jamiyat va til taraqqiyoti

DOC 43.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405661645_56099.doc jamiyat va til taraqqiyoti jamiyat va til taraqqiyoti reja: 1. til taraqqyoitida tashqi omillar. 2. jamiyat va til aloqadorligi. 3. differensiya va integratsiya. 4. tillarning bir-biriga ta’siri. 5. xulosa. tashqi omillar, jamiyat va til, tilning ekstralingvistik omillari, differensiya, integratsiya, tillarning o‘zaro ta’siri, tillarning chatishuvi, bilingvizm, tillarning o‘zaro progressiv va regressiv ta’siri. til taraqqiyotidagi tashqi omillar- jamiyat va til, nutqiy situatsiya, tilning boshqa tillar bilan o‘zaro aloqasi va ta’siri, tir taraqqiyotida differensiya va integratsiya hodisalari, tilning ekstralingvistik faktorlarini o‘z ichiga oladi. paralingvistika, psixolingvistika, areal lingvistika, sotsiolingvistika, ekstralingvistika singari sohalar mana shu tashqi omillarni tadqiq qiladi. lisoniy rivojlanishning tashqi omillari tilning hududiy (areal), davriy, ijtimoiy va tarixiy sharoitlariga ko‘ra yuz beradi. bunda nutq jarayoni aloqa va kontakt masalalari va vaziyatlari (situatsiya) hisobga olinadi. tillarning o‘zaro ta’siri va bilingvizm hodisasi, nutqiy iqtisod va tushunarlilik qonuniyatlari o‘rganiladi. tashqi omillarning asosini- tilning ijtimoiy ahamiyati va funksiyalari, tillarning tarixiy taraqqiyotini tashkil qiladi. til hamisha jamiyat …

birgalikda rivojlanishdadir. til ijtimoiy hodisa sifatida tabiiy hodisalardan ajralib turadi. masalan, kishilarning tabiiy biologik xususiyatlari (ovqat eyishi, nafas olishi va h.) tabiat qonunlariga muvofiq, jamiyatga bog‘liq bo‘lmagan holda rivojlanib boradi. ammo tilda so‘zlashish va fikrlashish uchun kishilik jamiyati (sotsial muhit) bo‘lishi shart. til nasldan- naslga, avloddan-avlodga o‘tadigan irsiy hodisa emas, aksincha, til jamiyat taraqqiyotining mahsulidir. agarda yosh go‘dak kimsasiz orolga yoki hayvonlar orasiga tashlab qo‘yilsa, u insoniy tildan bexabar bo‘lib o‘sadi (olimlar bunday tajriba o‘tkazishgan yoki eslang: maugli) yoki agar xitoy bolasi o‘zbeklar orasida ulg‘aya, tarbiyalansa, u faqat o‘zbekcha so‘zlab, ajdodi tilini bilmasligi mumkin. lekin xitoy bolasining biologik belgilari (yuz ko‘rinishi) irsiy holda o‘zgarmaydi. til va jamiyatning uzluksiz ta’sirini tildagi argo, jargon, tabu va evfemizmlar yoki semantik o‘zgarishlar misolida kuzatish mumkin. tilimizda muayyan bir guruh kishilarni ishlatuvchi- “ko‘kidan”, “soqqa”, “mullajiring”, “malak” , “shef”, “oqidan”, “kabutar” kabi so‘z va tushunchalar tilga, jamiyatga oid hodisalardir. shuningdek, tabu va evfemizmlarning paydo bo‘lishi ham, …

shuvi,uyg‘unlushvi hodisasidir. demak, bular bir-biriga zid tushunchalar bo‘lib, differensiya tillar va dialektlar sonini ko‘paytirsa, integratsiya ularni qisqartiradi. har ikkala holat ham tilning tarixiy va davriy omillariga tegishli bo‘lib, lisoniy traqqiyotning o‘ziga xos ijtimoiy tarixini ifodalaydi. bu hodisalar ilm- fanda ijtimoiy mehnat nazariyasi asosida rivojlantirilgandir. chunonchi, kishilarning dastlabki ibtidoiy to‘dalari bora-bora urug‘ga, so‘ngra qabilaga aylangan. bu qabilaning o‘z tili (dialekti) bo‘lgan. qabila ma’lum bir ijtimoiy-siyosiy., hududiy sabablarga ko‘ra bo‘linib ketgach, qarindosh - urug‘lar paydo bo‘ladi. endi bu qarindosh - urug‘lar bir til doirasida, lekin turli sheva va dialektlarda so‘zlashuvchi xalqqa aylanadi. “yangi – yangi dialekt va tillarning paydo bo‘lishida ikki faktor hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘ldi: vaqt va masofa. vaqt o‘tgan sayin masofaning kengaya borishi yangi dialekt va tillar paydo bo‘lishiga olib keladi” (qarang: содиқов а. ва б. тилшуносликка кириш. t., 1981. 212-б.). integratsiya jarayonini shunday tasavvur qilish mumkin: bir til doirasida mavjud bo‘lgan ta’siri tufayli yo‘qolib boradi; masalan, televizor va …

agi aksariyat so‘zlar arabcha va ruscha-internatsionaldir. arablar bosqini va arab tili ta’siri, hukmronligi oqibatida tilimizga ko‘plab arabcha so‘zlar kirib keldi: kitob, madrasa, ma’lum, mashhur, maktab, domla, maktub, iymon. arabcha leksika tilning kattagina qismini egallab olgan. shuningdek, qardosh xalqlar bilan munosabat, savdo-sotiq va boshqalar fors-tojik, uyg‘ur, xitoy tillaridan so‘z o‘zlashtirishga asos bo‘ldi: xona, barg, xazon, devor, zimiston, dil xhat, kulba, shahar, siyoh; manti, lag‘mon, xonim va hokazolar. chor rossiyasining o‘rta osiyoni zabt etishi hamda ruslashtirish oqibatida o‘zbek tili leksikasida, umuman butun til tizimida kuchli ta’sir sodir bo‘ldi. bolshevik, partiya, sovet, kommunizm, sotsializm singari ko‘rinishlar o‘sha davr neologizmlari edi. stol, stul, papka,sumka, doska, klass, lampochka, ostanovka, dirijyor, muzikant, televizor va hokazo so‘zlar ommalashdi. rus tili orqali inglizcha-baynalmilal so‘zlar kirib keldi: telefon, aktyor, artist, radio, kollektiv, ideya, obyekt va boshqalar. bunday lisoniy ta’sir xususiyatlarini barcha tillarda kuzatish mumkin; masalan, hozirgi ingliz tili lug‘at boyligidagi so‘zlarning taxminan 30 foizigina sof inglizcha so‘zlar, qolganlari qardosh …

g nafaqat leksikasini, balki grammatikasi va fonetik, ifodali (qiroat) o‘qish malakalarini egallashlarini ham talb qilar edi) ta’sir vositasiga aylantirilgan edi. biroq, arab tili turkiy tilga jips singganligi bilan, uning grammatik qurilishi (flektiv) turkiy tilga ko‘chmagan. fransiyaning xi asrda britaniya orolini bosib olishi va fransuz tili bilan anglosakson tillari orasidagi kurash natijasi chatishuvga misoldir. fransuz tili angliya hududida g‘olib, ingliz tili esa mag‘lub bo‘ldi, lekin fransuz tili o‘z vatanida yashar, rivojlanar ham edi. xullas, til kurashlaridan keyin, g‘oliblar o‘z tillarini unutib, angtosakson tilini qabul qiladilar. ingliz tili ham fransuz tilidagi so‘zlarning ma’lum bir qismini saqlab qolib, tilning (kelgindi tilni) o‘zini siqib chiqaradi. demak, bu yerda superstrat hodisasi, ya’ni kelgindilar tilining mahalliy tilga ta’siri sodir bo‘lishi, lekin uni siqib chiqarolmasligi yuz bergan. endi bilingvizm jarayoni haqida. bilingvizm – ikki tillilik demakdir. turkiy xalqlar uchun ikki tillilik ularning butun tarixiy taraqqiyoti davomida va barcha hududlarda tarqalishi doimiydir. ancha intensiv ifodalangan ikki tillilikning qadimiy …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "jamiyat va til taraqqiyoti"

1405661645_56099.doc jamiyat va til taraqqiyoti jamiyat va til taraqqiyoti reja: 1. til taraqqyoitida tashqi omillar. 2. jamiyat va til aloqadorligi. 3. differensiya va integratsiya. 4. tillarning bir-biriga ta’siri. 5. xulosa. tashqi omillar, jamiyat va til, tilning ekstralingvistik omillari, differensiya, integratsiya, tillarning o‘zaro ta’siri, tillarning chatishuvi, bilingvizm, tillarning o‘zaro progressiv va regressiv ta’siri. til taraqqiyotidagi tashqi omillar- jamiyat va til, nutqiy situatsiya, tilning boshqa tillar bilan o‘zaro aloqasi va ta’siri, tir taraqqiyotida differensiya va integratsiya hodisalari, tilning ekstralingvistik faktorlarini o‘z ichiga oladi. paralingvistika, psixolingvistika, areal lingvistika, sotsiolingvistika, ekstralingvistika singari sohalar mana shu tashqi ...

DOC format, 43.0 KB. To download "jamiyat va til taraqqiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: jamiyat va til taraqqiyoti DOC Free download Telegram