so'z turkumlari

DOC 140,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405760966_56558.doc so'z turkumlari so'z turkumlari reja: 1. so'z turkumlari haqida ma'lumot 2. ot. otning ma'nosi va grammatik belgilari 3. otning ma'no turlari 4. otlarda son kategoriyasi 5. otlarda egalik kategoriyasi 6. otlarda kelishik kategoriyasi so'z turkumlari haqida ma'lumot so'zlar lug'aviy ma'nolari morfologik belgilari va gapda bajaradigan sintaktik vazifalariga ko'ra o'zaro farqlanuvchi turli guruhlarai tashkil etadi. so'zlarning lug'aviy va grammatik jihatdan farqlanishiga ko'ra bunday guruhlarga bo'linishi so'z turkumlari deyiladi. shunga ko'ra. so'zlarni turkumlarga ajratishda quyidagi uch muhim belgi asos bo'ladi. 1. so'zlar ifodalaydigan lug'aviy ma'no turkumlarga ajratishdagi muhim belgidir. masalan, uy, yer , daraxt, kitob, tosh so'zlari borliqdagi predmetlarni anglatadi. ularning nomi ekanligi bilan xarakterlanadi. bir qator so'zlar shu predmetlarning biror belgisrni: rangini, shakl-ko'rinishini, mazasini, hajm-o'lchamini ifodalaydi: oq,ko'k, katta. yumaloq, keng, uzun kabi. shuningdek, bir qator so'zlar predmetning ish- harakatini anglatsa: bordi, yozdi, o'qidi, so'zlar ish-harakat yoki belgining belgisini bildiradi: darrov, sekin, oz, ko'p va boshqalar. so'z ma'nolaridagi mavjud bu xususiyatlar …

urkumida morfologik ko'rsatkichlar boshqacha—zamon, may, nisbat, shaxs-son kabi shakllar fe'lning o'ziga xosligini ta'minlaydi. fe'llartuslanadi, shaxs va sonni ifodalaydi. maxsus fe'i yasovchi qo'shimchalarning mavjudligi bu turkumdagi so'zlarning ham turkumlanishi uchun to'la shakllanganligini ko'rsatsa fe'lning xoslangan shakllarini hosil qiluvchi qo'shimchalar mavjudligi fe'lning sintaktik vazifasini yana ham kengaytiradi. so'z turkumlariga ajratishdagi belgilardan bin so'zning gapdagi sintaktik vazifasi bilan bog'liq. masalan, bosh kelishikdagi ot ega vazifasini bajarsa, qaratqich kelishigidagi ot—aniqlovchi, boshqa kelishikdagi otlar to'ldiruvchi va hoi vazifalarida keladi. sintaktik jihatdan biror gap bo'lagi vazifasida kelish muayyan so'z turkumi uchun qotib qolgan holat emas. chunonchi, sifat gapda aniqlovchi vazifasida keladi. bu sifaming boshqa sintaktik vazifa bajarmasligini ko'rsatmaydi. binobarin, sifatlar ham gapda to'ldiruvchi: kattani katta deydilar (maqol), otlashganda ega: yaxshi yeydi oshini, yomon yeydi boshini(maqol) vazifalarida qo'llaniladi. ko'rinadiki, so'z turkumlarining sintaktik vazifalari shu turkumdagi so'zlarning lug'aviy ma'nosiga mos holda bo'ladi. xullas, so'z turkumlarini ajratishda shu uch belgigatayaniladi. biroq bu belgilar barcha so'zlarda bir xil emas. masalan, …

atuvchi so'zlar: olmosh, bog'iovchi, ko'makchi. 2. morfologik jihatidan o'zgarishiga ko'ra quyidagicha: a) morfologik jihatdan o'zgaradigan so'zlar : ot, sifat,son,olmosh,fe'l. b) morfologik jihatdan o'zgarmaydigan so'zlar: ravish,bog'iovchi, ko'makchi, yuklama. 3. gapda sintaktik vazifa bajarishiga ko'ra quyidagicha: a) sintaktik vazifa bajaradigan so'zlar: ot, sifat, son,olmosh,fe'l, ravish, taqlidiy so'z. b) sintaktik vazifa bajarmaydigan so'zlar: ko'makchi,bog'iovchi, yuklama, undov so'z. modal so'zlar garchand gapbo'lagi bo'lmasada, gapda kirish, so'z vazifasini bajaradi. lug'aviy va grammatik ma'noga ega bo'lib, gapda biror gap bo'lagi vazifasini bajaradigan so'zlar mustaqil so'zlar deyiladi. mustaqil so' zlarda yuqorida sanab o'tilgan bar uch xususiyat u yoki bu darajada mavjud. masalan, ot va fe'llarda barcha turdagi (so'z yasovchi, shakl yasovchi, so'z o'zgartiruvchi) qo'shimchalarni olgan holda qo'llanish xususiyati mavjud bo'lganidek, olmosh va sonda bu xususiyatlar deyarli yo'q, yoki mustaqil so'zlardan olmosh lug'aviy jihatdan atama bo'la olmasligi bilan ham ajralib turadi. ular gapda ot, sifat, son o'rnida qo'llanib, narsa- hodisaning nomi, miqdori belgisi bo'lmaydi. o'zbek tilida mustaqil so'zlar: …

r. modal so'zlar. so'zlarning fikrga yoki fikming borliqqabo'lgan munosabatini ifodalaydi. garchand, modal so'zlar lug'aviy ma'no bildirmasa-da, turli modal ma'nolarni: tasdiq, inkor, taxmin, gumon ma'nolarini ifodalaydi.gapda esa kirish so'z, yoki kirish gap vazifasida keladi. modal so'zlar ma'no ifodalashi (modal ma'no bo'lsa ham ), gapda vazifa bajarish (kirish so'z bo'lsa ham) jihatidan yordamchi so'zlardan alohida ajratib tursa-da, gap bo'lagi bo'la olmasligi jihatidan yordamchi so'zlarga yaqindir. undov so'zlar so'zlovchining his-tuyg'ularini ifoda etadi. ular buyruq-xitob, haydash -chaqirishning atamasi bo'lmasa ham ularaing ifodasi bo'la oladi.masalan, oh, uf, e, eh undovlari zavqlanish, charchaganlik, ajablanish, hayratlanish, kabilarni anglatsa, kisht, pisht esa haydashning ifodasidir. taqlidiy so'zlar tovushga, sharpaga bo'lgan shartli taqlidni anglatadi. taqlid asosida kishida tushuncha hosil bo'ladi. masalan, taqir-tuqur, gup-gup, g'uj-g'uj so'zlari kishi ongida qandaydir tushunclialarni olib keladi. ular gapda biror gap bo'lagi vazifasida keladi. umuman, undov vataqlidiy so'zlar ayrim xususiyatlariga ko'ra mustaqil so'zlarga yaqin.shuning uchun bu so'zlar gap bo'lagi vazifasida ham, o'zi mustaqil so'z—gap shaklida ham …

om bo'ladi. ot turkumiga xos muhim morfologik xususiyatlar otlarda grammatik son, egalik va kelishik kategoriyalarining mavjudligidir. shuningdek, maxsus ot yasovchi qo'shimchalarning mavjudligi otlarning morfologik jihatdan to'ia shakllangan so'z turkumlardan biri ekanligini ko'rsatadi. masalan, tadqiqotchilarimizning so'zidagi—chi yasovchi, -lar, ko'plik, -imiz egalik. -ning, kelishik ma'nolarini ifodalovchi shakllardir. ko'rinadiki, otlarda so'z shakllarini hosil qiluvchi har uchala turdagi qo'shimchalar: so'z yasovchi, shakl yasovchi, so'z o'zgartiruvchi qo'shimchalar ham mavjud. egalik va kelishik qo'shimchalari otlarning boshqa so'zar bilan munosabatini ta'minlaydi, sintaktik qamrovini kengaytiradi. otlar gapda turli vazifalarda keladi. biroq otning gapda ega vazifasida kelishi asosiy sintaktik belgidir. domla kechasi bilan o'ylab, oxiri ilmiy kengash majlisiga borishga qaror qildi. (o.yo.) shuningdek, otlar gapda to'ldiruvchi: endi onaga qo'shilib qizyig'lar, qizga qo'shilib ona yig'lardi.( ch.). aniqlovchi: tog'a ot jilovini do'nglikka burdi. (s.a.) humoyun bu suvchi yigitning irodasiga so'zsiz bo'ysundi. (p.q.) hoi: katta zalda noyibning o'zi ovqat stoli ketida choy ichib va gazet ko'rib o'tirardi (ch.) vakesim shu kabi sintaktik …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "so'z turkumlari"

1405760966_56558.doc so'z turkumlari so'z turkumlari reja: 1. so'z turkumlari haqida ma'lumot 2. ot. otning ma'nosi va grammatik belgilari 3. otning ma'no turlari 4. otlarda son kategoriyasi 5. otlarda egalik kategoriyasi 6. otlarda kelishik kategoriyasi so'z turkumlari haqida ma'lumot so'zlar lug'aviy ma'nolari morfologik belgilari va gapda bajaradigan sintaktik vazifalariga ko'ra o'zaro farqlanuvchi turli guruhlarai tashkil etadi. so'zlarning lug'aviy va grammatik jihatdan farqlanishiga ko'ra bunday guruhlarga bo'linishi so'z turkumlari deyiladi. shunga ko'ra. so'zlarni turkumlarga ajratishda quyidagi uch muhim belgi asos bo'ladi. 1. so'zlar ifodalaydigan lug'aviy ma'no turkumlarga ajratishdagi muhim belgidir. masalan, uy, yer , daraxt, kitob, tosh so'zlari borliqdagi predmetlarni anglat...

Формат DOC, 140,5 КБ. Чтобы скачать "so'z turkumlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: so'z turkumlari DOC Бесплатная загрузка Telegram