o’zbek va rus tillarida so‘z turkumlari tasnifi. ot.

DOC 119.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405744900_56413.doc oâzbek va rus tillarida soâz turkumlari tasnifi. ot. har bir tilda soâzlar maâlum belgi va xususiyatlariga koâra ayrim guruhlarga, yaâni turkumlarga ajratiladi. oâzbek tilida soâzlarni turkumlar boâyicha tasniflash rus tilidagiga nisbatan qiyinroq, chunki avvalgi boâlimlarda aytib oâtganimizdek, turli turkumlarga mansub boâlgan oâzbekcha soâzlar rus tilidagi kabi maxsus morfologik koârsatkichga ega emas. rus tilidagi sifatlar âð¸ð¹, -ñð¹, -ð°ñ, -ññ,-oe, -ee; ravishlar âo, -e, feâllar -ð°ññ, -ñññ, -ð¸ññ, -ññññ kabi maxsus tugalmalarga ega, binobarin soâz oâzaklari ana shu qoâshimchalarsiz qoâllanmaydi. oâzbek tilidagi soâzlarni dastlabki shakklaridanoq qaysi turkumga mansub ekanligini aniqlash, shuningdek mustaqil holda qoâllash mumkin. masalan, ot, oq, ol, oz, oh kabi bir xil konstruksiyadan iborat boâlgan soâzlar ularning maânosiga qarab ot, sifat, feâl, ravish, undov kabi maâlum turkumga kiritiladi. shuning uchun ayrim manbalarda rus tilidagi soâzlar lugâaviyâsemantik xususiyatlari, morfologik belgilari va sintaktik vazifalariga koâra turkumlarga ajratilsa, oâzbekcha soâzlarni turkumlarga ajratishda, asosan, ularning semantik va sintaktik belgilari koâzda tutiladi, degan fikrlarni …

us tilida bosh kelishikdagi, yaâni har qanday grammatik vositadan holi boâlgan otlar gapda ega, sifat morfologik koârsatkichiga ega boâlgan soâzlar aniqlovchi, ravish koârsatkichli soâzlar hol, maâlum shakl hosil qilgan feâllar kesim (infinitivlar bundan mustasno) boâlib kelishi aniq. demak, sintaktik vazifa nuqtai nazaridan oâzbekcha soâzlar mustaqil va yordamchi soâzlarga ajraladi holos. oâzbek va rus tillarida soâzlar quyidagicha tasniflanadi: oâzbek va rus tillaridagi soâz turkumlarining eng asosiy farqlarini quyidagilar bilan belgilash mumkin: a) oâzbek tilida taqlid soâzlar maâlum grammatik belgilari asosida mustaqil soâzlar qatoriga kiritiladi, rus tilida esa mimemalar nihoyatda kam uchraydi va alohida soâzlar turkumidan joy oladi; b) oâzbek tilida old koâmakchi (predlog)lar, rus tilida esa ort koâmakchi (poslelog) lar mavjud emas. v) oâzbek tilida alohida olingan soâzlar yoki soâzâgaplar ham mustaqil va yordamchi soâzlar kabi maânoviy, morfologik va sintaktik belgilariga koâra turli guruhlarga ajratiladi, rus tilida bunday soâzlarning barchasi modal soâzlar hisoboâlanadi. ot turkumi oâzbekcha va ruscha otlarga xos grammatik …

kidlash lozimki, ayrim ruscha otlarning (ð¼ð°ñ., ð¼ð¾ð»ð¾ðºð¾, ñ ð¾ð»ð¿ð¾ðº, ð¼ññð¾, ð»ñð±ð¾ð²ñ, ñ ñð°ð±ñð¾ñññ) koâplik shaklini mutlaqo hosil qilib boâlmaydi, baâzi otlar esa (ñð°ññ, ð±ññðºð¸, ð²ð¾ñð¾ñð°, ð½ð¾ð¶ð½ð¸ññ, ð¡ð¾ñð¸, ðð»ñð¿ñ) faqat koâplikda qoâllanadi va birlik shakliga ega emas. tgâri, oâzbek tilida ham faqat birlikda qoâllanadigan mavhum otlar yoki suv, gâalla, xalq, toâda kabi soâzlar bor, ammo oârni kelganda bunday soâzlarga ham turli maâno boâyoqlarini hosil qilish maqsadida, koâplik qoâshimchasini qoâsha olamiz. bundan tashqari, oâzbek tilida mavjud boâlgan egalik kategoriyasiga rus tilidagi otlar ega emas, shuningdek ruscha otlarga mansub boâlgan rod kategoriyasi oâzbek tilida yoâq. rus tilida egalik, yaâni tegishlilik, qarashlilik maânolarini hosil qilish uchun otlar egalik olmoshlari bilan birga qoâllanadi: ð¼ð¾ð¹ ñññð», ð¼ð¾ñ ðºð½ð¸ð³ð°, ð¼ð¾ñ ð¿ð°ð»ññð¾. rod kategoriyasi esa rus tilida birlikdagi otlarning eng muhim morfologik belgisi hisoblanadi. bu belgi hatto bosh kelishikdagi soâzlarda ham aks etib turadi, uni hosil qiluvchi yagona grammatik kñârsatkich bu tugalmadir: bosh kelishikda, birlikda âð°, -ñ tugalmalariga …

ð±ñ, ð½ð¾ññ, ññð°ð»ñ, ð»ð¾ñð°ð´ñ) kiritiladi. oxiri âð¼ñ bilan tugaydigan oânta soâz (ð±ñðµð¼ñ, ð²ñðµð¼ñ, ð²ñð¼ñ, ð·ð½ð°ð¼ñ, ð¸ð¼ñ, ð¿ð»ð°ð¼ñ, ð¿ð»ðµð¼ñ, ñðµð¼ñ, ñññðµð¼ñ, ñðµð¼ñ) sredniy rodga kiradi. ðð°ð¿ð°, ð´ðµð´ññðºð°, ð´ñð´ñ kabi soâzlar âa, -ñ tugalmalariga ega boâlsaâda, ular erkak jinsidagi shaxsni ifodalagani uchun mujskoy rodga kiritiladi. chet tilidan oâzlashgan ð¿ð°ð»ññð¾, ðºð¸ð½ð¾ soâzlari tugalmasiga koâra sredniy rodga kiritilsaâda, ðºð¾ñðµ soâzi mujskoy rod hisoblanadi. rus tiliga xos boâlmagan oxiri -ñ bilan tugallanadigan soâzlardan kenguru mujskoy rodga, ragu esa sredniy rodga kiritiladi. shuningdek, ð¶ññð¸, ñð°ðºñð¸ soâzlari sredniy rodga mansub. ammo bunday oâzlashmalarning birortasi ham kelishiklar boâyicha turlanmaydi, yaâni oâzgarmaydi. oâzbek tilida esa har qanday oâzlashma soâz ham oâzbek tili qonuniyatlariga asosan istalgan kelishik qoâshimchasini olib oâzgarish xususiyatiga ega. rus tilida otlar jonli yoki jonsiz predmetlarni ifodalashiga qarab ham ikki guruhga ajratiladi. bunda shaxs hamda hayvon nomlarini ifodalovchi soâzlar jonli predmetlar guruhiga kiritiladi va bunday otlar ðºñð¾? soârogâiga javob boâladi: ññð¸ñðµð»ñ, ð²ð¾ð´ð¸ñðµð»ñ, ð°ð´ð²ð¾ðºð°ñ, ð²ñð°ñ, ñð¾ð±ð°ðºð°, ð»ðµð², ð¶ñðº, …

gidagi soârogâi esa bosh kelishikdagi soârogâiga muvofiq keladi. oâzbek tilidagi otlarni esa jonli va jonsiz predmetlar guruhiga ajratish uchun hech qanday grammatik asos yoâq. har ikki tilda ham oltita kelishik mavjud boâlib, otlar ana shu kelishiklar boâyicha turlanadi. oââzbek va rus tillaridagi kelishiklar oârtasida qisman oâxshashlik mavjud. buni quyidagi jadvaldan koârish mumkin. ðð¼ðµð½ð¸ñðµð»ñð½ñð¹ ð¿ð°ð´ðµð¶: ðºñð¾? ññð¾? - bosh kelishik: kim? nima? qaer? ð ð¾ð´ð¸ñðµð»ñð½ñð¹ ð¿ð°ð´ðµð¶: ðºð¾ð³ð¾? ñðµð³ð¾? - qaratqich kelishigi: kimning? nimaning? qaerning? ðð°ñðµð»ñð½ñð¹ ð¿ð°ð´ðµð¶: ðºð¾ð¼ñ? ñðµð¼ñ? - joânalish kelishigi: kimga? nimaga? qaerga? ðð¸ð½ð¸ñðµð»ñð½ñð¹ ð¿ð°ð´ðµð¶: ðºð¾ð³ð¾? ññð¾? tushum kelishigi: kimni? nimani? qaerni? demak, oâzbek tilidagi bosh, qaratqich, tushum va joânalish kelishiklari rus tilidagi imenitelniy, roditelniy, vinitelniy va datelniy kelishiklariga mos keladi. biroq rus tilida qaer srogâiga javob boâluvchi otlar oâzbek tilidagi kabi kelishiklar boâyicha turlanmaydi. rus tilidagi tvoritelniy hamda predlojniy padejlari oâzbek tilida, oâzbek tilidagi oârinâpayt va chiqish kelishiklari rus tilida mavjud emas. morfologik hodisa sifatida otlarning turlanishi, yaâni kelishiklar …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek va rus tillarida so‘z turkumlari tasnifi. ot."

1405744900_56413.doc oâzbek va rus tillarida soâz turkumlari tasnifi. ot. har bir tilda soâzlar maâlum belgi va xususiyatlariga koâra ayrim guruhlarga, yaâni turkumlarga ajratiladi. oâzbek tilida soâzlarni turkumlar boâyicha tasniflash rus tilidagiga nisbatan qiyinroq, chunki avvalgi boâlimlarda aytib oâtganimizdek, turli turkumlarga mansub boâlgan oâzbekcha soâzlar rus tilidagi kabi maxsus morfologik koârsatkichga ega emas. rus tilidagi sifatlar âð¸ð¹, -ñð¹, -ð°ñ, -ññ,-oe, -ee; ravishlar âo, -e, feâllar -ð°ññ, -ñññ, -ð¸ññ, -ññññ kabi maxsus tugalmalarga ega, binobarin soâz oâzaklari ana shu qoâshimchalarsiz qoâllanmaydi. oâzbek tilidagi soâzlarni dastlabki shakklaridanoq qaysi turkumga mansub ekanligini aniqlash, shuningdek mu...

DOC format, 119.0 KB. To download "o’zbek va rus tillarida so‘z turkumlari tasnifi. ot.", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek va rus tillarida so‘z tu… DOC Free download Telegram