchraydi. tuproq tugaydigan va tiklanadigan resurslarga kiradi. tuzilishiga ko’ra tuproqda 3 asosiy qatlam ajratiladi:a-eng ustki gumus (chirindi)li qatlam; b-yuqori qat...

This file contains 28 pages in PPT format (6.1 MB). To download "tuproqdagi muammolar va ularga qarshi kurashish yo’llari", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproqdagi muammolar va ularga … PPT 28 pages Free download Telegram

tuproqdagi muammolar va ularga qarshi kurashish yo’llari

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "tuproqdagi muammolar va ularga qarshi kurashish yo’llari"

Similar files