imperativ – prosedurali dasturlashning funksional modeli

DOCX 11 pages 34.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.0 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

o’zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti 1-mustaqil ish imperativ – prosedurali dasturlashning funksional modeli. imperativ dasturlash — bu algoritmlar va buyruqlar ketma-ketligini belgilash orqali dasturlarni yaratish usuli. bu usulda dasturchi kompyuterga bajarilishi kerak bo'lgan aniq qadamlarni aytib beradi. prosedurali dasturlash esa imperativ usulning bir turi bo'lib, u algoritmlarni kichik modullar (proseduralar yoki funktsiyalar) orqali tashkil qiladi, bu esa kodni qayta ishlatishga va strukturalashga imkon beradi. funksional dasturlash — bu boshqa model bo'lib, unda muammo matematik funksiyalar yordamida ifodalanadi. funksional dasturlashda holatlar va o'zgaruvchilar o'rniga funksiyalar va ularning kompozitsiyalari orqali natijaga erishiladi. imperativ va prosedurali dasturlashdan farqli o'laroq, funksional dasturlashda har qanday funksiya sof (pure) bo'lib, u kiritilgan qiymatlar asosida natija qaytaradi, yon ta'sir (side effect) qilmaydi va dastur oqimini boshqaruvchi buyruqlarga tayanmaydi. prosedurali dasturlashni funksional modelda ko'rish uchun quyidagi asosiy farqlarni keltirish mumkin: 1. davlat boshqaruvi: prosedurali dasturlashda dasturning holati o'zgaruvchilar yordamida boshqariladi. funksional …

2 / 11

asb etadi. funksional dasturlash modeli esa funksiyalar va matematikaning sof tushunchalariga asoslanib, holatsiz, yon ta'sirlarsiz natijalarga erishishni maqsad qiladi. 2- mavzu: monad lar o’zaro ta’sirining funksional modeli. monadlar funksional dasturlashda muhim kontseptsiya bo‘lib, ular ma'lum bir turdagi hisoblashlarni, holat yoki yon ta’sirlarni boshqarishni osonlashtiradi. monadlarning asosiy maqsadi — funksiya chaqiruvlarining zanjirli ko‘rinishda ishlashini ta'minlash, murakkab hisoblashlarni kompozitsiya qilish va yon ta’sirlarni boshqarishdir. funksional dasturlashda **monadlar** uchta asosiy elementni ta’minlaydi: 1. **qutilash (wrapping)**: monad muayyan ma'lumotni qutiga solib, unga qo‘shimcha kontekst beradi (masalan, ehtimoliy holat, xato yoki yon ta’sirlar). 2. **bind (`>>=` operatori)**: monadlarni zanjir orqali ulash, ya’ni bir monad natijasini boshqasiga yuborish orqali hisoblashlarni davom ettirish imkonini beradi. 3. **return**: bu monadga qiymatni qayta solish imkonini beradi, ya'ni oddiy qiymatni monadga joylashtirish. ### monadlarning funksional modeli monadlarning funksional modelida ularning o'zaro ta’siri quyidagi qoidalar asosida ishlaydi: 1. **tiplashtirish (type system)**: har bir monad o'ziga xos tip bilan ishlaydi. monadlar har …

3 / 11

$r har bir bosqichda hisoblashni amalga oshiradi va natijani keyingi bosqichga o‘tkazadi. misol uchun, `maybe` monadi bilan ishlayotganingizda, agar qiymat mavjud bo‘lsa, u keyingi funksiyaga o'tadi, bo‘lmasa "nothing" bo‘lib qoladi va zanjir davom etmaydi. ```haskell -- haskellda maybe monadi misolida safedivide :: double -> double -> maybe double safedivide _ 0 = nothing safedivide x y = just (x / y) result = just 10 >>= (\x -> safedivide x 2) >>= (\y -> safedivide y 5) -- bu yerda just 10, keyin 2 ga bo'linadi, va natija yana 5 ga bo'linadi ``` 3. **yon ta’sirlarni izolyatsiya qilish**: funksional dasturlashda sof funksiyalar yon ta’sirlar qilmasligi kerak, lekin monadlar orqali yon ta’sirlar boshqarilishi mumkin. masalan, **io monadi** input/output (kiritish/chiqarish) operatsiyalarini izolyatsiya qilish uchun ishlatiladi. bu bilan dastur sof funksionallikka zid kelmaydi, lekin yon ta’sirlarni tartib bilan boshqaradi. 4. **kompozitsiya va abstraksiya**: monadlar ko‘p qirrali bo‘lib, ular turli xil maqsadlar uchun ishlatiladi. …$

4 / 11

rilganidan qat’i nazar, natija bir xil bo‘lishini ta'minlaydi. monadlarning o‘zaro ta’siri monadlar turli xil kontekstlarni boshqarishi va ularga moslashishi mumkin. masalan, **maybe**, **list**, yoki **io** monadlarining hisoblashlari bir-biriga ulanib, bir xil interfeys yordamida boshqarilishi mumkin. monadlar bir-biriga moslashish imkoniyatlari keng bo‘lsa-da, ularda aralash monadlar bilan ishlash uchun **monad transformer**lar kerak bo'lishi mumkin. shunday qilib, monadlar funksional modelda hisoblashlar, yon ta’sirlar, va natijalarni boshqarishning samarali va moslashuvchan vositasini ta’minlaydi. bu kontseptsiya dastur tuzilishini soddalashtiradi va funksiyalarni bir-biriga bog‘lashni osonlashtiradi. 3- mavzu: **oydt (obyektga yo'naltirilgan dasturlash tili)** funksional modeli – bu obyektga yo'naltirilgan dasturlash paradigmasining (oop) va funksional dasturlash paradigmalarining kombinatsiyasiga asoslangan dasturlash modelidir. obyektga yo'naltirilgan dasturlash ko'pincha holatlarni boshqarish va obyektlar orasidagi o'zaro ta'sirni ifodalash bilan shug'ullanadi, funksional dasturlash esa yon ta'sirlarsiz sof funksiyalarga tayanadi. bu ikkala paradigma birlashtirilganda dasturlashning yangi shakli hosil bo'ladi, bu model hozirda ko'plab dasturlash tillarida qo'llaniladi, jumladan **scala**, **f#**, **kotlin**, va **java**ning yangi versiyalarida ham. oydt …

5 / 11

ydi. bu holatda obyektlarning ichki holati o'zgarmaydi va ular yon ta’sirsiz xatti-harakatni ta’minlaydi. - **immutability (o'zgarmaslik)**: obyektlarning o'zgarmasligi bu modelning muhim qismidir. obyektlar yaratilgandan keyin o'zgarmaydi, bu esa funksional paradigmadagi sof funksiyalar bilan mos keladi. har safar yangi holat kerak bo'lsa, yangi obyekt yaratiladi. ### 2. sinflar va funksiya kompozitsiyasi oydt funksional modelida sinflar va meros olishdan tashqari funksiya kompozitsiyasi muhim o‘rinni egallaydi. funksional dasturlashda asosiy tushunchalardan biri – funksiyalarni bir-biriga ulash, ularni kompozitsiya qilishdir. oop’da sinflar va metodlar bir obyektga tegishli bo‘lsa, funksional modelda ular mustaqil bo‘lishi va oson birlashishi kerak. - **functorlar va monadlar**: funksional dasturlashda funktorlar va monadlar obyektlar bilan bog‘lanib, funksiyalarni bir-biriga ulashni osonlashtiradi. bu obyektlar va metodlar orasidagi munosabatlarni ko‘proq abstrakt va moslashuvchan qiladi. - **polimorfizm va yuqori tartibli funksiyalar**: polimorfizm (ko'p shakllilik) va yuqori tartibli funksiyalar oydtning funksional modelida obyektlar va metodlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni kuchaytiradi. masalan, bir nechta funksiyalarni obyektlar o‘rtasida polimorfik tarzda …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "imperativ – prosedurali dasturlashning funksional modeli"

o’zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti 1-mustaqil ish imperativ – prosedurali dasturlashning funksional modeli. imperativ dasturlash — bu algoritmlar va buyruqlar ketma-ketligini belgilash orqali dasturlarni yaratish usuli. bu usulda dasturchi kompyuterga bajarilishi kerak bo'lgan aniq qadamlarni aytib beradi. prosedurali dasturlash esa imperativ usulning bir turi bo'lib, u algoritmlarni kichik modullar (proseduralar yoki funktsiyalar) orqali tashkil qiladi, bu esa kodni qayta ishlatishga va strukturalashga imkon beradi. funksional dasturlash — bu boshqa model bo'lib, unda muammo matematik funksiyalar yordamida ifodalanadi. funksional dasturlashda holatlar va o'zgaruvchilar o'rniga funksiyalar va...

This file contains 11 pages in DOCX format (34.0 KB). To download "imperativ – prosedurali dasturlashning funksional modeli", click the Telegram button on the left.

Tags: imperativ – prosedurali dasturl… DOCX 11 pages Free download Telegram