imlo va talaffuz munosabati

DOCX 6 pages 18.1 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 18.1 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

imlo va talaffuz munosabati reja: 1. orfografiya haqida ma'lumot 2. o'zbek orfografiyasining tamoyillari orfografiya grekcha to'g'ri yozmoq demakdir. so'z o'zak-negizlari va qo'shimchalarini yagona tarzda yozish haqidagi qoidalar yig'indisi orfogra-fiya deyiladi. orfografiya adabiy tilning yozma shakliga xosdir. orfografiya o'z navbatida orfoepiya va alifbo (grafika) bilan uzviy bog'liqdir. lekin o'zbek orfografiyasida hali anchagina kamchiliklar va ba'zi chalkashliklar uchraydi. bunga sabab: 1) o'zbek alifbosidagi kamchiliklar: 2) orfoepiya-ning ishlanmaganligi; 3) qo'shma so'zlar imlosining bo'sh ishlaganligidir. o'zbek orfografiyasining tamoyillari tamoyil (prinsip) – lotincha boshlanish demakdir. imloviy tamoyillar yozuvning poydevoridir. orfografiyaning uchta asosiy tamoyili bor: 1) fonetik tamoyil; 2) morfologik tamoyil; 3) tarixiy-an'anaviy tamoyil. bulardan tashqari, 4) differensial tamoyil va 5) grafik yoki etimologik tamoyillar ham mavjud. lekin keyingi ikkalasi asosiy rol o'ynamaydi. o'zbek orfografiyasidagi mazkur tamoyillar o'zaro bog'liq holda ish ko'radi. yozuvda xilma-xillikka yo'l qo'ymaslik uchun bularga qat'iy rioya qilinadi. 1. fonetik tamoyil so'z tarkibidagi nutq tovushlarining aytilishi va eshitilishiga ko'ra yozilishi fonetik tamoyilga xos. …

2 / 6

s kabi), bu so'zlar talaffuzdan boshqacharoq yoki to'liq yoziladi. bu holat fonetik tamoyil orfografiyaning yagona tamoyili bo'la olmasligini ko'rsatadi. xuddi shuningdek, alifbodagi kamchiliklar tufayli unlilar qattiq va yumshoq talaffuz qilinishidan qat'iy nazar, bir xilda yoziladi: biz, tiz, qiz, qish, ko'l, ko'z, qo'y, qo'zi, qalb, ona, qur, bur, tur, o'r, ur kabi. 2. morfologik tamoyil nutqdagi so'z va affikslar qanday aytilishiga ko'ra emas, balki ularning butunligiga yoki variantlaridan birini tanlab olish asosida yozish morfologik tamoyil deyiladi. morfologik tamoyil so'z va morfemalarni adabiy tilda muqim shakllarida saqlash va yozishga ko'maklashadi, yozuvda bir xillikni ta'minlaydi. masalan, uchta so'zi ushta, kelib turibdi so'zi kep turipti tarzida aytiladi. ammo ular asliga muvofiq uchta, kelib turibdi deb yoziladi. yoki -lar affiksining -la, -lor, -nar tarzida aytilishiga qaramay, uning butunligiga ko'ra -lar shaklida yoziladi. fe'lning infinitiv shakli -moq, shuningdek, qo'shimchalarning deyarli hamma shakli morfologik tamoyil bo'yicha yoziladi: egalik affikslari: -im, -ing, -i, kelishik afikslari: -ning, -ni, -da, …

3 / 6

en qaytarmen (k.simonov) bas, yetar, cholg'uvchi, bas qil sozingni, bas, yetar ko'ksimga urmagil xanjar (a.oripov). 2. maqsad ma'nosini anglatuvchi -gani shaklining -gali, -g'ali, -kali, -qali shakllari: ko'rgali keldingmu yor, kuydirgali keldingmu yor (qo'shiq). 3. hozirgi-kelasi zamon sifatdosh shaklini yasovchi -ur shakli: yulduzlar o'tiga bardosh berurman fazolar taftiga qilurman toqat (a.oripov) 4.-mu shakli: sevgini tortib bo'lurmu toshu tarozi bilan (e.vohidov) qora qoshing oy yuzingda hilol emasmu (p.mo'min) 5. navoiy, fidoiy, atoiy kabi so'zlar arab tilining qoidasini o'zlashtirish asosida orfografiyamizga kirib kelgan. 4. differensial(farqlash) tamoyil talaffuzda bir-biridan aniq farqlanmaydigan yoki o'zaro farqlari deyarli sezilmaydigan darajaga kelib qolgan so'zlar yozuvda maxsus qoida bilan ajratilib yozilishi differensiyalash (farqlash) tamoyili deyiladi. bu tamoyil kam qo'llanadi. ayrim misollar: 1. o'zaro yaqin, shakldosh so'zlar yozuvda tutuq belgisi yordamida farqlab qo'llanadi: da'vo – davo, na'sha – nasha, she'r – sher, sur'at – surat, ta'qib – taqib kabi. 2. ba'zi shakldosh so'zlar talaffuzda urg'u yordamida farqlanadi. imloda bunday so'zlarga …

4 / 6

il o'zlashgan so'zlarning qadimgi etimologik yoki grafik holatini saqlab qolish asosida yozish imloda etimologik yoki grafik tamoyil deyiladi. boshqacha qilib aytganda, yozuvda o'zlashma so'zning etimologiyasi saqlanadi. masalan, navoiy, lutfiy, maoniy, mutolaa, mushoira, muammo kabi so'zlar ham shu tamoyil asosida yozilgan. rus tili va u orqali o'zlashgan rol, sentner, tender, kompyuter, bank, senator, aksiya kabi so'zlar etimolo-gik-grafik tamoyil asosida yozilmoqda. shunisi xarakterliki, o'zbek tili talaffuzi uchun qiyin bo'lgan ba'zi ruscha-internatsional so'zlar hozirgi orfografik qoidalarga ko'ra, istisno tarzda, tilimizning talaffuz xususiyat-lariga moslab yoziladi va talaffuz qilinadi: kiosk – kioska, propusk – propuska, otpusk – otpuska, bank – banka kabi. ayni vaqtda orfografiya tamoyillari o'rtasida uzviy aloqa ham mavjud. oilaviy, navoiy kabi so'zlarning oxiridagi -viy, -iy qo'shimchalari tarixiy-an'anaviy tamoyilga ham, etimologik-grafik tamoyilga ham mos keladi. jo'nalish kelishigi shakli -ga, -ka, -qa yozilishida fonetik va morfologik tamoyillar mos keladi. nazorat uchun savollar: 1. orfografiya nima? orfografiyaning asosiy imlo qoidalarini ayting. 2. imlo qoidalari qanday …

5 / 6

o`ajbnt» markazi. 4. r.ikromova d.muhamedova, d.shodmonqulova, x. g‘ulomova. hozirgi o’zbek adabiy tilidan ma’ruza matnlari (sintaksis). toshkent, 2001-yil. 5. sh.rahmatullayev. hozirgi adabiy o`zbek tili. 2006, “universitet” nashriyoti 6. r.ikromova, d.muhamedova, m.hamroyev. ona tilidan mashqlar to`plami toshkent, 2009-yil

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "imlo va talaffuz munosabati"

imlo va talaffuz munosabati reja: 1. orfografiya haqida ma'lumot 2. o'zbek orfografiyasining tamoyillari orfografiya grekcha to'g'ri yozmoq demakdir. so'z o'zak-negizlari va qo'shimchalarini yagona tarzda yozish haqidagi qoidalar yig'indisi orfogra-fiya deyiladi. orfografiya adabiy tilning yozma shakliga xosdir. orfografiya o'z navbatida orfoepiya va alifbo (grafika) bilan uzviy bog'liqdir. lekin o'zbek orfografiyasida hali anchagina kamchiliklar va ba'zi chalkashliklar uchraydi. bunga sabab: 1) o'zbek alifbosidagi kamchiliklar: 2) orfoepiya-ning ishlanmaganligi; 3) qo'shma so'zlar imlosining bo'sh ishlaganligidir. o'zbek orfografiyasining tamoyillari tamoyil (prinsip) – lotincha boshlanish demakdir. imloviy tamoyillar yozuvning poydevoridir. orfografiyaning uchta asosiy tamoyili bor: 1) f...

This file contains 6 pages in DOCX format (18.1 KB). To download "imlo va talaffuz munosabati", click the Telegram button on the left.

Tags: imlo va talaffuz munosabati DOCX 6 pages Free download Telegram