yevropada uyg’onish davridagi tilshunoslik. komparativistika

DOC 36,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1405849179_56812.doc yevropada uygâonish davridagi tilshunoslik. komparativistika reja: 1. yevropada uygâonish davridagi tilshunoslik. por-royal grammatikasi. 2. komparativistikaning vujudga kelishi. uygâonish davri tilshunosligi xv-xviii asrlarni oâz ichiga oladi. uygâonish davrining boshlanishi bilan cherkovning obroâ-eâtibori susayib, antik davrga boâlgan eâtibor, qiziqish, uni qadrlash kuchaya bordi. anigâi, uygâonish davrining vakillari, ziyolilari yunon va rimliklarning boy milliy madaniyatiga murojaat qila boshlashdi. ovrupo olimlarining â yunon va rimliklarning boy madaniy va maârifiy merosini egallashlari juda katta mehnat natijasida va lotin tiliga oid qator asarlarning-matnlarning naso`r qilinishi hamda ularni sharhlash natijasida mumkin boâldi. antik (yoki klassik filologiya) davrining adabiy asarlarini naso`r qilish va ularga lisoniy sharhlar yozishda, ayniqsa, quyidagi olimlarning xizmatlari, mehnatlari katta boâldi. bular: jyul tsezar skaliger (1484-1558), robert stefanus (1503-1559), uning oâgâli genrix stefanus (1528-1598), gerxardt iogann fossiy, sharl dyukanj, iogann reyxlin, iogann melanxton va boshqalar. j.skaliger â«lotin tili asoslari haqidaâ» (1540) asarini yaratgan boâlsa, r. stefanus â«lotin tili xazinasiâ» (1553) tadqiqotini eâlon qiladi. g.stefanus …

sidan ish olib bordi. ayniqsa, xvi asrda qator tillarning â nemis (1527), frantsuz (1531), ingliz (1538), venger (1539), chex (1567), polyak (1568), slavyan (1596) va boshqa tillarning gramatikasiga oid asarlar maydonga keldi. 1696 yilda angliyada (oksford) genrix vilgelm ludolf-ning lotin tilida tuzilgan â«rus grammatikasiâ» asari yaratildi. birinchilardan boâlib, italyan (1612) va frantsuz (1694) tili lugâatlari chop etildi. agar oârta asr va uygâonish davrida klassik filologiyaning gâoyalari taraqqiy ettirilgan boâlsa, xvii va, ayniqsa, xviii asr tilshunosligida tubdan oâzgarish boâlib, yangi tipdagi grammatika, lugâatlar-koâp tomli katta lugâatlar maydonga keldi. ana shunday lugâatlardan biri rus sayyohi akademik pyotr simon pallasning â«barcha tillar va shevalarning (lahjalarning) qiyosiy lugâatiâ» asaridir. 272 tilga oid toârt tilli bu lugâat peterburgda 1786-1791 yillarda naso`r qilingan boâlib, unda ruscha soâzlarning 272 tilga qilingan tarjimasi beriladi va qiyoslanadi. bu lugâat qiyosiy-tarjima lugâat sifatida eâlon qilinadi. mazkur lugâatga osiyo, yevropa, afrika va amerika tillari kiritiladi, ushbu tillarga oid materiallar beriladi. por-royal …

lib, maârifat asrining (xvii-xviii) yetakchi falsafiy yoânalishi boâlgan ratsionalizm1 maydonga chiqdi. yaâni aql - idrok asosida ish koârish - ratsionalizm tilshunoslikka ham jiddiy taâsir koârsatdi. shunga koâra har qanday tillarning grammatik kategoriyalarini mantiqiy kategoriyalarning namoyon boâlishi, yuzaga chiqishi sifatida tushunish kuchaydi. natijada ratsionalizm taâlimotining talablari asosida umumiy (ratsional, falsafiy yoki mantiqiy) grammatika yaratish gâoyasi amalga oshirila boshlandi. 1660 yilda parij atrofidagi por-royal monastirining rohib olimlari mantiqshunos anton arno va tilshunos klod lanslolar ilk bor â«umumiy ratsional grammatikaâ» asarini frantsuz tilida yaratib, parijda naso`r qildilar. por-royal grammatikasi qadimgi yunon, qadimgi yahudiy, lotin va frantsuz tillari materiallari asosida yaratildi. ammo u qiyosiy yoki chogâishtirma grammatika emas, balki mantiqiy-tipologik grammatika hisoblanadi. ushbu grammatika oâz oldiga â«barcha tillarga xos umumiy printsiplarni va ularda uco`raydigan farqlarning sabablariniâ»1 aniqlash vazifasini qoâyadi. por-royal grammatikasida birinchi bor grammatika bilan mantiq oârtasidagi aloqa, bogâlanish nazariy jahatdan asoslab berildi. agar til tafakkurni ifoda etsa, demak, til kategoriyalari tafakkur kategoriyalarining namoyon …

mining yigirma uch bobida esa morfologiya masalalari - ot, sifat, olmosh, feâl, sifatdosh, ravish, bogâlovchi, undov - ularga xos xususiyatlar, kategoriyalar; faqat oxirigi yigirma toârtinchi bobida esa sintaksis masalalari - soâz birikmasi va gap kabilar haqida fikr yuritiladi. iv komparativistika (qiyosiy â tarixiy tilshunoslik) xviii asrgacha til oâzgarmas hodisa deb hisoblangan. aynan mana shu asrdan boshlab, tilga bunday qarash oâzgardi. yaâni xviii asrning diqqatga sazovor eng katta xizmati shundaki, u tilga oâzgaruvchan, rivojlanuvchan hodisa sifatida baho berdi. aniqrogâi, ushbu davrda sharl de bros, jan-jak russo, monboddo, adam smit, pristli, gerder va boshqalar tillarning tarixiy taraqqiyoti gâoyasini qoâllab, uni rivojlantirdilar. xix asrning boshlariga kelib, tilshunoslikka alohida fan sifatida qarash gâoyasi qatiy tus oldi. yaâni xix asrning birinchi choragida tilshunoslikda faktlarni yigâish, ularga eâtibor berish gâoyasidan qiyosiy-tarixiy gâoyaga-nuqtai nazarga burilish, oâtish yuz berdi. albatta, xix asrning boshlariga kelib, nuqtai nazarlarning oâzgarishiga lisoniy kuzatishlar, bu kuzatishlardan kelib chiqqan muayyan jiddiy fikrlar sabab boâldi. …

i nazaridan izohlana boshlanganligi bilan, tilshunoslikka romantizm gâoyalarining taâsiri, yaâni jonli tillarning oâtmishini oârganishga undash gâoyasi bilan hamda sanskrit (qadimgi hind adabiy tili)1 bilan yaqindan tanishish kabilar tillar oârtasidagi oâxshashlikni ularning qarindoshligiga koâra izohlash mumkinligiga olib keldi. masalan, bengaliyada xizmat qilgan ingliz sharqshunosi va huquqshunosi vilyam djons (1746-1794) sanskrit tilini yunon va lotin tillariga qiyoslab, ular oârtasida yaqinlik, qarindoshlik borligi haqidagi fikrlarni, maâlumotlarni qatiy aytdi. nemis olimi fridrix shlegel (1772-1829) esa oâzining mashhur â«hindlarning tili va donoligiâ» asarida sanskrit tilining na faqat lugâat tarkibida, balki grammatik munosabatida ham lotin, grek, german va fors tillariga qarindosh ekanligini, ularning kelib chiqishiga koâra umumiy asosga egaligini qayd etadi. demak, tillarni qiyosiy nuqtai nazardan tadqiq qilish, ularga tarixiylik nuqtai nazardan yondashish kabilar qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning maydonga kelishiga, tilshunoslikning alohida, mustaqil fan sifatida qatiy tan olinishiga zamin yaratdi. ushbu jarayonda qiyosiy-tarixiy metodning yaratilishi hal qiluvchi ahamiyatga ega boâlib, qiyoslash tillarni oârganishda usul, vosita sifatida, tillarga tarixiylik …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"yevropada uyg’onish davridagi tilshunoslik. komparativistika" haqida

1405849179_56812.doc yevropada uygâonish davridagi tilshunoslik. komparativistika reja: 1. yevropada uygâonish davridagi tilshunoslik. por-royal grammatikasi. 2. komparativistikaning vujudga kelishi. uygâonish davri tilshunosligi xv-xviii asrlarni oâz ichiga oladi. uygâonish davrining boshlanishi bilan cherkovning obroâ-eâtibori susayib, antik davrga boâlgan eâtibor, qiziqish, uni qadrlash kuchaya bordi. anigâi, uygâonish davrining vakillari, ziyolilari yunon va rimliklarning boy milliy madaniyatiga murojaat qila boshlashdi. ovrupo olimlarining â yunon va rimliklarning boy madaniy va maârifiy merosini egallashlari juda katta mehnat natijasida va lotin tiliga oid qator asarlarning-matnlarning naso`r qilinishi hamda ularni sharhlash natijasida mumkin boâldi. antik...

DOC format, 36,0 KB. "yevropada uyg’onish davridagi tilshunoslik. komparativistika"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: yevropada uyg’onish davridagi t… DOC Bepul yuklash Telegram