psixologik tahlilning dramaturgik usuli

DOC 2.1 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662838318.doc αζαρ psixologik tahlilning dramaturgik usuli reja: 1. kommunikatsiya turlari. 2. psixologik tahlil usullari. 3. dramaturgik usul. 4. psixologik hikoyalash va lirik chekinish. badiiy asarni qabul qilish jarayoni kommunikatsiya turi sifatida o`quvchidan muayyan faollikni, ijodiy tasavvurini ishga solib, yozuvchiga hammuallif bo`lishlikni taqozo qiladi. ayniqsa, dinamik prinsip asosiga qurilgan xarakterlar psixikasini, xatti-harakatlarining ruhiy asoslarini anglashda bu narsa muhim ahamiyat kasb etadi. gap shundaki, bu xildagi qahramonlar ruhiyasi ularning muayyan hayotiy situatsiyalarda o`zini tutishlari, xatti-harakatlari va gap-so`zlari orqali ochiladi. muallifning qahramon ruhiy holati haqidagi ma`lumotlari o`ta siqiq, asosan, mimik-pantomimik harakatlar, tashqi psixofiziologik belgilarni qayd etish bilan cheklangan bo`ladi. boshqacha aytganda, o`quvchi qahramon xatti-harakatlarini, yuz-ko`z ifodalarini «ko`rish», gap-so`zlarini «eshitish» imkoniyatiga ega. ya`ni, bu tipdagi qahramonlar ko`proq dramatik asar personajlari(deystvuyuheye litso)ga yaqin turadi. ayrim adabiyotshunoslarning buni psixologik tahlilning dramaturgik usuli deb atashlari bejiz emas. o`quvchi saviyasi va badiiy tasavvur imkoniyatiga qarab bunday obrazni qabul qilishda bir aktyorday obrazga kirishi, rejissorday talqin qilishi yoxud oddiy …

yozuvchi uni o`zida mavjud psixologik imkoniyatlar doirasida yaratadi, tirik odamni kuzatgandek kuzatadi-da, sirtdan tasvirlaydi. o`zi yaratgan qahramon ruhiyatini juda yaxshi bilgan yozuvchi, tabiiyki, asarni yozayotganida (yoki o`z asarini o`qiyotganida) beixtiyor obrazga kiradi va qahramonini g`oyat keng tushunganidan har qanday tafsilotni ortiqcha hisoblaydi. bu, bir tarafdan, ijodiy aktning g`ayrishuuriy tomoni bilan izohlansa, ikkinchi tarafdan, anglangan ijodiy priyom sifatida ham bo`y ko`rsatadi. masalan, a.p.chexov: «men yozayotgan vaqtimda o`quvchi hikoyada yetishmayotgan subyektiv unsurlarni o`zi qo`shib olishiga umid qilaman»,- deb yozadi. «kecha»ning eng dilbar qahramoni — zebi obrazini yaratishda cho`lpon «evrilish san`ati»ning beqiyos namunasini namoyon qiladi. albatta, zebining ruhiyatini anglashda u yashayotgan mikromuhitni nazarda tutish lozim, lekin bu narsa avvalgi bobda ko`rilganidek yetakchi ahamiyat kasb etmaydi. zero, a.qodiriy ra`no haqida «tabiat xasis emas: tikandan gul, aridan bol yarataveradi» degani kabi, zebi ham razzoq so`fi xonadonida o`sha sahovatli tabiat mo`jizasidek ajralib turadi. romanning boshlanishida qo`llangan psixologik parallelizm usuli o`quvchini qahramon olamiga olib kiradi. lirik peyzaj …

qo`lida supurgisi, bir qo`li tizzasida — yerga egilgan kuyi eshik tomonga tikilib qoldi». ko`ramizki, qahramoni ruhiga kirib olgan adib borliqni uning sezgilari bilan qabul qiladi («eshikning besaranjom ochilishi»), ya`ni, introspeksiya usulidan foydalanadi. yozuvchi qahramonidagi psixofiziologik o`zgarishni (ko`ngilning seskanishi) qayd etadi-yu, uning dilida nelar kechganini aytmaydi. o`quvchi qarshisida tabiiy savol ko`ndalang bo`ladi: sovchilardan bezgan qiz eshikning «besaranjom ochilishi»dan seskanib, turgan joyida qotib qolgan dam dilida nelar kechdi? o`zida mavjud psixologik imkoniyatlarga tayangan va konkret hayotiy situatsiyadan kelib chiqqan kitobxon avvaliga qiz dilida shirin tashvish, qo`rqinchli umid hukmron deb o`ylashi tabiiy. lekin zebining eshikdan kirib kelgan dugonasi bilan muloqoti bu fikrni tez yo`qqa chiqaradi. «salti endi gap ochdi: — erta saharlab chopganim bekor emas... — men ham sezganman... yuragim bir qur seskanib ham oldi... — nimaga, o`rtoqjon? — o`zingiz bilgan sovchilar balosi-da... qish ichi keti uzilmadi. — menam bezganman, jonim qaqa... shuning uchun bir qishloqqa chiqib kelsakmikan deb edim... — nimasini aytasiz... …

i qoniqish hissi bilan aytilmoqda. ma`lumki, har ikki qiz ham endigina o`n beshdan o`n oltiga qadam qo`ygan, o`sha davr sharoiti uchun bu yosh ayni turmushga chiqariladigan vaqt, ya`ni, qizlar bunga ruhan tayyorlar. saltining ko`ngli, ayni situatsiyadagi aksariyat qizlarda bo`lgani kabi, shirin tashvishga yo`g`rilgan: bo`lg`usi turmushi haqida ayrim shirin xayollar suradi, ayni paytda, yangicha turmushning o`zi uchun mavhum jihatlari diliga tashvish soladi. zebidan farq qilaroq, saltida zo`r tashvish uchun zohiriy sabab yo`q, shu bois ham dugonasining «so`zlaridagi og`ir va mayuslikni» payqay olmadi. aksincha, zebida «sovchilar balosi»dan astoydil tashvishlanish uchun yetarli asos bor: avvalo, qiz ota-onasi orasidagi munosabatlarni ko`raverganidan oilaviy turmushdan bezillab qolgan; ikkinchidan, o`zi bilan zarracha hisoblashmaydigan otasining fe`lini o`ylab ham qo`rqadi. shu tashvishlardan umidsizlangan qiz dilidagi mayuslik uning tabiatiga xos bo`lgan hayotsevarlik, serzavq-sernash`alikka soya soladi. ya`ni, oila muhitida o`zini qafasdagidek his qilgan zebi hislarini jilovlashga, ruhini jism qafasida tutishga majbur. lekin botindagi narsa zohirga chiqmay qolishi mumkin emas, zero, insonning …

slarga erk bergach, u bilan salti orasidagi psixologik kontrast yo`qoladi, «ikki yosh bola nihoyasiz quvonchlar ichida» qoladi. yozuvchi qahramonining bir ruhiy holatdan ikkinchisiga o`tishini ishonarli va jonli ko`rsatadi. dugonasining taklifidanoq hursandligi ichiga sig`may qolgan zebi otasidan ruhsat olish kerakligini o`ylaganida, «ko`zlari andisha bilan kengayib ochilgani holda indamasdan joylarni yig`a boshladi». quvonch pardalarini pastroq olishga majbur bo`lgan qiz endi ishonib-ishonmay otasini kutadi, sabrsizlikdan «otamdan darak yo`q-ku?» deya onasidan so`rab qo`yadi. xayoli faqat otasida bo`lgan, butun vujudi umidga aylangan qizning ruhiy zo`riqishdan qo`li ishga bormaydi, «dasturxon boshida choy kelishini kutib o`tirgan» mehmonini unutadi. ko`ramizki, tashqi belgilar dinamikasi qahramonda kechayotgan ruhiy jarayon — his-tuyg`ular, fikrlar dinamikasini tasavvur qilishimizga imkon beradi. o`zining o`y-tashvishlari bilan bo`lib mehmonini unutgan zebi «uni uzr aytib qarshi oldi: — o`rtoqjon,- dedi.- otam avrodda o`tirib qoldi, shekilli, shunaqa odati bor. endiyoq kirib kelsa kerak. xafa bo`lmang-a? bu so`nggi jumlaning aytilishidagi samimiyat bir-biri bilan qalin o`rtoq tutishgan yosh qizlardagina bo`ladi. «xafa …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "psixologik tahlilning dramaturgik usuli"

1662838318.doc αζαρ psixologik tahlilning dramaturgik usuli reja: 1. kommunikatsiya turlari. 2. psixologik tahlil usullari. 3. dramaturgik usul. 4. psixologik hikoyalash va lirik chekinish. badiiy asarni qabul qilish jarayoni kommunikatsiya turi sifatida o`quvchidan muayyan faollikni, ijodiy tasavvurini ishga solib, yozuvchiga hammuallif bo`lishlikni taqozo qiladi. ayniqsa, dinamik prinsip asosiga qurilgan xarakterlar psixikasini, xatti-harakatlarining ruhiy asoslarini anglashda bu narsa muhim ahamiyat kasb etadi. gap shundaki, bu xildagi qahramonlar ruhiyasi ularning muayyan hayotiy situatsiyalarda o`zini tutishlari, xatti-harakatlari va gap-so`zlari orqali ochiladi. muallifning qahramon ruhiy holati haqidagi ma`lumotlari o`ta siqiq, asosan, mimik-pantomimik harakatlar, tashqi psixofiziol...

DOC format, 2.1 MB. To download "psixologik tahlilning dramaturgik usuli", click the Telegram button on the left.

Tags: psixologik tahlilning dramaturg… DOC Free download Telegram