so'z turkumlari tasnifi. so'zning serqirraligi va tasniflarning xilma-xilligi

DOC 155,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1706114891.doc so'z turkumlari tasnifi. so'zning serqirraligi va tasniflarning xilma-xilligi reja: 1.tasnif omillari. tasnifning mantiqiyligi va uzluksizligi. 2.leksemalarning ma'noviy tasnifi. 3.leksemalarning morfologik tasnifi. 4.leksemalarning sintaktik tasnifi. 5.umumiy o'rta ta'lim maktablarida so'z turkumlari va ularning tasnifi. leksemalarning serqirraligi, tasnif va uning mantiqiyligi, mustaqil ma`noli so`zlar, bo`sh ishora ma`noli so`zlar, yordamchi ma`noli so`zlar, o`zgaruvchi leksemalar,o`zgarmas leksemalar, so`z - gaplar, muchalanuvchilik (gap bo`lagi bo`lib kelishi), sonlanish, darajalanish, tartiblanish, ajraluvchilik (gap bo`laklari bilan munosabatga kirishmaslik ), sintaktik aloqa vositasi. biz oldingi mavzuda tasnifning mohiyati nimada ekanligi, uning xususiyati haqida bir oz to'xtalib o'tgan edik. so'zlarning tasnifini berishda leksemaning serqirraligi mohiyati hamma vaqt diqqat markazida bo'lishi kerak. leksemaning har bir qirrasi bir tasnifni yuzaga keltiradi. chunonchi: 1.bo'g'in soniga ko'ra: bir bo'g'inli, ko'p bo'g'inli. 2.fonemalar miqdoriga ko'ra: bir fonemali, ikki fonemali, uch fonemali... 3.fonemalarni ifodalovchi harflarning tartibiga ko'ra. 4.tub-yasamaligiga ko'ra:tub va yasama. 5.yasalish tipiga ko'ra: diaxronik va sinxronik. 6.tuzilishiga ko'ra: sodda, qo'shma, juft, takroriy. 7.shakl va ma'no …

r; harakat-holat ma'nosini bildiruvchi so'zlar; o'rin-payt, tarz-tus ma'nosini ifodalovchi so'zlar va h.k. demak, so'zlarga berilgan xilma-xil tasnifning mavjudligi ularning serqirraligidan dalolat beradi. har xil tasnifning har biri o'z o'rnida ahamiyatlidir. so'z va uni tasniflash asoslari tilshunos i.madrahimov tomonidan o'rganilib, uning ma'noviy, sintaktik, morfologik guruhlanishi asoslab berilgan. so'zlar ma'noviy belgisiga ko'ra quyidagicha turkumlanadi: 1.mustaqil ma'noli so'zlar: a) mavjudotlarni atovchi so'zlar - otlar; b) belgi - xususiyatni atovchi so'zlar – sifatlar; v) harakat - holat ifodalovchi so'zlar - fe'llar; g) miqdorni ifodalovchi so'zlar – sonlar; d) o'rin - payt, tarz - tusni ifodalovchi so'zlar- ravishlar; e) taqlidni ifodalovchi so'zlar-taqlidiy so'zlar. 2.bo'sh-ishora ma'noli so'zlar-olmoshlar. 3.yordamchi ma'noli so'zlar: ko’makchi, bog'lovchi, yuklama, ko'makchi fe'llar. so'zlarning mustaqil va yordamchi tiplarga ajralishi ularning mustaqil holda ma'no ifodalay olish qobiliyatiga ko'ra belgilanadi. o'zbek tilshunosligida olmoshlarning doirasi va vazifasi zo'rma-zo'rakilik bilan cheklantirilib, "ot, sifat, son o'rnida qo'llanuvchi so'zlar "sifatida tor doirada tushinilgan edi. bu o'rinda olmoshning nafaqat ot, sifat, …

ovchi)ning qo'shimchalarini qabul qila oladi. o'zgarmas so'zlar bunday qo’shimchalarni qabul qila olmaydi. leksemalarning morfologik imkoniyatiga ko'ra tasnifini quyidagicha beramiz: ushbu tasnifdan ishora so'zlar va taqlidlar o'rin olmagan. chunki olmoshlarga o'zlari ishora qilib kela oladigan barcha leksema guruhlarining morfologik kategoriyalari ham, sintaktik vazifalari ham xosdir. bu isbot talab qilmas holatdir: ot-olmoshlar son kategoryasiga (kim-kimlar); fe'l-olmoshlar nisbat kategoriyasiga (shunday qilishdi); son-olmoshlar: tartib kategoryasiga (necha -nehanchi); sifat-olmoshlar daraja kategoriyasiga (shunday-shundayroq) ega. taqlidlarning esa o'ziga xos tasniflovchi morfologik kategoriyasi yo'q. biroq ular o'zgarmas so'zlar ham emas. taqlidlarning morfologik kategoriyalarga ega bo'lishi ularning gapda qanday bo'lak bo'lib kelishi bilan bog'liq. professor h.ne'matov o'zining "функциональная морфология тюркоязычных памятников xi – xii веков" nomli kitobida taqlidlarda leksemalarning ajralmagan "embrion -diffus holati" o'z aksini topganligini qayd etadi. leksemalarning sintaktik tasnifida, asosan, ularning nutqda boshqa leksemalar bilan bog’lana olish yoki bog'lana olmasligi, gap bo'lagi bo'lib kela olishi yoki kela olmasligi kabi xususiyatlar o'z aksini topadi. sintaktik tasnifga ko'ra leksemalarni …

mustaqil ravishda "muchalanadi", ya'ni gap bo'lagi bo'lib keladi. bizningcha, quyidagi jadvalda leksemalarning serqirralik xususiyatini, ya’ni ularning ma'noviy, sintaktik, morfologik belgilarini umumlashtirish mumkin: dtsga asoslangan ona tili o'quv dasturi va darsliklarida ham o'zbek tili qurilishi talqinida qator yangiliklar ko'zga tashlanadi: 1. olmoshning nafaqat ot, sifat, son, balki fe'l, ravish, taqlidiy so'z, undov gap va, hatto, matnni almashtira olish,ularga ishora etish xususiyati hisobga olingan holda ularni o'rganish fe'l, ravish, taqlidiy so'zlardan keyinga ko'chirilgan va ular ishora so'zlar sifatida izohlanilgan. 2. dasturda bir so'z turkumidan ikkinchi bir so'z turkumiga o'tish talqini rus tili grammatikasidan ko'chirilgan hodisa sifatida baholanadi (“yaxshi bola yaxshi o'qiydi”; “mardona yigit mardona gapiradi” kabi gaplarda yaxshi va mardona so'zlari birinchi birikmada sifat deb, ikkinchi birikmada esa ravish deb bahslanadi). darslikda ravish so'z turkumining xususiyatlari o'rganilar ekan, uning morfologik kategoriyalarni, so'z o'zgartiruvchi qo'shimchalarni qabul qila olmasligi asosiy belgisi qilib ko'rsatilgan. ravishlarning morfologik jihatdan o'zgarmas ekanligi qator misollarda (tasodifan, birga, qasddan, o'zbekona, …

7-sinf darsligida so'z-gaplar, ularning ko'rinishlari haqida batafsil ma'lumot berilgan. tasdiq-inkor ma'nosini ifodalaydigan so'zlar (asosan, ha, yo'q, xo'p, xo'sh) tilshunosligimizda, ko'pincha, modallar tarkibida o'rganilib kelingan. joriy dastur va darsliklarda esa ularning ma'noviy xususiyatlari hisobga olingan holda alohida guruhga ajratilgan. taklif so'z-gaplar guruhiga qo'llanilishi tana a’zolarining maxsus harakatlari bilan uzviy bog'liq bo'lgan ma, mang, qani, xo'sh?, marhamat kabi so'zlar kiritilgan. so'z-gaplarning asosiy xususiyati, ya'ni ularning kesimlik shakli qo'shimchalarini mutlaqo qabul qila olmasligi izohlab berilgan. xulosa qilib aytish mumkinki, keyingi yillardagi ona tili tizimidagi qator yangiliklar, tajribalar, ilmiy xulosalar umumiy o'rta ta'lim dastur va darsliklarida ham o'z ifodasini topgan. аdabiyotlar: 1. менглиев б. морфологик воситаларнинг маъновий хусусиятлари ва синтактик имкониятлари. диссертация автореферати. тошкент-1995. 2.неъматов ҳ. тажалли тасаввуф билиш назарияси ва тилшуносликда синтаксисни ўрганиш масалалари. «ўзбек тили ва адабиёти», 1993 йил, 2-сон. 3.неъматов ҳ., бозоров о. тил ва нутқ. тошкент, «ўқитувчи», 1993 йил. 4. қурбонова м. шакл-вазифавий талқинда субстанциаллик омили. «ўзбек тили ва адабиёти», …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "so'z turkumlari tasnifi. so'zning serqirraligi va tasniflarning xilma-xilligi"

1706114891.doc so'z turkumlari tasnifi. so'zning serqirraligi va tasniflarning xilma-xilligi reja: 1.tasnif omillari. tasnifning mantiqiyligi va uzluksizligi. 2.leksemalarning ma'noviy tasnifi. 3.leksemalarning morfologik tasnifi. 4.leksemalarning sintaktik tasnifi. 5.umumiy o'rta ta'lim maktablarida so'z turkumlari va ularning tasnifi. leksemalarning serqirraligi, tasnif va uning mantiqiyligi, mustaqil ma`noli so`zlar, bo`sh ishora ma`noli so`zlar, yordamchi ma`noli so`zlar, o`zgaruvchi leksemalar,o`zgarmas leksemalar, so`z - gaplar, muchalanuvchilik (gap bo`lagi bo`lib kelishi), sonlanish, darajalanish, tartiblanish, ajraluvchilik (gap bo`laklari bilan munosabatga kirishmaslik ), sintaktik aloqa vositasi. biz oldingi mavzuda tasnifning mohiyati nimada ekanligi, uning xususiyati haqida bi...

Формат DOC, 155,5 КБ. Чтобы скачать "so'z turkumlari tasnifi. so'zning serqirraligi va tasniflarning xilma-xilligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: so'z turkumlari tasnifi. so'zni… DOC Бесплатная загрузка Telegram