феълнинг функционал формалари

DOC 54,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1402923356_43136.doc феълнинг функционал формалари www.arxiv.uz феълнинг функционал формалари режа: 1. феълнинг синтактик вазифа бажариш билан бо²лиқ хусусиятлари. 2. феълнинг функционал формалари; - соф феъл; - равишдош; - сифатдош; - ҳаракатнинг номи. феълнинг тусланган формада қўлланиб, кесим вазифасини бажарган шакли соф феъл дейилади. шунинг учун ҳам у ҳар уч замон шаклида қўлланган аниқлик майли формасидаги феълларни , шунингдек, буйруқ - истак ва шарт майли формасидаги феълларни ўз ичига олади. масалан: ишчи дастгоҳни бошқаряпти. ақлни беақлдан ўрган (мақол). очилмайди гуллар (ҳ.о). гапда ҳол ёки эргаш гапнинг кесими вазифасини бажаришаг мос бўлган феъл шакли равишдош дейилади. у, бу одатда ҳаракатнинг белгисини англатади. равишдош соф феъл сингари ўтимли-ўтимсизлик, нисбат, бўлишли-бўлишсизлик, замон тушунчаларини ифодалаш хусусиятига эга. 1. тер тўкиб меҳнат қилсанг, роҳатланиб яшайсан. 2. ҳайдар чиқиб кетгач, навоий китоб устида ишлашга ўтирди. бу мисолларнинг биринчисида тер тўкиб, роҳатланиб равишдошлари ҳол вазифасини, иккинчи мисолдаги чиқиб кетгач равишдоши эргаш гапнинг кесими вазифасини бажарган. равишдошнинг замони нисбий замон …

л формаларининг бўлишсиз шакли йўқ, эмас сўзлари воситасида берилади. равишдошлар тусловчи қўшимчаларни олиш – олмаслик хусусиятига кўра 2 га бўўлинади: 1) тусланадиган равишдошлар; 2) тусланмайдиган равишдошлар. тусланадиган равишдошларга –б, (-иб), -а (-й) қўшимчаларини қўшиши билан шаклланган равишдошлар киради. тусланган равишдошлар аниқлик майли формаси саналиб, гапда кесим вазифасини бажаради (соф феълга айланади), қиёсланг: ўйлаб гапирди – ўйлабман, ўйлабсан... яшай олади – яшаймиз, яшайсан,... демак, тусланадиган равишдошлар нутқда тусланмаган ва тусланган ҳолда қўллана олади. равишдошларнинг –гач (-кач, -қач), -гани ( - кани, -қани; -гали, -кали, -қали); -гунча (-кунча, -қунча) аффикслари ёрдамида шаклланган формалари тусланмайдиган равишдошлар саналади. тусланмайдиган равишдошларнинг айримлари (-гани, -кани, -қани аффикслари билан ясалган формалари) феълнинг лексик маъносига мақсад тушунчаси маъноси қўшилганлигини; бошқа бир гуруҳини ташкил этувчилар эса (-гач, -кач..., -гунча, -кунча... аффикслари билан шаклланган формалари) пайт тушунчаси маъноси қўшилганини ифодалайди. предметнинг белгисини ифодалайдиган феъл шакли сифатдош дейилади: айтар сўзни айт, айтмас сўздан қайт (мақол.) бу гапдаги айтар бўлишли формадаги, айтмас …

қўшиш билан ясалади: қайнар (булоқ), суғорилган (ер). сифатдошларнинг нисбатан қадимий шакллари –миш, -дик (ґтган замон); -гучи(-ғучи) (ҳозирги замон); -гай(-кай,-қай, -ғай; -гуси, -ғуси, -аси (келаси замон) аффиксларини қўшиш билан шаклланган. сифатдошлар нутқда тусланган ва тусланмаган; отлашган ва отлашмаган ҳолда қўллана олиш хусусиятига эга. сифатдошлар тусланганда аниқлик майлининг маълум бир замонига хос бўлган феълни ҳосил қилади ва улар гапда кесим вазифасини бажаради. масалан: мен чимёндан қайтаётган эдим. биз саёҳатга кетадиганмиз. тилагингга албатта эришажаксан. сифатдошлар тусланмаган ва отлашмаган ҳолда қўлланиб, гапда аниқловчи (сифатловчи) вазифасини бажаради: масалан: бешик ёнида куйлаётган онанинг алласи эшитилди. бундай ҳолда улар, тўлиқ турланмайди, аммо улар ўрин келишиклари аффиксини олиши мумкин: ўрин келишиклари формасидаги сифатдошлар, асосан, эргаш гапнинг кесими вазифасини бажаради. масалан: жаҳл чиққанда, ақл кетади (мақол.). сифатдошлар отлашиш хусусиятига эга. улар отлашганда сўз ўзгартувчи (турловчи) қўшимчаларни олиши ва от сингари синтактик вазифа бажариши мумкин. масалан: 1. қўрққанга қўш кўринар (мақол.). 2. бетга айтганнинг заҳри йўк (мақол.). 3. ишлаган ерни …

илар билан бирга ҳол вазифасини бажаради. масалан: 1. ёқимли таронани қайта тинглашга жазм этди. 2. ўқимоқ - улғаймоқдир (мақол.). 3. олмоқнинг бермоғи бор (мақол.). 4. ўз оргусига эришиш учун магистратурага кирди. бу мисолларнинг биринчисида тинглашга ҳаракат номи формаси воситали тўлдирувчи, иккинчисида ўқимоқ, улғаймоқ феъл шакллари эга, кесим вазифаларини; учинчисида олмоқнинг қаратқич аниқловчи, бермоғи эга вазифасини; тўртинчисида эришиш ҳаракат номи формаси учун кўмакчиси билан бирга ҳол вазифасини бажарган. юқоридаги мисоллар таркибидаги ҳаракат номи формалари жўналиш (1), бош (2,3,4), қаратқич келишиклари формасида қўлланган.

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "феълнинг функционал формалари"

1402923356_43136.doc феълнинг функционал формалари www.arxiv.uz феълнинг функционал формалари режа: 1. феълнинг синтактик вазифа бажариш билан бо²лиқ хусусиятлари. 2. феълнинг функционал формалари; - соф феъл; - равишдош; - сифатдош; - ҳаракатнинг номи. феълнинг тусланган формада қўлланиб, кесим вазифасини бажарган шакли соф феъл дейилади. шунинг учун ҳам у ҳар уч замон шаклида қўлланган аниқлик майли формасидаги феълларни , шунингдек, буйруқ - истак ва шарт майли формасидаги феълларни ўз ичига олади. масалан: ишчи дастгоҳни бошқаряпти. ақлни беақлдан ўрган (мақол). очилмайди гуллар (ҳ.о). гапда ҳол ёки эргаш гапнинг кесими вазифасини бажаришаг мос бўлган феъл шакли равишдош дейилади. у, бу одатда ҳаракатнинг белгисини англатади. равишдош соф феъл сингари ўтимли-ўтимсизлик, нисбат, бўлишли...

Формат DOC, 54,0 КБ. Чтобы скачать "феълнинг функционал формалари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: феълнинг функционал формалари DOC Бесплатная загрузка Telegram