gap – sintaksisning tekshirish

DOC 73,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405656499_56020.doc gap – sintaksisning tekshirish gap – sintaksisning tekshirish reja: 1. gap – maqsad, fikr va his-tuyg’ularni ifodalash vositasi. 2. gapning kommunikativ maqsadiga ko’ra turlari: darak, so’roq va buyruq gaplar. 3. gapning emocionallikka ko’ra bo’linishi: emocional va noemocional gaplar. 4. gapning voqelikka munosabat jihatdan bo’linishi: tasdiq (bo’lishli) va inkor (bo’lishsiz) gaplar. 5. gapning tuzilish jihatdan bo’linishi: sodda va qo’shma gaplar. 6. gapning ifoda asosiga ko’ra bo’linishi: to’liq va to’liqsiz gaplar. tafakkur moddiy dunyoning kishi ongda ob`ektiv aks etishidir. inson moddiy dunyoni sezgi, idrok, tasavvur orqali anglaydi va uni tushunchalar, hukmlar, hulosalar bilan umumlashtiradi. hukm tafakkurning muayyan bir shakli uni umumlashtiruvchidir. til tafakkur ishining natijalarini gapda ifodalaydi va mustahkamlaydi. shu tariqa fikr almashish imkoniyati vujudga keladi. til kategoriyalari tafakkur kategoriyalari bilan ma`lum munosabatda bo’ladi. biroq tafakkur bilan tilni aynan bir-biriga o’xshash hodisalar deb qarash va ularni shu nuqtai nazardan bir qatorga quyi o’rganish noto’g’ri. chunki til bilan tafakkurning o’ziga xos xususiyatlari …

ng asosiy mantiqiy-grammatik belgilari quyidagilar: 1. har qanday gapda ob`ektiv borliq va unga bo’lgan munosabat ifoda qilinadi. so’zlovchi shaxsning aytilayotgan fikrga bo’lgan munosabati predikativlikdir. predikativlik gapning grammatik ma`nosini ifoda qiladi. u gap hosil qiluvchi kategoriya bulib, gapda ifoda qilinayotgan fikrning borliqqa bo’lgan munosabatini modallikda ham, zamon va shaxs-sonda ifoda qiluvchi kategoriyadir. masalan, faqat azizaxon aftodaxol o’tirardi (s.ahmad) gapida predikativlik uchinchi shaxsni, birlikni birlikni hozirgi zamon, so’zlovchining voqelikka bo’lgan qat`iy ishonchini ifodalagan. modallik predikativlikning tarkibiy qismi bo’lib, fe`l mayllari, modal so’zlar bilan ifodaqilinadi. umuman, predikativlik sintaktik mayl, zamon, shaxs-son kategoriyalaridan farq qiladi. sintaktik mayl, zamon shaxs-son kategoriyalarining ma`nosi kengdir: bir mayl, shaxs-son shakli nutq jarayonida boshqa mayl, zamon, shaxs-son ma`nolarini ifoda qilish uchun ham qo’llanilishi mumkin. 2. har qanday qurilma gap bo’lib kelishi uchun tugallangan intonaciyaga ega bo’ladi. jonli nutqda bir gap ikkinchi bir gapdan intonaciya (pauza) bilan ajralib turadi. yozuvda esa, bu tegishli belgilar (nutqda so’roq, undov belgilari) bilan ko’rsatiladi. …

lum grammatik qonun-qoidalar asosida sintaktik aloqaga kirishadilar. bu til gaplarda predikativlik mayl, zamon, shaxs-son kategoriyalari, modal so’zlar bilan ifodalanadi: qirdan gir-gir shabada esadi (oybek). demak, har qanday gapning grammatik shaxs, zamon, tasdiq-inkor, modal kategoriyalari mavjud. bundan tashqari, gapning ifoda maqsadi kategoriyasi va komunikativ (aktual) kategoriya ham gapning grammatik kategoriyalari sirasiga kiradi. gapning tavsifi. gaplar o’zining quyidagi belgilariga uo’ra tasnif qilinadi: -kommunikativ maqsadiga ko’ra; -emocionallikka ko’ra; -voqelikka munosabatiga ko’ra; -ifoda asosiga ko’ra; -kommunikativ vaziyatiga ko’ra; -muchalari xarakteriga ko’ra; tasnif gapning tashqi tomoni-tuzilishi va ichki tomoni-mazmuni hisobga olinadi. gapning kommunikativ maqsadga ko’ra turlari. gapni kommunikativ kategoriyasi gapning ifoda maqsadga ko’ra turlarini ham ichiga oladi. gapning kommunikativ maqsadiga ko’ra turlari nutqiy aloqa turiga asoslanadi. shunga ko’ra, gaplar kommunikativ maqsadiga ko’ra quyidagi turlarga bo’linadi: darak, so’roq, buyruq gaplar. ba`zi ishlarda ularning istak gaplar turlari ham ajratiladi. darak gap. borliq xodisalarni tasdiq yoki inkor bilan xabar qiluvchi gaplar darak gap deyiladi: ku xavosi iliq edi. …

darak gap nutqda, gapning boshqa turlariga qaraganda, ko’p qo’llaniladi. hatto, butun-butun matnlar ham darak gaplardan tashkil topadi. so’roq gap. so’zlovchiga noma`lum bo’lgan biror voqea-hodisa, harakat-hodisa belgi haqidagi so’roqni ifoda qiluvchi gaplar so’roq gaplar deyiladi: bu to’qaylar hali o’zlashtirilmagan ekan-da opa? (x.g’ulom) so’roq gaplarda quyidagilar ifoda qilinadi: 1) sof so’roq: mashg’ulot boshlandimi? qachon safarga boramiz? so’roq gaplarda so’roq bilan bir qatorda taajub, gumon, shubha anglatilishi ham mumkin: nahotki, institutda ta`lim olayotgan kishiintizomsizlik ham mumkin: nahotki, institutda ta`lim olayotgan kishi intizomsizlik qilsa? («sharq yulduzi»). 2) ritorik so’roq. bunda so’roq mazmunidan uning mazmuni anglashilib turadi. bunday gaplar emocional nutq uchun uslubiy vosita bo’lib xizmat qiladi: xalq orzusini amalga oshirishdan kattaroq baxt bormi! (oybek). 3) so’roq-buyruq. bunda so’roq-buyruq ottenkasiga ham ega bo’ladi: tez-tez yurmaysanmi? so’roq gaplar quyidagi vositalar bilan tuziladi: -so’roq yuklamalari (-mi, -chi, -a, -ya) yordami bilan: maxfiy bo’lmasa, mazmunini bilishim mumkinmi? («sharq yulduzi»). -naxot, naxotki yuklamalari bilan: naxotki, bugun yomg’ir yog’sa? -so’roq …

q intonaciyasi ta`kidlanish zarur bo’lgan bo’laklarda ko’tariladi: qachon? u nima dedi? – xol so’radi? so’roq gaplar oxirida yozuvda so’roq belgisi quyiladi. ritorik so’roq gaplar oxiriga so’roq va undov belgilari quyiladi. so’roq gaplar ko’proq dialogik nutq uchun xarakterlidir. buyruq gap. buyurish, iltimos, maslahat kabilarni ifoda qiluvchi gaplar buyruq gap deyiladi: ehtiyot bo’l! ko’zingga qarab qadam bos (p.tursun). buyruq gaplarda buyruq, maslahat, iltimos, g’azab, duk kabilar ifoda qilinadi: topshiriqni o’z vaqtida bajar! (buyruq) yangidan chiqqan adabiyotlar bilan tanishib boring (maslahat) – tur urningdan! menga aytmoqchi bo’lgan xasrating shumi? chiq uydan (duk, g’azab). buyruq gapning kesimi odatda buyruq mayli bilan ifodalanadi. bunda fikr kuproq tinglovchi shaxsga qaratilgan bo’ladi. shuning uchun ham bunday gaplarning kesimi buyruq maylining ii-shaxs shakli bilan ifodalanadi: v-o-oy, yondim! ado bo’ldim… suv! suv beringiz! qutqaringlar! («sharq yulduzi»). ba`zi buyruq gap kesimi buyruq maylining i va iii shaxs shakllari bilan ifodalanadi: a`lo o’qish uchun qarashaylik! meni ruyxatga yozib quysin («sharq yulduzi»). …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "gap – sintaksisning tekshirish"

1405656499_56020.doc gap – sintaksisning tekshirish gap – sintaksisning tekshirish reja: 1. gap – maqsad, fikr va his-tuyg’ularni ifodalash vositasi. 2. gapning kommunikativ maqsadiga ko’ra turlari: darak, so’roq va buyruq gaplar. 3. gapning emocionallikka ko’ra bo’linishi: emocional va noemocional gaplar. 4. gapning voqelikka munosabat jihatdan bo’linishi: tasdiq (bo’lishli) va inkor (bo’lishsiz) gaplar. 5. gapning tuzilish jihatdan bo’linishi: sodda va qo’shma gaplar. 6. gapning ifoda asosiga ko’ra bo’linishi: to’liq va to’liqsiz gaplar. tafakkur moddiy dunyoning kishi ongda ob`ektiv aks etishidir. inson moddiy dunyoni sezgi, idrok, tasavvur orqali anglaydi va uni tushunchalar, hukmlar, hulosalar bilan umumlashtiradi. hukm tafakkurning muayyan bir shakli uni umumlashtiruvchidir. til tafa...

Формат DOC, 73,5 КБ. Чтобы скачать "gap – sintaksisning tekshirish", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: gap – sintaksisning tekshirish DOC Бесплатная загрузка Telegram