mustaqillik davrida kirill alifbosidan lotin alifbosiga o’tish zaruriyati

DOC 73,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405682917_56243.doc mustaqillik davrida mustaqillik davrida kirill alifbosidan lotin alifbosiga o’tish zaruriyati reja: i. kirish o’zbek yozuv tarixidan qisqacha ma’lumot ii. asosiy qism 1. lotin alifbosiga o’tishning birinchi davri 2. kirill alifbosiga o’tish 3. kirill alifbosidan lotin alifbosiga o’tishning zaruriyati iii qism. xulosa foydalanilgan adabiyotlar o’zbek yozuv tarixidan qisqacha ma’lumot yozuv jamiyatining eng buyuk madaniy kashfiyotlaridan biri bo’lib, kishilik jamiyatining har tomonlama taraqqiyotida juda katta roli va o’ziga xos ahamiyati bor. markaziy osiyoda eng qadimgi davrlarda yashagan qabilalar to’g’risidagi dastlabki ma’lumotlar grek, eron, xitoy, tarixchilari va yozuvchilari asarlarida toshlarda, bitib qoldirilgan. markaziy osiyo xalqlari jumladan o’zbek xalqi qadimgi turli yozuvlar sistemasidan foydalanib kelingan. o’zbek xalqi markaziy osiyoning boshqa xalqlari singari oromli, yunon uyg’ur, arab yozuvlari kabi bir qancha yozuvlardan foydalangan. orxun – rumik yozuvini boshqa turkiy xalqlar bilan birgalikda ijod qilgan. eramizdan avvalgi v-iv asrlarda markaziy osiyoning eronga yaqin hududlarida rasmiy yozuv sifatida klenopis ya’ni mix yozuvi ishlatilar. ayrim joylarda esa …

judligi va ularning qariyib 3 varianti yozilishi o’zbek xalqining savodli bo’lishida sira yordam bermas edi. arab yozuvi ayniqsa madaniyatning talablariga to’la javob bera olmay qoldi. bu yozuv xalqni tez orada yoppasiga savodli qilish ilmiy – badiiy siyosiy adabiyotlarni ko’plab bostirish, gazeta jurnallarni xalq orasiga tarqatish ishiga to’sqinlik qila boshladi. shuning uchun 1929 yildan o’zbek yozuvi lotinlashtirilgan alfavitga ko’chirildi. lotin yozuviga o’tishning birinchi davri o’zbekistonda lotin xarflariga asoslangan o’zbek alifbosi qo’llanishining ikki davri bor. o’zbekiston respublikasi tashkil topgandan so’ng 1926-1940 yillargacha bo’lgan birinchi davr. o’zbekistonda lotin harflariga asoslangan o’zbek yozuvi qo’llanishining birinchi davri yangi alifboni hozirlash va uni amalga oshirishda bajarilgan ilmiy metodik masalalar “hamrohimda” bayon qilingan edi. arab alifbosi o’rniga lotincha harflar asosidagi yangi alifboga ko’chishi yuzasidan 20 yillarning boshida rasmiy ishlar boshlangan davrda bu sharhi inqilobdir deb baholangan edi. 1928-yilning yanvar oyida butun ittifoq lotinlashtirish markaziy qo’mitasining ii plenumi toshkentda bo’lib o’tdi. ikkinchi plenumda butun ittifoq lotinlashtirish qo’mitasining ma’ruzasi …

idir” deb ishonch bildirdi. 1928-yilning 11 martida samarqandga o’zbekiston yangi alifbo markaziy qo’mitasining birinchi plenumi bo’lib o’tdi. uchinchi sessiyasida ma’qullangan yangi o’zbek alifbosi amalga oshirish uchun ish rejasi tasdiqlandi. o’zbekiston xalq maorifi komissari mannon ramz arab alifbosida hat savod chiqarish uchun eng kami 300 soat kerak bo’lishini, bu ish uchun lotin alifbosida esa 120 soat kifoya qilinishini qayd etib o’tdi. o’zbek yangi alifbo markaziy qo’mitasining ii plenumi 1928 yil dekabr boshida samarqandda bo’lib o’tdi. qarorda yangi alifboda chiqadigan kitoblarni sifatini yaxshilash, qizil tamg’a gazetasini kuchaytirish, alanga jurnalini mundarija jihatidan kengaytirish masalalari ko’rib chiqildi. 1919-1934 yillardagi imlo konferensiyalardan so’ng bu anjumanlarda qabul qilingan imlo qoidalari asosida ish olib borilgan. ammo oradan ko’p vaqt o’tmay, imlo qoidalari va alifbodagi kamchiliklar va yetishmovchiliklar yuzasidan matbuotda fikr mulohazalar yuritish davom etavergan. chunonchi: 1938-yil fevral oyida “o’qituvchilar gazetasi”da ikki maqola ko’pchilikning muhokamasiga havola etilgan. 1938-yilning boshida o’zbekiston hks qoshidagi fanlar qo’mitasining a.s.pushkin nomidagi til va …

aqolalardagi ijobiy fikrlar ham o’z-o’zidan gazetalarda qolib ketdi. kirill alifbosiga o’tish qori niyoziy 1939-yil 3 oktabrda toshkent shahar ziyolilarning umumshahar yig’ilishida lotinlashtirilgan alifboni rus grafikasi asosidagi yangi alifboga ko’chirish haqida ma’ruza qildi. “o’qituvchilar gazetasi”ning 1939 yil 7 noyabr sonida tilshunos sobirjon ibrohimovning rus grafikasi asosidagi “yangi alifboga tezroq ko’chaylik” 15 noyabrda murod shamsning “rus grafikasi asosidagi yangi o’zbek alifbosi” maqolalari bosilib chiqildi. o’zbekiston xalq maorifi komissari m.yo’ldoshevning “yangi o’zbek alfaviti” maqolasi yangi alifbo keng targ’ib qilinadi. tilshunos olimlarning a.k.borokkov rahbarligida maxsus tuzgan yangi imlo qoidalari va alifbo loyihasi sssr va vkp, mkning 1938 yil 13 martda tuzgan milliy respublikalar va viloyatlar, maktablarda rus tilining majburiy o’rganish haqidagi qaroridan so’ng e’tibordan chetda qolib ketgan. o’zbekistonda lotin harflari asosidagi o’zbek alifbosi qo’llanishning birinchi davri mukammal o’zbek alifbosini yaratish sohasida fidoiylik ko’rsatgan mahmud xodiyev, e.d.polvonov, a.k.borokovlar xizmatlarini aloxida ko’rsatib o’tish kerak. o’zbekistonda lotin harflari asosidagi alifbosi qo’llanishning birinchi davrida yangi alifbo markaziy qo’mitasi …

l yozuviga asoslangan o’zbek alifbosi va joriy imlo qoidalariga o’zgaritirishlar kiritish to’g’risida taklif va mulohazalar inobatga olinmasdan asossiz ravishda orqaga surilib kelindi. 1991 yil 31 avgustda o’zbekiston respublikasi mustaqil davlat deb e’lon qilingandan so’nggina, o’zbek tilining tovushlar tizimi, ohangdorligi va imlosini o’zida to’la ifodalay oladigan yozuvga, alifboga o’tish imkoni tug’ildi. kirill alifbosidan lotin alifbosiga o’tish zaruriyati 1940-yilgacha qo’llanishda bo’lgan lotin yozuviga asoslangan alifboda 30 ta harf bo’lib ularning oltitasi unli tovushlardan 24 tasi undosh tovushlarni ifodalash uchun xizmat qildi. bu alifboda tovush ifodalanmaydigan belgilar kiritilmagan. 1940-yil 8-mayda kirill alifbosiga o’tish haqida qonun qabul qilinib juda tez fursatda yangi alifbo joriy etilgan. kirill yozuviga asoslangan alifbosida 33 harf va 2 ta belgi mavjud. ulardan 10 tasi unli tovush va tovush birikmalarini ifodalash uchun xizmat qilib keladi. kirill yozuviga asoslangan alifbomizda 6 unli tovushni ifodalovchi о,о,а,у,ў,и,э harflari bilan bir vaqtda tovush birikmalarini ifodalovchi э,ю,ё,я harflari ham kiritilgan edi. shuningdek o’zbek tilida uchramaydigan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "mustaqillik davrida kirill alifbosidan lotin alifbosiga o’tish zaruriyati"

1405682917_56243.doc mustaqillik davrida mustaqillik davrida kirill alifbosidan lotin alifbosiga o’tish zaruriyati reja: i. kirish o’zbek yozuv tarixidan qisqacha ma’lumot ii. asosiy qism 1. lotin alifbosiga o’tishning birinchi davri 2. kirill alifbosiga o’tish 3. kirill alifbosidan lotin alifbosiga o’tishning zaruriyati iii qism. xulosa foydalanilgan adabiyotlar o’zbek yozuv tarixidan qisqacha ma’lumot yozuv jamiyatining eng buyuk madaniy kashfiyotlaridan biri bo’lib, kishilik jamiyatining har tomonlama taraqqiyotida juda katta roli va o’ziga xos ahamiyati bor. markaziy osiyoda eng qadimgi davrlarda yashagan qabilalar to’g’risidagi dastlabki ma’lumotlar grek, eron, xitoy, tarixchilari va yozuvchilari asarlarida toshlarda, bitib qoldirilgan. markaziy osiyo xalqlari jumladan o’zbek xalqi qa...

Формат DOC, 73,5 КБ. Чтобы скачать "mustaqillik davrida kirill alifbosidan lotin alifbosiga o’tish zaruriyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: mustaqillik davrida kirill alif… DOC Бесплатная загрузка Telegram