kelishik kategoriyasi. sifat. son

DOC 93,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1405662052_56107.doc kelishik kategoriyasi. sifat. son reja: 1. kelishiklar taraqqiyoti. 2. eski oâzbek tilida bosh, qaratqich, tushum kelishiklari. 3. eski oâzbek tilida joânalish,oârin-payt va chiqish kelishiklari. 4. sifat soâz turkumining tarixiy taraqqiyoti. 5. sifat yasalishi. 6. sifat darajalari va uning intensiv formalari. 7. son haqida umuiy tushuncha. 8. sonning maâno turlari va ularning hosil qilinishi. 9. eski oâzbek tilida sonlarga xos boâlgan fonetik xususiyatlar. 10. sonning tuzilish jihatdan turlari. 11. numerativ so'zlar. kelishiklar gapda otning yoki otlashgan so'zning fe'lga, ba'zan boshqa soâz turkumiga munosabatini ifodalaydigan formalardir. eski oâzbek tilida hozirgi o'zbek tilidagidek 6 ta kelishik shakli saqlangan. turkiy tillar taraqqiyotining qadimgi davrlari uchun xarakterli boâlgan vosita kelishigi shakli xiii-xiv asrlarga oid yozma yodgorliklar tilida ham ma'lum darajada qoâllangan. xv asr va undan keyingi davrlarda vosita kelishigining qoâllanishi ancha chegaralangan bo'lib, oâzining grammatik xususiyatini yo'qotgan va kelishik kategoriyasi sifatida iste'moldan chiqqan. shu davrdan boshlab vosita kelishigi shaklida qo'llangan soâzlar ravish kategoriyasiga oâtgan …

$imcha har qanday negizlarga qoâshila beradi: qoychi'ni'n iti (taf.). yelchinin shahdli'q zahri' shishasi... (nav.ss). bu qoâshimcha xv asrgacha boâlgan yodnomalarda tarkibida lablanmagan unlilar boâlmagan negizlarga qoâshilgan. qaratqich kelishigining bu varianti oxirgi boâgâinda lablangan unlilar qatnashgan negizlarga qoâshiladi: rasulnin soâzi (taf.). xarunnun aqli' (rabgâ.). koâzunnun alli'da nargis kelib qati'gâ koâzlug.. .(nav.ss). bu qoâshimchaning yuqoridagi negizlarga qoâshilishi xv-xv1 asrlargacha davom etgan. shuningdek, bu qonuniyatdan chekinish hollari uchraydi: koâznin niyati (atoiy), xalqnun ranji' (taf.). -i'n\in\yn. qadimgi turkiy tilda undosh bilan tugagan negizlarga qoâshiladigan bu qoâshimchalar eski oâzbek tilida uchraydi. lekin uning qoâllanishi ayrim soâz shakllarigagina xosdir. bu davr yodnomalaridan mazkur qoâshimcha faqat â«tafsirâ»da ancha keng qoâllangandir: ul yelin yevlari, anlari'n yevlari. -un qoâshimchasi. bu qoâshimcha kim olmoshi bilangina qoâllangan: sen kimun oâgâli'-sen? qaratqich kelishigi qoâshimchasining bunday variantlari singarmonizmli turkiy tillarda va singarmonizmli oâzbek shevalarida ham uchraydi. bu kelishikning belgisiz qoâllanishi eski oâzbek adabiy tili uchun ham xarakterli boâlgan: mulk ikki bagâi' ikki alam …$

$keng qoâllangan. -i'\\i. bu qoâshimcha i va ii shaxs egalik qoâshimchalaridan keyin qoâshilgan: adl qulagi'-la eshit hali'mi' (muq.)- aqli'mi' tomam aldi' tugmai giribanin (furq.). tushum kelishigining belgisiz qoâllanishi ham eski oâzbek tili uchun xarakterlidir: qoymagâumdur yetagin (bobir). koânul shakar bikin agâzi'n koârup (sakk.). tushum kelishigining qadimgi turkiy tilga xos boâlgan âgâ\g,-i'gâ\ig\ugâ\ug variantlari eski oâzbek tilida uchramaydi. joânalish kelishigi. bu kelishik qoâshimchasi eski oâzbek tilida âqa\gâa\ka\ga, -a\-aâ va âna\nâa kabi variantlarga ega. shu bilan birga, qadimgi turkiy tilga xos bo'lgan âgâaru\garu\qaru\karu âra\raâ\ru\ruâ qoâshimchalari ham ayrim yodnomalarda uchraydi. -gâa\ ga varianti unli va jarangli undosh bilan tugagan soâzlarga qoâshiladi, -qa qoâshimchasi jarangsiz undoshlar va undoshlari bilan tugagan negizlarga qoâshiladi: yeykim bari' she'r ahli'gâa sen xan yanli'gâ \\ she'rin bari' sheârlarga sultan yanli'gâ (bobir). xiv-xv asr yodgorliklarida bu tartib buzilgan, ya'ni, -gâa oârnida -qa qoâshimchasi yoki aksincha qoâllanavergan: ibrahimga i ibrahimqa, avgâa\avqa, otgâa\otqa (rabgâ.). -ka\ga. til oldi unlilari qatnashgan negizlarga qoâshiladi. eski oâzbek …$

$: bashlari'ni' qashi'ma yetkurunuz (shn). kel, taqi' yurtuna yega bol (sh.tar.). ne uchun avval oâzuna ashna qildi'n meni (atoiy). ya rabb, ne ajab yari' jafakara yoluqtum\\koâzi-yu qashiâ jadu-vu makkara yoluqtum (lutf.). qadimgi turkiy tilga oid boâlgan âgâaru\garu\qaru\karu\ru\ruâ affikslari eski oâzbek tilida oâzining kelishik funksiyasini yoâqotgan. ular keyinchalik eski oâzbek tilida ham ravish yasovchilarga aylanib ketgan. qadimgi turkiy tilga oid boâlgan -ra\raâ affiksi â«tafsirâ»da uchraydi: ya muhammad, tashra chi'q. biroq bu affiks ham keyinchalik ravish yasovchiga oâtib ketgan: ichra (ichkari), asra (pastki,quyi). joânalish kelishigining belgisiz qoâllanishi ham eski oâzbek tili uchun xarakterli boâlgan. misollar: senki ul yan azimat yetkundur (nav.ss). bir inisin yibarur boldi' hisar (sh.n). oârin-payt kelishigi. bu kelishikni hosil qiladigan quyidagi affiks variantlari uchraydi: -da\daâ jarangli undosh va unli bilan tugagan soâzlarga qoâshiladi: qaygâuda za'if boldi' (rabgâ). -ta\taâ jarangsiz undosh bilan tugagan soâzlarga qâshiladi. bu ishta ixti'yari'm yoq turur (atoiy). tani'maqta magar yaniâlmiâsh-sen (nav.ss). oârin-payt kelishigining âta\ta' affiksi â«boburnomaâ»da …$

$hraydi va ular fakultativ xarakterdadir: uch kundin soân zindandan chiqardi'lar (rabgâ.). chiqish kelishigining qadimgi turkiy tilga oid soâzning âdun\duân\tun\tuân affikslari soâzning oxirgi boâgâinlari lab unlilari bilan kelgan negizlarga qo'shiladi. bu affikslar faqat â«oâgâuznomaâ»da uchraydi: qirq kundun soân,koâp toâqushgâudun soân, anun koâzu koâktun ko'krak yerdi. til tarixi faktlari shuni koârsatadiki chiqish kelishigi formasi keyingi davrlarda shakllangan boâlib, uning oârnini maâlum davrlarda oârin-payt kelishigi vazifasini bajargan. eski oâzbek xususiyat qadimgi turkiy tilga xos boâlsa ham, eski oâzbek adabiy tilida chiqish kelishigi ma'nosida oârin-formasi qoâllangan: bashi'ni' uch yerda yardi'lar (tafsir).bu ishlarda birini qi'lsangi'z (rabgâ.). vosita kelishigi. yuqorida taâkidlanganidek, bu kelishik qadimgi turkiy tilga oid boâlgan hodisadir. lekin u xiii-xiv asr yodgorliklarining ayrimlarida uchrab turadi. fasih tilin javab berdi (taf.). ani' kishilar koâzin koârgan bar-mu.(taf). vosita kelishigi xv asrga oid manbalarda lutfiy, atoiy asarlarida ham uchraydi. lekin bu davrda vosita kelishigining iste'mol doirasi chegaralangan boâlib, maânosi toraygan. vosita kelishigi formasidagi soâzlarning ravish kategoriyasiga oâtgan. …$

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"kelishik kategoriyasi. sifat. son" haqida

1405662052_56107.doc kelishik kategoriyasi. sifat. son reja: 1. kelishiklar taraqqiyoti. 2. eski oâzbek tilida bosh, qaratqich, tushum kelishiklari. 3. eski oâzbek tilida joânalish,oârin-payt va chiqish kelishiklari. 4. sifat soâz turkumining tarixiy taraqqiyoti. 5. sifat yasalishi. 6. sifat darajalari va uning intensiv formalari. 7. son haqida umuiy tushuncha. 8. sonning maâno turlari va ularning hosil qilinishi. 9. eski oâzbek tilida sonlarga xos boâlgan fonetik xususiyatlar. 10. sonning tuzilish jihatdan turlari. 11. numerativ so'zlar. kelishiklar gapda otning yoki otlashgan so'zning fe'lga, ba'zan boshqa soâz turkumiga munosabatini ifodalaydigan formalardir. eski oâzbek tilida hozirgi o'zbek tilidagidek 6 ta kelishik shakli saqlangan. turkiy tillar taraqqiyotining q...

DOC format, 93,0 KB. "kelishik kategoriyasi. sifat. son"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: kelishik kategoriyasi. sifat. s… DOC Bepul yuklash Telegram