son haqida umuiy tushuncha.

DOC 52.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405761411_56566.doc reja: 1. son haqida umuiy tushuncha. 2. sonning maâno turlari va ularning hosil qilinishi. 3. eski oâzbek tilida sonlarga xos boâlgan fonetik xususiyatlar. 4. sonning tuzilish jihatdan turlari. 5. numerativ so'zlar. sanoq sonlar. eski oâzbek tilida sanoq sonlar kishi narsa hamda hodisalarning sanogâini bildirgan, sanoq sonlarning birlik, oânlik, yuzlik, minglik va boshqa formalari qoâllangan. sanoq sonlar sodda va murakkab formalar orqali ifodalangan arab, fors-tojik, hind tillaridan oâzlashgan sanoq sonlar ham uchraydi. eski oâzbek tilida qadimgi turkiy tildagiga nisbatan sonlar jiddiy oâzgarishga uchragan emas, lekin oâziga xos tizim hosil qilgan. ayniqsa, murakkab sonlar hozirgi normalarga yaqinlashgan. bu davr tilida toârt yigirmi (14), alti' yelig (46), otuz artuqi' uch (33) kabi murakkab sonlar qoâllanishdan chiqqan. sodda sanoq sonlar eski oâzbek tilida tanglay garmoniyasi talabiga koâra qattiq va yumshoq variantlarda qoâllangan.sodda sanoq sonlar quyidagicha koârinishga ega: bir soni, asosan, yumshoq talaffuz qilingan: bir biriga qatiâla berdilar (sh.tar.). biri biriga baqmay (bn). xviii …

amdi'n toquz-toquz tuhfa (munis). yigirma soni uch xil fonetik variantda istifoda etilgan: yigirma (bn); yigirmi (nav. mn)g' igirmi (sh. tar.).yelik soni tarkibidagi -l undoshi dastlab ikkilanmagan, keyinchalik geminasiyaga uchrab, tashdid orqali ifodalangan: yelik (nav. mn), yellik (bn). xvâxix asrlarga oid yozma manbalarga arab, fors-tojik hamda hind tillaridan ba'zi sanoq sonlar oâzlashgan, oâzlashgan sanoq sonlar oâz formalarida qoâllangan. fors-tojikcha: sadhazar (lutf.); du bara (muq.)- hindcha lak soni xviâxix asrlarga oid yozma manbalarda qoâllangan: yuz mi'nni' lak derlar (bn); mi'n lak somni' (muq.)- â«boburnomaâ»da hindcha koârur â (oân million), arb (bir milliard,padam (milli-trillion), san (eng yuqori sanoq son) sanoq sonlari qoâllangan. dona sonlar. xvâxix asrlarga oid yozma manbalarda dona sonlar ifodalovchi formalar kam rivojlangan, dona sonlar vazifasini sonning turli formalari bajargan. navoiyning â«mahbubul qulubâ», â«sab'ai sayyorâ», â«shayboniynomaâ» asarlarida bir, ikki sanoq soniga -ta affiksi qoâshilib dona son hosil boâlgan birta yarmagâ ikki boâlub (nav. mq); birta oâpmakni iki boâlyb (nav.mq,). xix asrlarga …

$may (nav.fsh). bir tegirman suv (bn). bir para kabab (bn). yyz mi's yevlyk kishi (shn). bir ayaq suv (sh.tar.). tartib sonlar. xvâxix asrlarga oid yozma manbalar tilida tartib sonlar asosan sanoq sonlarga affikslar qoâshilishi orqali hosil qilingan. arab, fors-tojik tillaridan oâzlashgan sonlar leksik-semantik usul bilan ham tartib son ma'nosini anglatgan, ba'zan o'zlashgan tartib sonlar formasi) ham qoâllangan. i'ichi\'inchi\yunchi'\nchiâ\nchi affiksi variantlari asosida tartib sonlar hosil qilish keng qoâllangan. -iânchiâ\inchi\\yunchi\ynchi affiksi undosh tovushlar bilan tugagan sanoq sonlarga, unli tovush bilan tugagan sanoq sonlarga ânchi\nchi' affiksi varianti qoâshilgan: ikkinchi, yetinchi, ychynchi, toârtynchi, alti'nchi', onunchi'. tartib sonning birinchi formasi sostavli tartib sonlar tarkibida uchraydi: yigirmi birinchi fasl (nav.mk,); birinchi maqalat (nav.h.a). -lanchi'(la-\nchi'),-lanchi(la-\nchi) affiksi sanoq sonlarning qattiq, yumshoqligiga koâra qoâshilib, tartib sonlar hosil qilgan, bu affiks bilan tartib son hosil qilish alisher navoiyning â«mahbubul qulubâ» asarida uchraydi, xvii asrdan boshlab -lanchi', -lanchi affiksi orqali tartib son hosil qilish kengaygan : alti'lanchi' fasl (nav.mk) sekizlanchi fasl …$

$lgilar ham mavjud. jamlovchi sonlar sanoqsonlarga âav\av\\la\\ala\\avla\\avlan ba'zan -lay\lay, -agâu\\egy affikslari qoâshilishi orqali ifodalangan. -agâu\agây affiksi orqali jamlovchi sonlar hosil qilish xiv asr yodgorliklarida faolroqdir : ular yetegy, men yalgâuz (rabgâ.), ...uchagysi tyn sari'gâa bardi'lar . -av\av affiksi orqali jamlovchi sonlar yasalishi xv-xix asrlar yozma obidalarida xarakterli boâlgan: ikav (nav.ss); uchav (nav.fsh); cherikda bir ik av (shn); harut ila marut i k e v (furq). -lay(-lagy\layu\lay) affiksi â«sab'ai sayyorâ», â«boburnomaâ» asarlarida ayrim oârinlarda iki soniga qoâshilib, jamlovchi sonlar yasagan: beriban ul nuqudni' i k al a y (nav.ss); i k al ey qorgâan yavi'gâi'gâa (bn). -ale affiksi navoiy, bobur asarlarida sanoq sonlarga qoâshilib jamlovchi sonlar yasagan: ...t 0âr tal asi ( nav.mn), ... bu uchalasi (bn). -(e)vldn (dguldng'dvlen) affiksi ba'zi sanok sonlarga kushilib jamlovchi sonlar yasagan: ikdvldn sachto'lar (lutf.)- shama sonlar. xvâ xix asrlarda bitilgan yozma manbalarda chama sonlar analitik, sintaktik usullar bilan hosil qilingan. -cha\cha affiksi sanoq sonlarga qoâshilib, …$

$san, -rar\rer\ar\ar affikslari bilan hosil qilingan: aylarda birar -birar koârunur (atoiy). fusulni' toârtar ay taâyiân qiâliâbturlar (bn). yuzar misqal kumush (bn).nodira, gulxaniy asarlarida bir soni takror qoâllanib, keyingi bir soniga âdan\din affiksi qoâshilib, taqsim sonlar ma'nosini anglatgan: ikki gul bargini bir birdan gahi guftara ach (nodira). bir chardevar kam bolsa, oâtuz tishni bir birdin si'ndi'rur (gulx.). bir va ikki sanoq sonlari grammatik koârsatkichlarsiz ketma-ket takrorlangan holda taqsim sonlar ma'nosini anglatgan: neki koârguzdilar sana bir - bir (nav.ss). agar chun ikki-ikki qol tutub (muq;.)- kasr sonlar. eski o'zbek tilida kasr sonlar sintaktik usul bilan ifodalangan, maxraj hamda surat sonlar asosida hosil boâlgan, maxraj son sanoq sonlarga chiqish hamda o'rin-payt kelishiklari affikslari qoâshish orqali ifodalangan, surat sonlar sanoq sonlardan iborat boâlgan, shuningdek, surat sonlar grammatik koârsatkichlarni ham qabul qilgan: yurt mali'ni'n ondi'n birini alur (sh.turk.). berurman bolsa yuz jani'mu miândi'n bir hisab aylab (munis). kasr son hosil qilinishida ba'zan maxraj va surat …$

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "son haqida umuiy tushuncha."

1405761411_56566.doc reja: 1. son haqida umuiy tushuncha. 2. sonning maâno turlari va ularning hosil qilinishi. 3. eski oâzbek tilida sonlarga xos boâlgan fonetik xususiyatlar. 4. sonning tuzilish jihatdan turlari. 5. numerativ so'zlar. sanoq sonlar. eski oâzbek tilida sanoq sonlar kishi narsa hamda hodisalarning sanogâini bildirgan, sanoq sonlarning birlik, oânlik, yuzlik, minglik va boshqa formalari qoâllangan. sanoq sonlar sodda va murakkab formalar orqali ifodalangan arab, fors-tojik, hind tillaridan oâzlashgan sanoq sonlar ham uchraydi. eski oâzbek tilida qadimgi turkiy tildagiga nisbatan sonlar jiddiy oâzgarishga uchragan emas, lekin oâziga xos tizim hosil qilgan. ayniqsa, murakkab sonlar hozirgi normalarga yaqinlashgan. bu davr tilida toârt yigirmi (14), alti...

DOC format, 52.0 KB. To download "son haqida umuiy tushuncha.", click the Telegram button on the left.

Tags: son haqida umuiy tushuncha. DOC Free download Telegram