imlo va uning tamoyillari

DOC 86,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405659638_56085.doc imlo va uning tamoyillari imlo va uning tamoyillari r e j a: 1. imlo (orfografiya) – tilshunoslikning alohida bir bo’limi. imloning orfoepiya hamda alifbo bilan aloqadorligi. 2. imlo tamoyillari. imloning ma’lum qonun-qoidalar, me’yorlarga asoslanishi. 3. imloning fonetik va morfologik tamoyillari. 4. tarixiy -an’anaviy tamoyil asosida yoziladigan so’z va qo’shimchalar. 5. imloda farqlash (differensiasiya) tamoyili. 6. etimologik (yoki grafik) tamoyilning o’ziga xos tomonlari. 7. imlo tamoyillarining o’zaro aloqadorligi, bog’liqligi tayanch tushunchalar: imlo (orfografiya), imlo tamoyillari, fonetik tamoyil, morfologik tamoyil, tarixiy -an’anaviy tamoyil, farqlash (differensiasiya) tamoyili, etimologik (grafik) tamoyil. so’zlarni adabiy til me’yorlari asosida to’g’ri yozish – savodxonlik madaniylikning muhim belgilaridandir. savodxon bo’lmoq uchun imlo qoidalarini bilish shartdir. binobarin imlo qoidalari – savodxonligimiz asosidir. imlo adabiy tilning yozma shakli bilan aloqador bo’lib, u to’g’ri yozish qoidalarini o’rgatuvchi hamda ular haqida batafsil ma’lumot beruvchi tilshunoslikning alohida bir bo’limidir. imlo yozuv vositalari orqali so’z va so’z shakllarining bir xilda yozilishini tartibga soladi. imlo …

lash uchun yetarli harfiy belgilarga ega bo’lsa, imlo ham shunga muvofiq ravishda davr talablariga javob bera oladigan mukammal va qulay qoidalarni o’zida tarkib toptiradi. har qanday yozuv tizimi ma’lum qonun -qoidalarga, ularning asosida yotuvchi imloviy tamoyillarga asoslanib ish ko’radi. imloviy tamoyillar yozuv me’yorlariga oid qoidalarni bir xilda, turg’un shakllarda muayyan tartibda ushlab turuvchi asosiy omil sanaladi. hozirgi o’zbek imlosi quyidagi tamoyillarga tayanadi: 1) fonetik tamoyil, 2) morfologik tamoyil, 3) tarixiy - an’anaviy tamoyil, 4) farqlash (differensiasiya) tamoyili, 5) etimologik yoki grafik tamoyil. fonetik tamoyil. fonetik tamoyilga ko’ra, so’z va qo’shimchalar jonli nutqda qanday aytilsa, yozuvda ham shunday ifoda qilinadi. masalan, son so’ziga -a, ong so’ziga -la, ishla so’ziga -v+chi qo’shimchasi qo’shilganda, bu so’zlar sana, angla, ishlovchi deb aytiladi va shunday yoziladi. fonetik tamoyil imloni jonli nutqqa yaqinlashtiradi, yozuv bilan talaffuz orasida yaqin aloqa va munosabat borligini ko’rsatadi. fonetik tamoyil so’zlarning talaffuz shaklini asos qilib oladi. lekin bu tamoyil milliy til …

si qo’shilganda so’z oxiridagi a tovushi o ga o’tadi va so’z o’sha shaklda talaffuz etiladi va yozilishda ham shunday holat saqlanadi: bag’ishla+v = bag’ishlov, sozla+v = sozlov, bog’la+v = bog’lov, aybla +v = ayblov, qishla+v = qishlov, oqla +v = oqlov kabilar. 3. oxiri a tovushi bilan tugagan ba’zi so’zlarga -q qo’shimchasi qo’shilganda ham a tovushi o bo’lib aytiladi va so’z mana shu o’zgarishni hisobga olgan holda yoziladi: tarqa +q = tarqoq, so’ra +q = so’roq, yangra+q = yangroq, qaltira +q = qaltiroq, quvna +q = quvnoq, yumsha +q = yumshoq, yaltira +q = yaltiroq, sana +q = sanoq kabilar. 4. tilimizdagi og’iz, ko’ngil, qorin, o’g’il, singil, o’rin, bo’yin, burun kabi so’zlar egalik qo’shimchasini olganda asosning ikkinchi bo’g’inidagi i yoki u unlisi tushirib talaffuz qilinadi. bunday so’zlar fonetik tamoyilga ko’ra o’sha talaffuz shaklida yoziladi: og’iz+im= og’zim, og’iz+ing= og’zing, og’iz + i= og’zi; singil+im= singlim, singil +ing= singling, singil +i = …

shimchasi qo’shilganda k undoshi jarangli g tovushiga o’tadi. talaffuzda ham, yozuvda ham shu holat saqlanadi: bilak +im = bilagim, bilak+ing=bilaging, bilak +i = bilagi; tilak +im = tilagim, tilak +ing= tilaging, tilak +i = tilagi. tirgagi (tirgak +i ), bargagi (bargak +i ), bezagi (bezak +i ), o’rdagi (o’rdak +i ), yuragi (yurak +i ), ilgagi (ilgak+i ), kovagi (kovak+i ) kabilar ham shunday so’zlarga misoldir. ammo k tovushi bilan tugagan bir qator so’zlar egalik qo’shimchasini olganda jarangsiz k tovushi g tovushiga o’tmaydi, o’zgarishsiz, o’z holida aytiladi va bu so’zlar talaffuziga ko’ra yozilaveradi: nok+im = nokim,nok+ing= noking, nok+i = noki; chek+i =cheki, chok+i =choki, yuk+i =yuki, ishtirok+i =ishtiroki, tok+i =toki, tank+i =tanki, sirk+i =sirki, ocherk+i =ocherki, bank+i =banki, bak+i =baki kabilar shunday so’zlar jumlasiga kiradi. 6. tilimizda jo’nalish kelishigi qo’shimchasi asosan -ga tarzida yoziladi: maktabga, zavodga, ishga, uyga, shaharga, buxoroga kabi. ammo nutq jarayonida k, q tovushlari bilan bitgan so’zlarga …

nutqda ushta, kep turipti, shamba, go’sh shaklida aytiladi. lekin morfologik tamoyilga asosan uchta , kelib turibdi, shanba, go’sht tarzida yoziladi. morfologik tamoyil o’zbek imlosining etakchi tamoyillaridan hisoblanadi. imlo qoidalarining ko’pchiligi morfologik tamoyilga asoslangan holda tuziladi. bu tamoyil so’z va morfemalarni yozishda bir xillikni ta’minlaydi. hozirgi o’zbek imlosida morfologik tamoyil asosida yoziladigan so’z va morfemalarga namuna sifatida quyidagilarni keltirish mumkin: 1. jarangli b tovushi bilan tugagan so’zlarda bu tovush talaffuzda jarangsizlashib p tarzida aytiladi, ammo imloda asliga ko’ra jarangli b tovushi bilan yoziladi: kitob, maktab, mirob, javob, g’olib, kosib, tartib, laqab, azob, asab, targ’ib, mansab, maktub, choyshab kabilar. 2. jarangli d undoshi so’z oxirida jarangsizlanib t tarzida talaffuz qilinadi, lekin asliga binoan har vaqt d bilan yoziladi:obod, ozod, savod, mard, dard, maqsud, dilshod, daromad, iqtisod, murod, harid, nobud, mavjud, madad, qand, zumrad, maqsad, tanqid va boshqalar. 3. o’tgan zamon fe’lining iii shaxs ko’rsatkichi -di, o’rin kelishigi qo’shimchasi -da, chiqish kelishigi qo’shimchasi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "imlo va uning tamoyillari"

1405659638_56085.doc imlo va uning tamoyillari imlo va uning tamoyillari r e j a: 1. imlo (orfografiya) – tilshunoslikning alohida bir bo’limi. imloning orfoepiya hamda alifbo bilan aloqadorligi. 2. imlo tamoyillari. imloning ma’lum qonun-qoidalar, me’yorlarga asoslanishi. 3. imloning fonetik va morfologik tamoyillari. 4. tarixiy -an’anaviy tamoyil asosida yoziladigan so’z va qo’shimchalar. 5. imloda farqlash (differensiasiya) tamoyili. 6. etimologik (yoki grafik) tamoyilning o’ziga xos tomonlari. 7. imlo tamoyillarining o’zaro aloqadorligi, bog’liqligi tayanch tushunchalar: imlo (orfografiya), imlo tamoyillari, fonetik tamoyil, morfologik tamoyil, tarixiy -an’anaviy tamoyil, farqlash (differensiasiya) tamoyili, etimologik (grafik) tamoyil. so’zlarni adabiy til me’yorlari asosida to’g’ri y...

Формат DOC, 86,5 КБ. Чтобы скачать "imlo va uning tamoyillari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: imlo va uning tamoyillari DOC Бесплатная загрузка Telegram