muallifi noma‘lum asar, mahmud zamahshariy, abu hayyon va ularning asarlari haqida

DOC 42.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1444150032_61842.doc muallifi noma‘lum asar, mahmud zamahshariy, abu hayyon va ularning asarlari haqida reja: 1. muallifi noma‘lum asar xususida. 2. m.zamahshariyning «muqaddimatul-adab», «nozik iboralar» asarlari haqida. 3. abu hayyon o’z davrining etuk olimi. tayanch tushunchalar: qoraxoniylar, sug’diy, skif, parikan, baqtriya, kushonlar, arab tili, muallifi noma‘lum asar, “muqaddimatul − adab,” “nozik iboralar”, sharqshunos va b. o’rta osiyo xalqlari adabiy tillarining shakllanish tarixini yoritishda turkiy tillarga bag’ishlangan arab manbalari muhim ahamiyat kasb etadi. ushbu mavzuni yoritishdan oldin shuni aytish kerakki, yunon manbalarida o’rta osiyoning eng qadimgi urug’lari skiflardir. shu bilan birgalikda ayni shu paytlarda massagetlar ham yashagan. o bir qancha viloyatlarga, hududlarga bo’lingan: hozirgi zarafshon vodiysi, ya‘ni buxoro, samarqand, qashqadaryo, surxondaryo vohasi-sug’diya; farg’ona vodiysi- parikan; amudaryoning o’ng tomoni- baqtriya va b. bu qabilalarning, ya‘ni sak va massagetlarning o’z yozuvi mavjud bo’lgan. milodgacha 111 asrlarda bu urug’larga yue-chji va xun urug’lari kelib qo’shildi. bu urug’lar qo’shilib, kushonlar (1-1u asrlar) davlati nomi bilan tarixda ma‘lum. …

ylar bilan birga hayot kechira boshladi. arab mamlakatlarida turkiy xalqlar mavqeining oshuvi ular tiliga yanada qiziqishni kuchaytiradi. misrda turkiy tillarni o’rganish, ularni arab tiliga solishtirish va bir-biriga qiyoslash bo’yicha filologik traktatlar, qo’llanmalar soni ko’payadi. ana shunday asarlardan biri «kitobi-majmu-u-tarjimon turki va ajami va mug’oli» asaridir. bu asarning muallifi va yozilgan vaqti aniqlangan emas. n.a.baskakovning taxminicha, bu asar x111 asrning o’rtalarida yaratilgan. asarda arab tilidan tashqari turkiy, fors va mo’g’ul tillari materiallari berilgan. asosiy qism arabcha-turkiycha lug’atdan iborat. asarning fors va mo’g’ul tillariga bag’ishlangan qismlarida mo’g’ulcha-forscha va arabcha-mo’g’ulcha lug’atlar berilgan. bu asarning kirish qismida turkiy tillar lug’ati va grammatikasi bo’yicha anchagina qo’llanmalar mavjudligi haqida ma‘lumot keltiriladi.bu ma‘lumot o’sha davrda turkiy tillarni o’rganish va tavsiflash bo’yicha ma‘lum traditsiya yaratilganligidan dalolat beradi. asar muallifi turkiy tillarning (shevalarning) ko’pligi va xilma-xilligini aytib, bulardan ikkitasini alohida ajratib ko’rsatadi: sof turkiy til (xolis turkiy til) va turkman tili (turkmaniy til). asarda keltirilgan material asosan sof turkiy …

ning nomlari: bash, baltir, bag’irsaq, bukrak, kerpik, egin kabi. 4. yovvoyi va uy hayvonlarining nomlari: qablan, sirtlan, qulan, qulun, tana, chibich, bog’ra kabi. 5. qush nomlari: buldirchin, yabalaq, sag’izg’an, qaz, qarlag’ach, tavshanjil kabi. 6. bog’dorchilik va polizchilik nomlari: alma, ayva, anjir, qabaq, qabun, tarbiz kabi. 7. ro’zg’or buyumlari va ovqat nomlari: qashuq, chavli, elak, ash, et, qavurma, churak kabilar. 2. m.zamahshariyning «muqaddimatul-adab», «nozik iboralar» asarlari haqida. m.zamahshariy 1074 yilda xorazmning zamahshar shahrida dunyoga keldi. u o’zbek olimi, arabshunos, shoir va yozuvchidir. otasi umar ibn ahmad o’qimishli kishi bo’lib, dastlabki ta‘limni o’g’liga o’zi beradi. o’g’lining qobiliyatini ko’rgan ota uni urganch madrasalaridan birida o’qitadi. mahmud urganchda hattotlik ham qiladi, kuchli tilshunos abumuzar isfaxoniydan dars oladi.mahmudning o’tkir tirishqoqligi va zehnini ko’rgan abumuzar uni o’z ishining davomchisi qilib qoldirish niyatiga tushadi. undan ilmiy va moddiy yordamini sira ayamasdan tarbiyalaydi.urganchda tahsil ko’rgach, ilmini oshirish uchun buxoroga safar qiladi. bu erda u shayxulislom abumansur nasr horisiy, …

deb atalgan lug’ati bilan arab lug’atchiligini bir necha pog’ona yuqori ko’tardi. u lug’atida so’zlarning birinchi harfini va undan keyingi harflarni nazarga olgan holda alifbo tartibida berdi. bu usul sal o’zgargan shaklda hozirgi zamon leksikografiyasida ham qo’llanmoqda. so’zlarni izohlashda ham zamahshariyning yutug’i katta. u so’zlarning asl ma‘nolarini berib, shu ma‘noni tasdiqlovchi misollar keltiradi. olim so’zning qaysi iborada qanday ma‘noda qo’llanishiga e‘tibor beradi, so’z ko’chma ma‘nolarining paydo bo’lish sabablarini ko’rsatib o’tadi. zamahshariyning «al-foiq fi g’arib il-hadis» («hadisdagi notanish so’zlarni o’zlashtiruvchi») asari ham lug’at bo’lib, hadis va adabiy asarlarda uchraydigan, ma‘nosini anglash qiyin bo’lgan so’zlarga bag’ishlangan. bunda ham so’zlar alifbo tartibida berilib, uning ma‘nosi izohlanadi va ma‘noni ochuvchi she‘riy yoki nasriy misollar keltiriladi. zamahshariy «al-jibol valamkina val-miyoh» yoki «kitobu asmo il-adviya val-jibol» («tog’, manzil va suvlar») yoki («dori-darmon va tog’lar ismlari») nomli ajoyib toponimik asar ham yaratgan. bu kitobda geografik atamalar alifbo tartibida berilib, avval shu atama qaysi er, tog’ yoki suvning nomi …

tsipi (so’zlarni lug’atda tematik gruppalar bo’yicha joylashtirish) uning qator asarlarida qo’llangan. bu jihatdan olimning «al jibol valamkina val-miyoh» (tog’, manzil va suvlar) nomli toponimik asari xarakterlidir. bu asarda arab tili leksikasiga oid geografik nomlar mavzuviy guruhlarga ajratib izohlangan. tematik gruppalar ichida so’zlar alfavit printsipi asosida joylashtirilgan. tematik printsip zamahshariyning «muqaddimatul adab» asarida ham qo’llangan. zamahshariyning bu asari sof lug’at emas. unda arab tilining grammatik strukturasi ham o’z ifodasini topgan. asar besh qismdan iborat: ismlar, fe‘llar, ko’makchilar (yordamchi so’zlar), ismlarning turlanishi, fe‘llarning tuslanishi. zamahshariyning «muqaddimatul adab» asari faqat arab tili va tilshunosligi tarixini o’rganish jihatidangina emas, balki turkiy xalqlar tarixi tillarini o’rganish jihatidan ham muhim ahamiyatga egadir. asarning lug’at qismida ko’pgina arabcha so’zlarning forscha, mo’g’ulcha tarjimalari ham berib borilgan. asarda ismlar (otlar) bir qancha tematik gruppalarga ajratilgan. bular o’z navbatida yana kichik gruppalarga ajratilgan. masalan, ismlarning hayvon nomlari qismi (bu qism mashhur polyak sharqshunosi a. zayonchkovskiy tomonidan e‘lon qilingan) o’n bir …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "muallifi noma‘lum asar, mahmud zamahshariy, abu hayyon va ularning asarlari haqida"

1444150032_61842.doc muallifi noma‘lum asar, mahmud zamahshariy, abu hayyon va ularning asarlari haqida reja: 1. muallifi noma‘lum asar xususida. 2. m.zamahshariyning «muqaddimatul-adab», «nozik iboralar» asarlari haqida. 3. abu hayyon o’z davrining etuk olimi. tayanch tushunchalar: qoraxoniylar, sug’diy, skif, parikan, baqtriya, kushonlar, arab tili, muallifi noma‘lum asar, “muqaddimatul − adab,” “nozik iboralar”, sharqshunos va b. o’rta osiyo xalqlari adabiy tillarining shakllanish tarixini yoritishda turkiy tillarga bag’ishlangan arab manbalari muhim ahamiyat kasb etadi. ushbu mavzuni yoritishdan oldin shuni aytish kerakki, yunon manbalarida o’rta osiyoning eng qadimgi urug’lari skiflardir. shu bilan birgalikda ayni shu paytlarda massagetlar ham yashagan. o bir qancha viloyatlarga, hudu...

DOC format, 42.0 KB. To download "muallifi noma‘lum asar, mahmud zamahshariy, abu hayyon va ularning asarlari haqida", click the Telegram button on the left.

Tags: muallifi noma‘lum asar, mahmud … DOC Free download Telegram