son so'z turkumi

DOC 52,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405761498_56568.doc son so'z turkumi reja: 1. son haqida ma'lumot 2. sonning leksik, grammatik xususiyatlari. 3. bir sonning o'ziga xos xususiyatlari 4. miqdorni butun va qismlarga ajratib ifodalashga ko'ra turlari 5. sonning ma'no turlari 6. sonning tuzilishiga ko'ra turlari narsa-buyumning sanog'ini, joylashish tartibini, ish-harakatning bajarilish tartibini bildirgan so'zlar son deyiladi. nega? qancha, nechanchi? so'roqlariga javob bo'ladi. son harflar bilan ham, raqamlar bilan ham ifodalanadi. a) arab raqamlari: 1,2,3,19,1990 (sana, sinf, yil, moddalarni ifodalashda ishlatiladi) b) rim raqamlari: i, iv, vi, ix, v, iii, xx (asr, konferensiya, anjumanlarni ifodalashda ishlatiladi). har qanday son raqam bilan ifodalanadi. oz, ko'p so'zlari ham miqdorni ifodalaydi. eski o'zbek tilida tuman (10000), lak (yuz ming) sonlari ham bo'lgan. boshqird, uyg'ur tilida (dmitrev fikricha) ming (10)ni bildirgan. tarixiy so'zlar. son predmetning miqdorini bildiradi. shuning uchun gapda predmet tushunchasini ifodalovchi otga bog'lanib keladi. maslaan: rasulbek 4 ta gilamni mashinaga joylab bo'lguncha, terlab-pishib ketdi. (predmetning miqdorini bildiradi). azizbek birinchi ayolni …

urlanadi (2 xil tushunchani-miqdor, predmetni, tasavvurni aks ettiradi). (maqol, afforizm, hikmatli so'zlarda uchraydi). bilagi zo'r birni yiqar, bilmi zo'r mingni yiqar. (ikkoviga birov botolmas, otliqqa yayov yetolmas) 10 bir yonda, 100 bir yonda, botir yurar maydonda. otlashgan son fikrni stimistik jixatdan ixcham, obrazli ifodalash uchun xizmat qiladi. hamma turlari ham turlanmaydi, chamali son (-tacha, -lab)-lar, va kasr songa qo'shilmaydi. 1. shaxs birlik egalik sanoq son otlashgan formaga qo'shillmaydi: oltim, beshim 2. son yasalish sistemasiga ega emas. 3.sonning turli modal formalarin hosil qilgan forma yasovchi qo'shimchalar bor, -ta, tacha-tadan, -ov kabi. sonning bu modal formalari predmetning to'dasini, taxminiy miqdorini, taqsimini, joylashish tartibini ko'rsatadi: beshtadan daftar, iii kurs, uchala talaba. 4.hisob so'zlari bilan qo'llanadi. 2 juft tufli, 1 so'm (pul), 1990 yil sintaktik xususiyatlari: 1.sifatlovchi aniqlovchi: sizday yetti yigitim bo'lsa, 7 iqlimni zabt eta olardim (o). 2.otlashganda (sanoq, tartib, jamlovchi) ega, kesim, qaratqichli-aniqlovchi, to'ldiruvchi: biri-kuyovu, biri-kelinchak. bittasi bulbulu, bittasi chechak (g.g). birning …

hirsillab yonayotgan o'tga qarab jimgina o'tiribdi. 1. holat bildiruvchi formasi sifat, ravish, ot oldida kelganda kuchaytiradi. kuchaytirma ravishlari (juda, g'oyat, nihoyatda) kuchaytirma yuklamalar (ham, hatto) kabi o'g'limning qilgan ishidan bir hijolat bo'ldim (fe'lga bog'landi). qor charx urib ёg'ardi. hakim bir tez yurardi, men esa zo'rg'a qadam bosardim (s.b.). uzun tunlarning birida otam bir qiziq ertak so'zlab berdi (s.b.) 2. 1 soni sifatlovchi sifatlanmish orasida kelganda ma'no kuchaytiradi. gulnor uchun ulug' baxt shu uchrashuv bo'ldi. shunday so'zi kelsa ta'kidlash ma'nosi yanada kuchayadi. malohat ham shunday bir narsani orzu qilib yurardi. 3. ayiruv, chegaralov yuklamalari (gina, faqat) o'rinda qo'llanib, ajratib, ko'rsatib, chegaralash ma'nosini ifodalaydi: kamtarlik ham bir xislat. 4. bir son o'zi bog'lanib kelayotgan so'z bilan «hech kim», «hech qanday» olmoshlari ma'nosida ham keladi: kunlik normasini bajarmagan bir kishi qolmadi. 5. uyushiq bo'lakli gaplarda, qo'shma gaplarda bog'lovchi, ayiruv bog'lovchi vazifasini bajarishi mumkin. bir unga qaraysan, bir menga qaraysan. (uyushgan bog'lovchi) bir kattaning …

ini, sanog'ini, sonini anglatadi. sanoq sonlar predmetlarni donalab, taqsimlab, jamlab, taxmin-chamalab ko'rsatadi. sanoq sonlar quyidagi turlarga bo'linadi. 1. miqdor sonlar bir turdagi predmetlarning umumiy miqdorini bildiradi: besh, yuz, ming. miqdor sonlar hisob so'zlari bilan qo'llanadi. ular ot turkumiga mansab so'zlardir. hisob so'zlari quyidagi o'lchov birliklarini bildiradi: 1. donalikda: dona, tup, bosh, tuyoq. 2. butunning bo'lagini: tilim, chimdim, lagan, savat, qop. 3. juft predmetlarni: juft, jo'ra, pora. 4. og'irlikni: gramm, kilogramm, pud, sentner, tonna; 5. uzunlikni: m, mm, km, qadam, qarich, odim, enli; 6. suyuqlikni; litr, stakan, kosa, xovuch, ho'plam; 7. pul qiymatini: so'm, tiyin, tanga; 8. yosh o'lchovini; yosh, kunlik, oylik; 9. vaqtni; asr, yil, daqiqa, xafta, sutka, kun. 2. dona son. bir xildagi predmetlarning yakkalab, donalab sanaladigan umumiy miqdorini bildiradi. 2 usul bilan hosil bo'ladi: 1) morfologik usul: miqdor songa- ta qo'shimchasini qo'shib; 2) sintaktik usul: miqdor sondan so'ng donalikni bildiradigan hisob so'zlarni keltirib. 3. chama son. predmetning taxminiy …

, kesim bo'lib keladi. -dan qo'shimchasini olib, kirish so'z vazifasini bajaradi. tartib sonlar ba'zan daraja, nav, tur ma'nolarini bildirib keladi: 1-sinf haydovchisi, 2-nav un, 1-tur o'yinlari. sonning tuzilish jihatdan turlari. sonlar tuzilishiga ko'ra 3 xil: 1) sodda sonlar; bir, ming, ellik. 2) murakkab sonlar: bir ming to'qqiz yuz ellik. 3) juft sonlar: besh-olti, o'ttiz-qirq, ming-ming. adabiyotlar ro'yxati 1. i.a.karimov. barkamol avlod-o'zbekiston taraqqiyotining poydevori. toshkent, 1997 yil 2. u.tursunov, n.muxtorov, sh.rahmatullayev. «hozirgi o'zbek adabiy tili» 1992 yil 3. a.abduazizov. «o'zbek tili fonologiyasi va morfologiyasi» toshkent, 1992 yil 4. s.rahimov, b.umurqulov, «hozirgi o'zbek-adabiy tili» toshkent, 2001 y 5. s.rahimov, b.umurqulov, «hozirgi o'zbek adabiy tili» toshkent, 2003 y 6. sh. shoabdurahmonov, m.asqarova, a.hojiyev. «hozirgi o'zbek adabiy tili» ii qism. toshkent, «o'qituvchi» nashriyoti, 1980 yil 7. a.g'ulomov, a.n. tixonov, r. kungurov. «o'zbek tilimorfem lug'ati» toshkent, 1977 yil 8. www.ziyonet.uz

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "son so'z turkumi"

1405761498_56568.doc son so'z turkumi reja: 1. son haqida ma'lumot 2. sonning leksik, grammatik xususiyatlari. 3. bir sonning o'ziga xos xususiyatlari 4. miqdorni butun va qismlarga ajratib ifodalashga ko'ra turlari 5. sonning ma'no turlari 6. sonning tuzilishiga ko'ra turlari narsa-buyumning sanog'ini, joylashish tartibini, ish-harakatning bajarilish tartibini bildirgan so'zlar son deyiladi. nega? qancha, nechanchi? so'roqlariga javob bo'ladi. son harflar bilan ham, raqamlar bilan ham ifodalanadi. a) arab raqamlari: 1,2,3,19,1990 (sana, sinf, yil, moddalarni ifodalashda ishlatiladi) b) rim raqamlari: i, iv, vi, ix, v, iii, xx (asr, konferensiya, anjumanlarni ifodalashda ishlatiladi). har qanday son raqam bilan ifodalanadi. oz, ko'p so'zlari ham miqdorni ifodalaydi. eski o'zbek tilida tuma...

Формат DOC, 52,0 КБ. Чтобы скачать "son so'z turkumi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: son so'z turkumi DOC Бесплатная загрузка Telegram