fe'l leksemaga qo‘shiladigan noparadigmaтik morfemalar

DOC 207,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1405602686_55949.doc fe'l leksemaga qoâshiladigan noparadigmañik morfemalar reja: 1. harakatning takrorlanib, kuchli-kuchsiz darajada voqe boâlishini ifodalovchi affikslar 2. ravish leksemalar ñurkumida shakl yasalishi va leksemashaklning ravishga aylanishi 3. ravishlarda shakl yasalishi 4. leksemashakllarning, birikmashakllarning ravishga aylanishi 5. leksemashakllarning, birikmashakllarning ravishga aylanishi 6. kesimlik leksemalari ñurkumi haqida olmosh leksemalar ñurkumi 7. tasvir birliklari ñurkumi fe'l leksemaga qoâshiladigan noparadigmað¢ik morfemalar harakatning takrorlanib, kuchli-kuchsiz darajada voqe boâlishini ifodalovchi affikslar 1- â§. fe'l leksemaga birinchi navbatda harakatning takrorlanib, kuchli-kuchsiz darajada voqe boâlishini ifodalaydigan affikslar qoâshiladi. bu affiks-lar fe'l leksemaning leksik ma'nosiga ma'lum bir grammatik ma'no qoâshadi, shunga koâra shakl yasovchi morfema deyiladi. bunday morfemalar dastlab ikkiga ajraladi: 1) harakatning takrorlanib voqe boâlishini ifodalaydigan af-fikslar, 2) harakatning kuchli-kuchsiz darajada voqe boâlishini ifodalaydigan affikslar. 2- â§. harakatning takrorlanib voqe boâlishi quyidagi affikslar bilan ifodalanadi: 1) -a affiksi bilan. hozirgi oâzbek tilida bu affiks bura- (bur + a-) leksemasi tarkibida ajratiladi. asli soâra- leksemasi ham tarixan soâr- leksemasi …

t-( ma'nosini anglatgan ish- fe'liga -qa affiksini qoâshib hosil qilingan; 4) -kila ( -qila ( -gâila ( -gila morfemasi bilan: turt + kila-, yul + qila-; ez + gâila-, choâz + gâila- kabi. chopqilla- misolida l tovushini qatlash bilan ma'no kuchaytirilgan. asli bu morfema tarkibidagi -ki (-qi, -gâi) qismi (kuchaytirish( ma'nosini, -la qismi (takror( ma'nosini ifodalaydi. (miji + gâi) + la- > mijgâila- misolida ikkinchi boâgâindagi i tovushi talaffuz qilinmay qoâygan. ayrim fe'llarda ushbu morfemaning birinchi qismi bilan ifodalanadigan (kuchaytirish( ma'nosi ustun boâladi: yugur + gila- kabi. 3- â§. harakatning kuchli darajada voqe boâlishi quyidagi morfemalar bilan ifodalanadi: 1) -i affiksi bilan: toâz + i-, sing + i-, shim + i-, soâl + i- kabi. asli qoâzi- fe'li ham qoâz- leksemasiga -i affiksini qoâshib hosil qilingan; 2) -qi ( -gâi morfemasi bilan: yul + qi-, toâz + gâi- kabi; 3) -n ( -l morfemasi bilan: toây + in-, kuy + …

qon + iq- kabi; 6) -n affiksi bilan: ogâri + n-, kez + in- kabi; 7) -sh affiksi bilan: a) (biroz( ma'nosi ifodalanadi: achi + sh-, yori + sh-, qichi + sh-, zichla + sh-, qizar + ish-, oqar + ish-, tort+ish- kabi. asli engash- fe'li ham (egil-( ma'nosini anglatgan eng- fe'liga (biroz( ma'nosini ifodalovchi -sh affiksini qoâshib hosil qilingan. ushbu affiks -lash leksema yasovchisi tarkibida ham (biroz( ma'nosi bilan qatnashadi: oson + lash-, kambagâal + lash- kabi; b) (koâmaklashish( ma'nosi ifodalanadi: toâgâra + sh-, tanla+ sh-, kovla + sh- kabi. asli bu yerda ham harakatni bajarishda biroz qatnashish ma'nosi ifodalanadi. 5- â§. yuqorida tasvirlangan morfemalar sanoqli fe'l leksemalarga qoâshilib shakl yasaydi. ifodalaydigan ma'nolariga koâra bu morfemalar bir paradigmaga birlashmaydi; birini ikkinchisiga almashtirib boâlmaydi. ushbu morfemalarning har uch ma'no turida ichki yaqinlik mavjud, lekin ularni sinonim deb boâlmaydi, chunki ayni bir fe'l leksemaga biri oârnida ikkinchisini qoâshib boâlmaydi. harakatning takrorlanib …

ekin mayl, zamon, tuslash koârsatkichlaridan oldin joy oladi, demak, fe'l leksemashaklning tarkibiga kiradi. yuqoridagi izohlardan ayon boâladiki, oâzbek tilida ifoda jihati ayni bir fonema tizimidan iborat ikki lisoniy birlik â leksema va morfema mavjud; bularni ayni bir leksik birlikning ikki ma'noda, ikki vazifada kelishi deb baholash mumkin emas. garchand koâmakchi fe'l alohida birlik â grammatik birlik sifatida ajralib chiqqan boâlsa ham, oâzidan oldingi asosga xuddi mustaqil fe'l kabi ravishdosh yasovchisi orqali qoâshiladi; ana shu nuqtada uning leksik tabiati saqlanadi, shu xususiyatiga koâra leksik tabiatli morfema deyiladi. 2- â§. bu yerda analitik grammatik shakl yasovchilik vazifasini asli koâmakchi fe'l bajaradi, analitiklik (ayrimlikni saqlash) shu koâmakchi fe'lga xos. lekin analitik grammatik shaklning ifoda materiali deb faqat koâmakchi fe'lning oâzini koârsatish yetarli emas, balki undan oldingi qismga shu koâmakchi fe'l tufayli qoâshiladigan ravishdosh shaklini ham birgalikda koârsatish lozim. masalan, oâqi- leksemasiga -a(-y ravishdosh shakli -boshla- koâmakchi fe'lini ishlatish tufayli qoâshiladi: oâqi+y+boshla- kabi; agar …

angan fe'l leksemashaklga qoâshiladi. ravishdoshning bir shakli bilan ishlatiladigan koâmakchi fe'lda grammatik ma'no shu koâmakchi fe'lning oâzi bilan ifodalangandek koârinadi: gapir + a + boshla-, oâqi + b + qoây- kabi. aslida esa ravishdosh shakli koâmakchi ifodalaydigan grammatik ma'noga mos holda tanlanadi. masalan, -boshla- koâmakchi fe'li harakatning boshlanishi ma'nosini ifodalaydi, shunga koâra kelasi zamon ma'nosini ifodalaydigan -a ravishdoshi shakli bilan ishlatiladi; -qoây- koâmakchi fe'li bilan harakatning tugallangani ma'nosi ifodalanadi, shunga koâra -b ravishdosh shakli ishlatiladi. koârinadiki, koâmakchi fe'l ifodalaydigan grammatik ma'no bilan ravishdosh shakli ifodalaydigan ma'no orasida odatda mutanosiblik boâladi. koâmakchi fe'llarning ma'lum bir qismida-gina ular ifodalaydigan ma'noni aniq ta'riflash mumkin. koâpchilik izohlashlarda, ayniqsa koâmakchi fe'ldan turli xil ma'no qidirishda lisoniy birlik sifatidagi ma'nosini unga matn tufayli qoâshiladigan ma'nodan ajratmaslik hollari uchraydi. koâmakchi fe'llarga quyida berilayotgan izohlarni ham yetarli darajada aniq deb boâlmaydi. 4- â§. ravishdoshning -a shakli bilan ham, -b shakli bilan ham -ol-, -ber-, -qol- koâmakchi fe'llari ishlatiladi: …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"fe'l leksemaga qo‘shiladigan noparadigmaтik morfemalar" haqida

1405602686_55949.doc fe'l leksemaga qoâshiladigan noparadigmañik morfemalar reja: 1. harakatning takrorlanib, kuchli-kuchsiz darajada voqe boâlishini ifodalovchi affikslar 2. ravish leksemalar ñurkumida shakl yasalishi va leksemashaklning ravishga aylanishi 3. ravishlarda shakl yasalishi 4. leksemashakllarning, birikmashakllarning ravishga aylanishi 5. leksemashakllarning, birikmashakllarning ravishga aylanishi 6. kesimlik leksemalari ñurkumi haqida olmosh leksemalar ñurkumi 7. tasvir birliklari ñurkumi fe'l leksemaga qoâshiladigan noparadigmað¢ik morfemalar harakatning takrorlanib, kuchli-kuchsiz darajada voqe boâlishini ifodalovchi affikslar 1- â§. fe'l leksemaga birinchi navbatda harakatning takrorlanib, kuchli-kuchsiz darajada voqe boâlishini ifodalaydigan affikslar qoâ...

DOC format, 207,5 KB. "fe'l leksemaga qo‘shiladigan noparadigmaтik morfemalar"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: fe'l leksemaga qo‘shiladigan no… DOC Bepul yuklash Telegram