Orqaga

o‘zbek va rus tillarining leksikasi

DOC 69,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1405743549_56380.doc o‘zbek va rus tillarining leksikasi reja: 1. o’zbek va rus tillari leksikasiga qiyosiy tavsif 2. fonetik tafovutlar 3. semantik tafovutlar. 4. frazeologiya o’zbek va rus tillari leksikasiga qiyosiy tavsif o’zbek va rus tillari leksikasi, eng avvalo, bu tillarning genetik jihatdan turli oilalarga mansubo’ligi bilan farqlanadi. o’zbek tili tipologik jihatdan ko’plab olimlar tomonidan barcha agglutinativ tillar qatorida oltoy tillari oilasi qamroviga kiritilgan bo’lsa-da, genetik jihatdan u alohida bir oilani tashkil etgan turkiy tillar guruhiga kiradi. tilimiz lug’aviy boyligining asosini umumturkiy va o’zbekcha so’zlar tashkil qiladi. rus tili esa ham tipologik, ham genetik jihatdan hind-yevropa tillari oilasining slavyan guruhiga mansub, shuning uchun uning asosini umumslavyan va qadimgi rus so’zlari tashkil etadi. har ikkala til leksikasi tarixiy taraqqiyoti davomida turli hodisalarga uchragan, ularning lug’aviy tarkibini ham har xil tillardan o’zlashgan so’zlar tashkil qiladi. masalan, o’zbek tilida fors-tojikcha va arabcha so’zlar ko’p uchraydi, rus tilida esa yevropa tillaridan o’zlashgan so’zlar talaygina. o’zbek tili …
2
o’zlashgan so’zlar: ðºð¾ñ„ñ‚ð°, ð±ñƒð»ðºð° (polyak), ð°ñ€ð±ñƒð·, ðºð°ð·ð½ð° (turkiy), ð³ñ€ð°ð¼ð¾ñ‚ð°, ð»ð°ð²ñ€ (grek), ð¸ð»ð»ñŽð·ð¸ñ, ðºð¾ð¼ð¿ð¾ñ‚ (fransuz), ð²ð¾ðºð·ð°ð», ñ‚ñ€ð°ð¼ð²ð°ð¹ (ingliz), ð¾ð¿ðµñ€ð°, ð´ñƒññ‚ (ispan), va h. k. hozirgi o’zbek adabiy tilida rus tilidan va shu til orqali boshqa tillardan o‘zlashgan so‘zlar so‘nggi statistik ma‘lumotlarga ko‘ra qariyb 50 % ni tashkil etadi. tilimiz leksikasi tarkibidagi ruschaâ­baynalminaol so‘zlar ilmiyâ­texnikaviy adabiyotlarda ham, og’o’zaki nutqda ham faol so‘zlar qatorida qo‘llanadi. ammo o‘zlashma so‘zlar bilan rus tilidagi aynan shu so‘zlar o‘o’rtasida ma‘lum farqli jihatlar mavjud bo‘lib, ular quyidagilarda o‘z aksini topadi: fonetik tafovutlar o’zbek tiliga tarixiy davrlarda, ya‘ni xx asr boshlariga qadar kirib kelgan ruscha so‘zlar ma‘lum fonetik o‘o’zgarishlarga uchrab, o’zbekchalashib ketganligi uchun talaffo’ziga ko‘ra asl o’zbekcha so‘zlardan farq qilmaydi hamda yozuvda talaffuzga mos tarzda ifodalanadi. bunga cho‘t, cho‘tka, adyol, qulupnay, rom, cherkov kabi so‘zlar misol bo‘ladi. bu talaffuzlar hozirgi o’zbek adabiy tili uchun me‘yor hisobo’lanadi. biroq nisbatan keyinroq tilimizga kirib kelgan so‘zlar o’zbeklar nutqida qanday talaffuz etilishidan qat‘iy …
3
gan, shu sababdan bunday so‘zlarning o’zbek va rus tillaridagi talaffuzi hamda yozilishi o‘o’rtasida ma‘lum tafovutlar ko‘rinadi: ð°ñ€ð±ñƒð·, ð°ñ€ðºð°, ñ‚ð¾ð²ð°ñ€, ðºð°ð·ð½ð°, ñƒñ€ñŽðº, ð¸ð½ð¶ð¸ñ€, ðºð¸ñˆð»ð°ðº, ðºð°ñ€ð°ð³ð°ñ‡, ñð°ðºñð°ñƒð», ð»ð°ð³ð¼ð°ð½, ð¼ð°ð½ñ‚ñ‹, ð¿ð»ð¾ð² va hokazo. semantik tafovutlar. o’zbek tilidagi o‘zlashma so‘zlarda ma‘no torayishi, kengayishi yoki o‘o’zgarishi hollari kuzatiladi. masalan, ruchka so‘zi rus tilida qo‘lcha (kichkina qo‘l), tutqich, yozuv quroli kabi uchta ma’noga ega, o’zbek tilida esa bu so‘z faqat yozuv quroli ma’nosida qo‘llanadi. rus tilidan o‘zlashgan kartmon (karman, ya’ni cho‘ntak) so‘zi esa o‘zining rus tilidagi haqiqiy ma’nosidan chekinib, o’zbek tilida butunlay boshqa ma’no (pul solinadigan xaltacha) kasb etgan bo‘lsa, samovar so‘zi rus tilidagi birgina choy qaynatish idishi ma‘nosidan tashqari o’zbek tilida qo‘shimcha ma’no – choyxona ma’nosini hosil qilgan. o’zbekcha va ruscha so‘zlarning ma’nolari miqdor jihatidan ikkala tilda har doim ham muvofiq kelavermaydi. masalan, o’zbek tilidagi o‘qimoq so‘zi ham â«o‘qimoqâ», ham â«o‘rganmoqâ» ma‘nolarini beradi. rus tilida esa bu ikki ma‘no ikki xil so‘z (ñ‡ð¸ñ‚ð°ñ‚ñŒ, ñƒñ‡ð¸ñ‚ñŒ) bilan …
4
¾ð»ð¾ñ‚ð¾ðµ ðºð¾ð»ñŒñ†ð¾, oltin kuz –ð·ð¾ð»ð¾ñ‚ð°ñ ð¾ñðµð½ñŒ, oltin qo‘llar – ð·ð¾ð»ð¾ñ‚ñ‹ðµ ñ€ñƒðºð¸ yoki temir eshik – ð¶ðµð»ðµð·ð½ð°ñ ð´ð²ðµñ€ñŒ, temir iroda – ð¶ðµð»ðµð·ð½ð°ñ ð²ð¾ð»ñ. keltirilgan misollardagi oltin, temir so‘zlari rus tilidan o’zbek tiliga tarjima qilingan birikmalarda ham bosh va hosila ma’nolarini saqlab qolgan. biroq tarjimada har doim ham bunday ayniyat vujudga kelavermaydi. ba’zan bir tushunchani ifodalovchi so‘zlarning o’zbek va rus tillaridagi me’yorlariga xos bosh leksik ma’nolari bir xil bo‘lgani holda, ulardan hosil qilingan yangi ma’nolar ikki tilda bir-biriga mutlaqo muvofiq kelmaydi. masalan, o’zbek tilida qozonning tutqichlari shaklan quloqqa o‘xshash bo‘lgani sababo’li, o’zbeklar tilida bu tushuncha ham quloq deb ataladi. ruslar esa bu o‘rinda tutqich ma‘nosi dagi ruchka so‘zini qo‘llaydilar, â«uxo kotlaâ» degan birikma esa rus tilida butunlay mantiqsiz va kulgili bo‘lib eshitiladi. xuddi shuningdek, rus tilidagi ð½ð¾ñ ðºð¾ñ€ð°ð±ð»ñ (â«kemaning burniâ»), ð³ð»ñƒñ ð°ñ ð½ð¾ñ‡ñŒ (â«kar tunâ») kabi birikmalar ham tilimizda mavjud emas va biz bu o‘rinda, tabiiyki, boshqa so‘zlardan foydalanamiz: kemaning tumshug’i, jimjit …
5
. to‘g’ri, o‘o’zaro birikib, turg’un birikmani, ya‘ni iborani tashkil qilgan birliklar asosan yaxlit bir ma‘no, bir tushunchani ifodalaydi, ammo bunda leksemadagidan ortiqroq bo‘yoqlar, bo‘rttirmalar mavjud. shuning uchun leksik ma‘no frazeologik ma‘noga teng bo‘lolmaydi. aks holda bir tushunchani ifodalash uchun iboralardan foydalanib o‘tirmas edik. barcha tillarda bo‘lganidek, rus tilining leksik tarkibida ham iboralar mavjud bo‘lib, ular nutqda turlicha mazmun va ma‘no bo‘yoqlarini olgan holda qo‘llanadi. o’zbek va rus tillaridagi iboralarning tuzilishi va tarkibi, o‘o’zaro qiyoslanganda, ular o‘o’rtasida quyidagi o‘xshashliklar borligi aniqlanadi: 1)har ikkala tilda ham iboralar ikki yoki undan ortiq so‘zdan tarkib topadi: adabini bermoq – ð¿ð¾ðºð°ð·ð°ñ‚ñŒ ðºñƒð·ñŒðºð¸ð½ñƒ ð¼ð°ñ‚ñŒ; 2)so‘z birikmasi yoki gapga teng keladi: biri bog’dan kelsa, ikkinchisi tog’dan keladi. – ðžð´ð¸ð½ ð¿ñ€ð¾ ð¤ð¾ð¼ñƒ, ð° ð´ñ€ñƒð³ð¾ð¹ ð¿ñ€ð¾ ð•ñ€ñ‘ð¼ñƒ; (bu o‘rinda iboralarning aynan tarjimasi emas, rus tilidagi ekvivalentlari berildi) 3) har ikkala tilda ham iboralar bir butun lug’aviy birlik holatida bo‘ladi va ularning tarkibidagi so‘zni o‘zgartirib bo‘lmaydi. 4) har ikki tilda …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o‘zbek va rus tillarining leksikasi" haqida

1405743549_56380.doc o‘zbek va rus tillarining leksikasi reja: 1. o’zbek va rus tillari leksikasiga qiyosiy tavsif 2. fonetik tafovutlar 3. semantik tafovutlar. 4. frazeologiya o’zbek va rus tillari leksikasiga qiyosiy tavsif o’zbek va rus tillari leksikasi, eng avvalo, bu tillarning genetik jihatdan turli oilalarga mansubo’ligi bilan farqlanadi. o’zbek tili tipologik jihatdan ko’plab olimlar tomonidan barcha agglutinativ tillar qatorida oltoy tillari oilasi qamroviga kiritilgan bo’lsa-da, genetik jihatdan u alohida bir oilani tashkil etgan turkiy tillar guruhiga kiradi. tilimiz lug’aviy boyligining asosini umumturkiy va o’zbekcha so’zlar tashkil qiladi. rus tili esa ham tipologik, ham genetik jihatdan hind-yevropa tillari oilasining slavyan guruhiga mansub, shuning u...

DOC format, 69,0 KB. "o‘zbek va rus tillarining leksikasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o‘zbek va rus tillarining leksi… DOC Bepul yuklash Telegram

O'xshash fayllar

Bularni ham yoqtirishi mumkin

Hammasini ko'rsatish
o‘zbek tili leksikasi — DOC DOC
o‘zbek tili leksikasi
40 sahifa 178,5 KB
o‘zbek tili leksikasi — PPT PPT
o‘zbek tili leksikasi
13 sahifa 710,5 KB
o‘zbek tili leksikasi — DOCX DOCX
o‘zbek tili leksikasi
12 sahifa 27,0 KB
o‘zbek tili leksikasi — DOC DOC
o‘zbek tili leksikasi
2 sahifa 43,0 KB
o‘zbek tili leksikasi tasnifi — PPTX PPTX
o‘zbek tili leksikasi tasnifi
20 sahifa 274,9 KB
arab, fors-tojik va rus tillarining o‘zbek tiliga ta’siri masalasi — PPTX PPTX
arab, fors-tojik va rus tillarining o‘zbek tiliga ta’siri masalasi
10 sahifa 851,6 KB
o‘zbek tili leksikasi: istorizm va arxaizmlar — PDF PDF
o‘zbek tili leksikasi: istorizm va arxaizmlar
34 sahifa 780,5 KB
o‘zbek til leksikasi: eskirish va yangilanish jarayonlari — PPTX PPTX
o‘zbek til leksikasi: eskirish va yangilanish jarayonlari
48 sahifa 599,9 KB
o‘zbek tili leksikasi bo‘yicha kurs ishi — DOCX DOCX
o‘zbek tili leksikasi bo‘yicha kurs ishi
40 sahifa 90,7 KB
o‘zbek tili leksikasi bo‘yicha kurs ishi — DOCX DOCX
o‘zbek tili leksikasi bo‘yicha kurs ishi
40 sahifa 90,6 KB
o‘zbek va rus tillarida fe’llarning tuslanishi — DOCX DOCX
o‘zbek va rus tillarida fe’llarning tuslanishi
27 sahifa 58,5 KB
o‘zbek va rus tillarida sodda gaplar — DOCX DOCX
o‘zbek va rus tillarida sodda gaplar
20 sahifa 47,5 KB