alisher navoiy ijodi turkiy tillardagi adabiyotning yangi bosqichi

DOC 28 sahifa 2,1 MB Bepul yuklash

28 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 2,1 MB

Fayl turi DOC

Sahifalar 28

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 28

1662838665.doc αζαρ alisher navoiy ijodi turkiy tillardagi adabiyotning yangi bosqichi режа: 1. alisher navoiy - turkiy xalqlar adabiyotining buyuk vakili. 2. buyuk xamsanavislar. 3. navoiy va sharqiy turkiston 4. uyg‘ur adabiyotida ham xamsachilik an’anasining paydo bo‘lishi. musulmon sharqida turkiy, forsiy va arab tillaridagi badiiy adabiyot juda katta hududda taraqqiy etgan bo`lib, ular o`rtasida mutassil ravishda turli shakllardagi o`zaro aloqalar davom etib kelgan. bu xildagi ma`naviy tafakkur yaqinligi sharqning qadimiy xalqlaridan bo`lgan arablar, forslar, tojiklar va barcha turkiy xalqlarning ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayotidagi qator umumiy jihatlarga asoslangan bo`lib, bu adabiyot sohasida bir mintaqa, ya`ni, umumsharq adabiyoti hududini yuzaga keltirgan edi. arab, fors va turkiy tildagi adabiyotning eng yaxshi namunalariga, o`z navbatida, ana shu region adabiyotining yutug`i sifatida ham qaraldi. zotan, bu adabiyotlarning ahmad yassaviy va yusuf xos hojib, nasimiy va lutfiy, xususan, alisher navoiy (turkiy tildagi adabiyot), firdavsiy va rudakiy, sa`diy va hofiz, xusrav dehlaviy va jomiy (forsiy tildagi adabiyot), al-baridiy …

2 / 28

y tilidagi adabiyotlarga ravnaq bergan alisher navoiy ayni paytda uning yutuqlarini butun sharqqa, butun dunyoga yoydi. zotan, «o`zida ham liriklik, ham epiklik, ham olimlik, ham davlat arbobi qobiliyatlarini muvaffaqiyatli mujassamlashtirgan takrorlanmas ajoyib talantlardan biri bo`lgan» bu ulug` shaxsiyat butun faoliyati davomida sharqdagi hamma adabiyotlarning o`zaro aloqalar yo`li bilan bir-birlarini boyitib borishlari, yangi-yangi ijodiy kashfiyotlarga erishuvlari tarafdori bo`ldi. o`zi turkiy tilidagi adabiyotning eng yaxshi namunalarini yaratib, boshqa so`z san`atkorlarini ham shu ijodiy yuksaklikka erishuvga chaqirdi. sharqda mashhur nizomiy va xusrav dehlaviy «xamsa»lari bilan bo`ylashaoladigan «xamsa» yaratdi. ona tilidagi lirik asarlaridan iborat «xazoyinul-maoniy»dan tashqari, forsiy tilida o`zining «devoni foniy» to`plamini tartib berib, ustodlarning tahsinini qozondi. aruzning sharq poeziyasidagi o`rni, turkiy lirikada o`ziga xos joziba kasb etishiga oid «mezon ul-avzon» ilmiy asarini yaratdi. turkiy tilining boyliklari, nafosati-yu, latofatini namoyish etuvchi «muhokamat ul-lug`atayn» asarini yuzaga keltirdi. anbiyo va hukamolar tarixiga maxsus asar bag`ishladi. o`zbek shoiri eron afsonaviy qahramonlari va shohlari tarixini yozib chiqdi. shunday …

3 / 28

navoiy to`liq «xamsa» dostonlari an`analarini olib kirdi. navoiy «xamsa»si nizomiy va xusrav dehlaviylarning «xamsa»lariga turkiy tildagi adabiyotda yozilgan birinchi mukammal javob asari edi. navoiy bu ulkan ishlari bilan sharq adabiyotida mustahkam traditsiya yo`sinini egallab borayotgan javob asarlari yozishning eng nodir namunasini ko`rsatdi. adabiyotlarda yashab kelayotgan ijobiy an`analarni to`g`ri payqash, ularga tayanish, ayni paytda ularga talabchanlik bilan yondashish, o`rni kelsa asosli ravishda tanqidiy fikrlar bilidirish, ularga ijodiy munosabat bilan kashfiyotlar yo`lini ko`zlash, ijodiyotni insoniyatning ravnaqiga bag`ishlash kabi fazilatlar ham navoiyning o`z davri adabiyotiga olib kirgan yangiligi edi. turkiy tildagi adabiyotning mundarijaviy tamal toshiga aylangan navoiyning odami ersang demagil odami, oniki yo`q xalq g`amidin g`ami yana hunarni asrabon netgumdur oxir, olib tufroqqamu ketgumdur oxir. yoki yana ilgimdin kelgancha zulm tig`ini ushatib, mazlum jarohatiga intiqom marhamini qo`ydim» mazmunidagi ustodono so`zlari gumanizmning eng yorqin ifodalari edi. demak, turkiy adabiyot «xamsa» mavzulari, syujet va obrazlari bilangina boyib qolmadi. navoiyning sehrli, ilhomiy qalami bilan jilo topgan …

4 / 28

terlab bildirgan yuqoridagi fikrini mufassal holatda atoqli shoirimiz g`afur g`ulom tarjimasida keltiramiz: ganjali sher besh dostonga asos qurgshan, navoiydur panjasiga panja urgan. lekin turkiy tilda keldi bu naqsh ajab, bu so`zdami jodusida bog`lagay lab. osmondin maqtov yog`sin u qalamga, u qalamdin keldi go`zal so`z olamga... sening yuksak ta`bing bilan so`z ustodi, qalaminingning kalitila so`z kushodi. so`zamollik maydonida sen surding ot, qayta boshdan so`zning yuzi porladi bot. sening aqlu fikring bilan safo topdi, ey navoiy, lutfing bilan safo topdi. shu o`rinda «saddi iskandariy» dostoni xotimasida «xamsa»ning yozib tugallanishi munosabati bilan alisher navoiy tomonidan keltirilgan bir badiiy lavhaning zamiriga diqqatimizni qarataylik. navoiy o`zining mashhur «xamsa»si ustidagi ijodiy ishini yakunlashi bilan asar qo`lyozmasini jomiyning huzuriga oshiqadi. jomiy bu ulkan asarga shavq bilan nazar tashlab, bir qo`li bilan uni ohista varaqlay boshlar ekan, ikkinchi qo`lini navoiyning yelkasiga qo`yadi. shu on bepoyon hayajon og`ushiga tushgan navoiy o`zini xayolan sharqning mashhur allomalari to`plangan bir bog` bo`sag`asida …

5 / 28

r panjasiga panja urolganing tufayli endilikda sen shularning saflaridan o`rin olib qolding», demoqchi bo`ldi . biz bunga yana shuni qo`shimcha qilamiz. yuqoridagi lavhada alisher navoiy sharq adabiyotida uyg`onish davrini boshlab bergan mumtoz daholar saflariga turkiy tildagi adabiyotning ular bilan yonma-yon turishda ma`naviy huquqqa ega bo`lgan bir namoyondasi sifatida kirib bordi. yuqorida eslanganidek, ustoz jomiy «xamsa»ni ko`zdan kechirish asosida musulmon sharqidagi forsiy va arab tilidagi adabiyotlar qatorida turkiy adabiyotning o`rnini ham, uning yuqori pog`onaga ko`tarilishida navoiyning o`rnini ham muayyan ravishda ko`rsatib berdi. bu bilan navoiy turkiy tilidagi adabiyotning sharqdagi boshqa adabiyotlar oldidagi mavqeini ko`rsatibgina qolmay, unga ustozlarning nigohini ham, e`tiborini ham qaratdi. bu mutafakkir o`zbek shoirining barcha turkiy tillaridagi adabiyotlar oldida juda katta xizmati edi. buni alisher navoiyning o`zi ham «farhod va shirin» dostonining xotimasida donishmandlik bilan qayd etib o`tgan. shoir sharqning buyuk xamsanavislari nizomiy ganjaviy, xusrav dehlaviy va mashhur «haft avrang» muallifi jomiy asarlarining qaysi joy, maskan va xalqlar o`rtasida …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 28 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"alisher navoiy ijodi turkiy tillardagi adabiyotning yangi bosqichi" haqida

1662838665.doc αζαρ alisher navoiy ijodi turkiy tillardagi adabiyotning yangi bosqichi режа: 1. alisher navoiy - turkiy xalqlar adabiyotining buyuk vakili. 2. buyuk xamsanavislar. 3. navoiy va sharqiy turkiston 4. uyg‘ur adabiyotida ham xamsachilik an’anasining paydo bo‘lishi. musulmon sharqida turkiy, forsiy va arab tillaridagi badiiy adabiyot juda katta hududda taraqqiy etgan bo`lib, ular o`rtasida mutassil ravishda turli shakllardagi o`zaro aloqalar davom etib kelgan. bu xildagi ma`naviy tafakkur yaqinligi sharqning qadimiy xalqlaridan bo`lgan arablar, forslar, tojiklar va barcha turkiy xalqlarning ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayotidagi qator umumiy jihatlarga asoslangan bo`lib, bu adabiyot sohasida bir mintaqa, ya`ni, umumsharq adabiyoti hududini yuzaga keltirgan edi. arab, fors va tur...

Bu fayl DOC formatida 28 sahifadan iborat (2,1 MB). "alisher navoiy ijodi turkiy tillardagi adabiyotning yangi bosqichi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: alisher navoiy ijodi turkiy til… DOC 28 sahifa Bepul yuklash Telegram