hujayra nazariyasi

DOCX 26,6 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1673513463.docx hujayra nazariyasi referat hujayra nazariyasi hujayra nazariyasi mikroskopik texnikaning hujayra haqidagi tasavvurlarni rivojlanishi natijasida paydo bo’ldi. hujayra nazariyasi shakllanishining bir necha bosqichlarini keltirish mumkin. xix asr boshlaridagi mikroskopik tekshirishlar hujayrani turli obyektlarda to’liqroq o’rganilishi bilan xarakterlanadi. olimlar elementar birlikni topishga uzoq vaqtlardan buyon harakat qilib keldi, ammo ularning ishlarida aniqlik bo’lmadi. nemis tabiatshunosi va naturfilosofi lorens oken (1779-1881) bu birlikni hujayra deb bildi. u o’zining “naturfilosofiya darsligi” (1809) va boshqa asarlarida hujayra haqidagi tasavvurlarni yuqori pog’onaga ko’tardi. u o’simlik va hayvon to’qima katakchalari va pufakchalari va erkin yashovchi mikroskopik organizmlar – “infuzoriyalar” ni hujayra deb hisobladi. uning asarlari nazariy fikrlarni rivojlanishiga va aniq tekshirishlar olib borilishiga katta ta’sir qildi. oken fikricha murakkab organizmlar elementar organizmlar yig’indisidan iborat, ular bir butun organizmning umumiy hayoti bilan yashaydi, shu bilan birga ular nisbatan mustaqil bo’lib qoladilar. bu elementar organizmlar ichida suyuq moddani ushlovchi zich qobiqqa ega bo’lgan pufakchalardir. ularni mikroskop ostida turli …

zoriyalardir. 6. organik massa infuzoriyalardan tashkil topgan ekan, butun organik dunyo ham infuzoriyalardan kelib chiqishi kerak. o’simlikvahayvonlarinfuzoriyalarningmetamorfozi–shakl o’zgarganlaridir. okenning o’simlik va hayvonlar tuzilishi haqidagi fikrlarini juda soddaligi va ba’zan to’g’ri emasligi mikroskopik texnika va tekshirishlarni rivojlanmaganligidan deb qarash mumkin. shunday bo’lsa ham, uning ishlari keyingi olimlarning bu masalani tabiiyilmiy asosda o’rganishlariga zamin yaratdi, u aslida murakkab organizmlar (ko’p hujayralilar) ni tuzilish prinsiplarini asoslab berdi. oken 1833- yilda “umumiy tabiiy tarix” asarini yozdi va bunda 1809- yilda ilgari surgan fikrlarini takrorladi. bu kitobni shvan yaxshi bilgan edi, ehtimol bu asar uning “hujayra nazariyasi” ni yaratishiga turtki bo’lgandir. hujayra nazariyasining shakllanishiga hissa qo’shgan olimlardan biri peterburg tibbiy–jarrohlik akademiyasining professori p.f.goryaninovdir. 18341847-yillar ichida u o’zining bir nechta kitoblarini chop etib bu sohaga e’tiborni qaratdi. goryaninov ko’proq botanika sohasida ish olib bordi. u tirik organizmlarning ikki podsholikka bo’ldi. birinchisi-shaklsiz yoki molekulyar, ikkinchisi-organik yoki hujayraviy. u o’zining “tabiat sistemasi” (1834) asarida “organik tanalar hujayraviy tuzilishga …

ashlarida oken (hujayrani hosil bo’lishi), shleyden va shvanlarning (sitogenezis) hujayra hosil bo’lishi nazariyalarini birlashganini ko’rish mumkin. u o’z fikrini davom ettirib, hujayra paydo bo’lgandan keyin o’zini–o’zi hosil qiladi deb hisoblaydi. 1847-yilda chiqqan asarida hujayra ko’payishining ikki usulini bayon qildi. birinchisi-to’siq (peregorodka) hosil qilish bilan, ikkinchisi-kurtaklanib ko’payish. goryaninov “barcha tiriklik tuxumdan” paydo bo’lgani uchun, tuxumni ham hujayra deb bilmoq kerak, degan fikrni berdi. b.m.kozo-polyanskiy (1947) va b.ye.raykov (1951) lar ta’kidlaganidek goryaninov nemis olimlaridan ancha ilgari hujayra nazariyasining ba’zi tomonlarini shakllantirdi. aslida u hujayra nazariyasining asosiy prinsipi bo’lgan “hujayra tirik mavjudodlarning tuzilishining universal modeli” ekanligini aniq bayon qildi. u “barcha tirik mavjudodlar hujayralardan tashkil topgan va hujayralar hujayralardan hosil bo’ladi” deb takidladi. xix asrning 20-yillarida o’simlik va hayvon to’qimalarining mikroskopik tuzilishini fransuz olimlaridan a. dyutroshe (1776-1847), p.j.tyurpen (17751840) va f.raspayl (1794-1878) lar o’rgandilar. bu olimlar o’simlik va hayvonlarda ancha keng tarqalgan mikrostrukturalar hujayralardir, ulardan murakkabroq mikroorganlar (tomirlar, tolalar) kelib chiqadi, deb qaradilar. …

irishga harakat qildi. z.s.katsnelson (1963) barcha bu kuzatishlarni “soxta hujayra nazariyalari” deb atadi, ular hujayra nazariyasining shakllanishiga asos yaratdi. shuni ta’kidlash kerakki, hayvonlar gistologiyasi bu davrda mavjud edi. “gistologiya” atamasini taniqli fransuz anatomi mari fransua ksave bisha (1771-1802) ning shogirdi k.mayer tomonidan 1819-yilda fanga kiritilgan edi. bisha (1801) mikroskopsiz ham to’qimalarni juda yaxshi bilgan va ularni klassifikatsiyalagan edi. u 21 xil to’qimani farqlay olgan va hayvon organlari ularning turli kombinatsiyasidan hosil bo’ladi, deb ta’kidlagan. hayvonlar gistologiyasi chex olimi yan purkine va uning maktabi tomonidan yaratildi. 1837 va 1839 yillarda ilmiy jamiyatlarda u umumlashtiruvchi ma’ruzalar qildi. unda o’zining “donachalar nazariyasi” ni bayon qildi. purkine donachalar deb hujayralarni nazarda tutdi, o’simlik “hujayra”si bilan hayvonlar “donacha”larini analog (o’xshash) ekanligi haqida yozdi. uning faktik dalillari o’zining aniqligi bilan boshqalardan ajralib turadi. hattoki, shvanni dalillarini ham purkine maktabi dalillari bilan bir qatorga qo’yib bo’lmaydi. purkine hujayra nazariyasini shakllantirishga juda yaqin keldi. u o’simlik va hayvon …

hujayralarini o’xshashligi bor ekanligini aniqladi. t.shvann myullerning laboratoriyasida besh yil ishladi. u meda shirasi fermentini ochib, unga pepsin deb nom berdi. shvanning xizmati shundan iborat bo’ldiki, u hujayra haqidagi tasavvurlarni uning kelib chiqishi bilan bog’ladi. “o’simlik va hayvon hujayralari prinsipial jihatdan o’zaro o’xshash (gomolog), chunki ular bir xil kelib chiqishga ega ” degan tezisni berdi. shvann 1837- yilda matias shleydenning ishi bilan tanishdi (hali bosilib chiqmagan), 1838- yilda esa uchta kichikroq maqolalarini e’lon qildi va ularda hujayra nazariyasining asoslarini bayon qildi. shunday qilib, hujayralarning kelib chiqishini umumiyligi hujayra nazariyasiga qo’yilgan fundament bo’ldi va u biologiyaning keyingi rivojlanishiga katta ta’sir o’tkazdi. neyse shahrida t.shvanga 1909- yilda haykal o’rnatildi, shu kuni ilmiy maktabdoshi, do’sti va yirik olim v.valdeyer nutq so’zlab “biz “hujayra” deb atayotgan mikroskopik mayda strukturalarni shvann ochgani yo’q, u faqat bizni uning ahamiyatini tushunishimizni o’rgatdi”, dedi. shvangacha bu masala 2030 yil davomida o’rganildi, ammo faqat shvann bu nazariyani ilmiy asoslangan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "hujayra nazariyasi"

1673513463.docx hujayra nazariyasi referat hujayra nazariyasi hujayra nazariyasi mikroskopik texnikaning hujayra haqidagi tasavvurlarni rivojlanishi natijasida paydo bo’ldi. hujayra nazariyasi shakllanishining bir necha bosqichlarini keltirish mumkin. xix asr boshlaridagi mikroskopik tekshirishlar hujayrani turli obyektlarda to’liqroq o’rganilishi bilan xarakterlanadi. olimlar elementar birlikni topishga uzoq vaqtlardan buyon harakat qilib keldi, ammo ularning ishlarida aniqlik bo’lmadi. nemis tabiatshunosi va naturfilosofi lorens oken (1779-1881) bu birlikni hujayra deb bildi. u o’zining “naturfilosofiya darsligi” (1809) va boshqa asarlarida hujayra haqidagi tasavvurlarni yuqori pog’onaga ko’tardi. u o’simlik va hayvon to’qima katakchalari va pufakchalari va erkin yashovchi mikroskopik or...

Формат DOCX, 26,6 КБ. Чтобы скачать "hujayra nazariyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: hujayra nazariyasi DOCX Бесплатная загрузка Telegram