o‘zbek tilinig imlo, talaffuz, qo‘shma so‘zlar lug‘ati haqida

DOC 208,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405743204_56372.doc oâzbek tilinig imlo, talaffuz, qoâshma soâzlar lugâati haqida reja: 1. oâzbek tilinig imlo lugâati tuzilishi va undan foydalanish. 2. davlat tili haqidagi qonun va oâzbek tilinig asosiy imlo qoidalarini oârganish. 3. oâzbek tilinig talaffuz lugâati tuzilishi va undan foydalanish. 4. qoâshma soâzlar lugâati tuzilishi va undan foydalanish. 1. oâzbek tilinig imlo lugâati tuzilishi va undan foydalanish. ushbu lugâat kirillcha va lotincha oâzbðµk alifbolarida tuzilgan boâlib, ayni bir soâz har ikki yozuv shaklida yonma-yon bðµrildi. lugâat kirillcha-lotincha oâzbðµk yozuvi tamoyilida tuzilganligi sababli, soâzlar oâzbðµk kirill alifbosi tartibida ifoda etildi. davlat tilini oârganishning ahamiyati ortib borayotgan, shuningdðµk, oâzbðµk lotin alifbosiga oâtilayotgan hozirgi kunda bu xildagi lugâatlar juda zarur va foydalanish uchun har jixatdan qulaydir. xususan, yangi oâzbðµk alifbosi va takomillashgan imloda dastlab savod chiqarayotganlar, ayniqsa, yangi alifbo tartibini, unda oâqish-yozishni hali puxta oâzlashtirmagan kishilar oâzlariga maâlum oâzbðµk kirill alifbosi tartibi boâyicha ushbu lugâatdan oâzbðµk lotin alifbosidagi zarur soâzlarni tðµzroq topishlari va …

zaro uygâun va farqli tomonlarini ushbu lugâat yordamida kibslab oârganish imkoni tugâiladi. lugâatning kirill alifbosidagi qismi rus grafikasi asosidagi oâzbðµk yozuvining imlo qoidalariga (1956 yil 4 aprðµlñ), yangi alifbodagi qismi esa lotin grafikasi asosidagi oâzbðµk yozuvining asosiy imlo qoidalariga (1995 yil 24 avâgust) mos holda tuzildi. binobarin, soâzlarning har ikki alifboda yozilishi grafika jihatdangina emas, ayrim holatlarda avvalgi va takomildagi imlo qoidalari mazmuniga koâra ham farq qiladi. masalan: kirillchada: lotinchada: oktyabrñ oktabr shovillamoq shovullamoq nuqtai nazar nuqtayi nazar koâpdan-koâp ko`pdan ko`r soâz boshi so'zboshi bugâdoy rang buq'doyrang va hokazo. shu oârinda lugâatimizning lotin alifbosidagi qismida ayrim soâzlarning yozilishi â«oâzbðµk tilining asosiy imlo qoidalariâ»ning bir oârnidagi nomukammal imlo qoidasiga muvofiq boâlmaganini aytib oâtishni lozim topdiq tilimizda shov, lov, gur kabi soâzlar bilan bir qatorda viz, vish, var, vaq, vang singari tarkibida v undoshi boâlgan koâplab taklid soâzlar ham uchraydi. ammo kðµyingi turkum soâzlarni â«asos va qoâshimchalar imlosiâ» qismidagi 37 qoidaning 1) …

yuzlashtirmoq, adashtirmoq, orttirmoq, burttirmoq kabi nisbat yasovchisiga ega fðµâllar ham lugâatdan oârin oldi. lugâatda talaffuzi oâxshash, aytilishi bir-biriga yakin soâzlarning maânolari qavs ichida izohlab yozildi, masalan: adib (yozuvchi), adip (tunning adipi), asil (toza), asl (tub), jodi (asbob), jodu (sðµxr) kabi. oâzbðµk adabiy tilida ikki xil yozilishi mðµâyorlashgan soâzlar uz oârnida kðµtma-kðµt bðµrildi, chunonchi: nabira yoki nðµvara, nðµvara yoki nabira, mayejidðµkj machit, machitðµkk mayejid tarzida. lugâatdagi baâzi soâzlarga kavs ichida izoh bðµârildi: birinj (bronza), tabla (otxona), tul (qoâzilash mavsumi), qiymat (narx) kabi. oâzbðµk adabiy tilida goxi yoki goxida, naxot yoki nahotki singari qisqa va tulik tarkibda ishlatiladigan soâzlar lugâatda kavslar bilan goxi(da), nahot(ki) tarzida bðµrildi. ayrim juft soâzlarning yuklamalar bilan yoziâlishi ham qavslar ichida koârsatildi, masalan: yor-doâst (yorudoâst), yer-koâk (ðµru koâk) kabi. tabiiyki, yuqorida kðµltirilgan misollar lugâatning tuzilishiga muvofiq oâzbðµk lotin yozuvida ham bðµrildi. oâzbðµk tiliga davlat tili makomining bðµrilishi ona tilimiz uchun ulkan tarakkiyot, rivojlanish, bitmas-tuganmas boy bisotini namoyish etish …

onchi, xalq soâzlashuv tilida, kundalik turmushda kðµng qoâllanilib, ammo oâzbðµk adabiy tilida uz oârnini topa olmay yurgan koâplab soâzlar ham lugâatga kiritildi. masalan: saddam (inðµrtsiya), min (nuqson), dukki (qoâpol), sila (toâlar-toâlmas), matamoq (ulamoq, qoâshmoq), multimoq (shoângâimoq), koâkimoq (ivirsimoq), pang(iz)lamoq (mogâor bosmoq;) v. b. lugâatdagi soâzlarning muayyan qismini fanniy-tðµxnikaviy tðµrminlar tashkil etadi. ayniqsa, mustakillikka erishganimizdan kðµyingi davrda tilimizga kirib kðµlgan bu sohalarga oid koâplab yangi soâz-tðµrminlar lugâatdan joy oldi, chunonchi: fñyuchðµrs, ombudsman, sammit, billñ, emansipatsiya, embargo, lizing, mðµnðµjðµr, markðµâting, sanatsiya; printðµr, mulñtimðµdia, pðµyjðµr va sh.q â«oâzbðµk tilining kirill va lotin alifbolaridagi imlo lugâatiâ» soâzligi ikki jiddli â«oâzbðµk tilining izohli lugâatiâ», chop etilgan turli xaraktðµrdagi lugâatlar, xususan, sh. rahmatullayev va a. dojiyevlar tomonidan tuzilgan â«o'zbek tilining imlo lug'atiâ» (1995), maktab darsliklari va davriy matbuotdan yigâilgan soâzlar asosida tuzildi. xalq ogâzaki ijodi, xalq soâzlashuv tilidan, taniqli yozuvchi, shoir, jurnalist va olimlarimiz asarlaridan tuplangan soâzlar ham imlo lugâati soâzligini boyitgan. orfografiya grðµkcha âto`g`ri yozmoqâ …

imlo qoidasi bo`lib, 72 paragrafdan iborat bo`lgan. imlo to`g`risidagi qonunni ishlab chiqish murakkab jarayon bo`lib, bir nðµchta tamoyilga tayaniladi. bu orfografiya tamoyil (prinsip)i dðµyiladi. orfografiyaning 5 tamoyili mavjud: 1) fonðµtik yozuv; 2) morfologik yozuv; 3) shakliy yozuv; 4) tarixiyâanâanaviy yozuv; 5) farqlash yozuvi. orfografiya tamoyili asli va talaffuzi muvofiq kðµlmaydigan holat uchun ishlatiladi. masalan, kitob so`zining talaffuzida b tovushi p tarzida eshitiladi. dðµmak, so`zdagi tovushning asli va talaffuzi farq qilganligi va so`z o`zlashma bo`lganligi uchun imloda shakliy yozuv qoidasiga tayaniladi. yoki mðµn so`ziga -ning qo`shilganda asl holat mðµnning bo`lishi kðµrak edi. talaffuz esa mðµning ko`rinishida. dðµmak, bunda tovushni tushirib yozishga asos bo`lgan qoidaga tayaniladi. talaffuzi va imlosi bir xil so`zga yozuv qoidasi ishlatilmaydi. orfografiya tamoyili. fonðµtik yozuv. o`zakka qo`shimcha qo`shilganda yuz bðµradigan tovush o`zgarishini yozuvda aynan aks ettirish, yaâni qanday aytilsa, shunday yozish fonðµtik yozuv dðµyiladi. masalan, ong o`zagidan âla affiksi bilan yasalgan so`z ongla emas, angla shaklida beriladi, yaâni …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbek tilinig imlo, talaffuz, qo‘shma so‘zlar lug‘ati haqida"

1405743204_56372.doc oâzbek tilinig imlo, talaffuz, qoâshma soâzlar lugâati haqida reja: 1. oâzbek tilinig imlo lugâati tuzilishi va undan foydalanish. 2. davlat tili haqidagi qonun va oâzbek tilinig asosiy imlo qoidalarini oârganish. 3. oâzbek tilinig talaffuz lugâati tuzilishi va undan foydalanish. 4. qoâshma soâzlar lugâati tuzilishi va undan foydalanish. 1. oâzbek tilinig imlo lugâati tuzilishi va undan foydalanish. ushbu lugâat kirillcha va lotincha oâzbðµk alifbolarida tuzilgan boâlib, ayni bir soâz har ikki yozuv shaklida yonma-yon bðµrildi. lugâat kirillcha-lotincha oâzbðµk yozuvi tamoyilida tuzilganligi sababli, soâzlar oâzbðµk kirill alifbosi tartibida ifoda etildi. davlat tilini oârganishning ahamiyati ortib borayotgan, shuningdðµk...

Формат DOC, 208,5 КБ. Чтобы скачать "o‘zbek tilinig imlo, talaffuz, qo‘shma so‘zlar lug‘ati haqida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbek tilinig imlo, talaffuz, … DOC Бесплатная загрузка Telegram