qo'zg'aluvchan to'qimalar fiziologiyasi

ZIP 17 pages 25.4 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.4 KB

File type ZIP

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

1522688101_70583.doc qo'zg'aluvchan to'qimalar fiziologiyasi reja: 1. biologik reaktsiyalar. 2. ta'sir etish. 3. qo'zg'aluvchanlik. 4. qo'zg'alish. 5. membrananing tinchlik potentsiali. 6. ionlar nasosi va faol tashilish. lokal javob va depolyarizatsiyaning kritik darajasi. 7. xarakat potentsiali. 8. ish potentsiallari. 9. harakat potentsialining hosil bo'lish mexanizmi. 10. ta'sirotning xosil bo'lish mexanizmi. 11. ta'sirotning bo'sag'a kuchi. 12. reobaza “bor yoki yo'q qonuni” labillik yoki funktsional harakatchanlik. 13. refraktorlik. biologik reaktsiyalar. har qanday organizm va uning barcha hujayralari ta'sirlanuvchan bo'ladi, ya'ni tashqi muhit ta'sir etganda yoki holati buzulganda o'z strukturasini o'zgartirish, faoliyat ko'rsatish, bu faoliyatni kuchaytirish yoki susaytirish bilan javob beradi, bu esa modda va energiya almashinuvining sifat hamda miqdor o'zgarishlariga chambarchas bog'liq. turli ta'sirlarga javoban organizm va hujayralari strukturasining o'zgarishini biologik reaktsiyalar, ularni vujudga keltiradigan yuzaga chiqaradigan ta'sirlarni esa ta'sirlovchilar (ta'sirlar) deb yuritiladi. biologik reaktsiya tushunchasi g'oyat keng bo'lib, turli ta'sirlarga javoban organizm, a'zolari va hujayralarni ko'rsatadigan faoliyatning hamma turlarini o'z ichiga oladi. hujayralar …

2 / 17

hunday ekan, organizm reaktsiyalarni ayrim hujayralarning reaktsiyalaridan iborat qilib qo'yish yaramaydi. tizimning qonuniyatlarini shu tizimdagi ayrim elementlarning qonuniyatlaridan iborat deb bilish mumkin emas. ta'sir etish. ta'sir etish tashqi muhitning yoki organizm ichki holatining har qanday o'zgarishini etarlicha katta bo'lsa, etarlicha tez ro'y bergan bo'lsa va tarlicha uzoq davom etsa, tirik hujayraning yoki butun organizmning ta'sirlovchisi bo'la oladi. hujayra va to'qimalarning ta'sirlovchilarini fizi-kaviy, fizik-kimyoviy va kimyoviy ta'sirlovchilar deb uch guruhga ajratish mumkin. fizikaviy ta'sirlovchilarga harorat, mexanik (urush, igna sanchish, bosim, fazoda siljish, tezlanish va boshqalar), elektr, yorug'lik, tovush kabi ta'sirlar kiradi. osmotik bosim, muhitning aktiv reaktsiyasi, kolloidal holat, elektrolitlar tarkibining o'zgarishi fizik-kimyoviy ta'sirlovchilar hisoblanadi. tarkibi va xossalari har xil bo'lib, hujayralar strukturasini va ulardagi modda almashinuvini o'zgartiradigan ko'pgina moddalar kimyoviy ta'sirlovchilarga kiradi. tashqi muhitdan kiradigan oziq moddalar, dorilar, zaharlar, shuningdek organizmda vujudga keladigan ko'pgina kimyoviy birikmalar, masalan, gormonlar, modda almashinuv mahsulotlari fiziologik reaktsiyalarga sabab bo'la oladigan kimyoviy ta'sirlovchilar hisoblanadi. hujayralarga ta'sir …

3 / 17

zuvchan bo'lsa, tabiiy sharoitda shu biologik strukturaga ta'sir etadigan ta'sirlovchilar adekvat ta'sirlovchilar deb ataladi. ko'z to'r pardasining tayoqcha va kolbachalariga - quyosh spektrining ko'rinadigan qismidagi nurlar, terining taktil sezgilariga - bosim, tilning tam bilish so'rg'ichlariga - har xil kimyoviy moddalar, skelet mushaklariga – harakatlantiruvchi asab tolalari orqali keladigan nerv impulslari adekvat ta'sirlovchi hisoblanadi. shu hujayra yoki a'zo qaysi ta'sirlovvilarni sezishga maxsus moslashmagan bo'lsa, o'sha ta'sirlovchilar noadekvat ta'sirlovchilar deb ataladi. masalan, mushak adekvat ta'sirlovchi (harakatlantiruvchi asab orqali keladigan impulslar) ta'siridagina emas, tabiiy sharoitda unga ta'sir etmaydigan ta'sirlovchilar: kislota yoki ishqor, elektr toki, birdaniga cho'zilishi, mexanik zarb, tez isitish va shunga o'xshashlar ta'sirida mushak qisqaradi. hujayralar noadekvat ta'sirlovchilardan ko'ra adekvat ta'sirlovchilarga sezgir bo'ladi. bu esa evolyutsiya jarayonida kelib chiqqan funktsional moslanish ifodasidir. hujayra, to'qima, a'zolar faoliyatini o'rganish uchun, jumladan nerv hujayralari va butun nerv tizimining funktsiyasini tekshirish uchun fiziologik tajribada turli ta'sirlovchilar ko'p qo'llaniladi. elektr bilan ta'sir etish shu maqsadlar uchun qulayroq. …

4 / 17

un nerv oxirlari - retseptorlarga (yoki matga boradigan nerv tolalariga) ta'sir etiladi. qo'zg'aluvchanlik asab, mushak va bez to'qimalari ta'sirotga tez reaktsiya ko'rsatishga maxsus moslashgan. bunday xujayralar va to'qimalar qo'zg'aluvchan deb ataladi, ularning ta'sirotga qo'zg'alish bilan javob qaytarash xossasi esa qo'zg'aluvchanlik deb yuritiladi. ta'sirlovchining qo'zg'alishiga sabab bo'ladigan minimal kuchi qo'zg'aluvchanlik o'lchovi bo'lib xizmat qiladi. ta'sirotning shu minimal kuchi ta'sirot bo'sag'asi deb ataladi. reaktsiyalarni yuzaga chiqarish uchun zarur ta'sirotning minimal kuchi qancha katta bo'lsa, ya'ni ta'sirot bo'sag'asi qancha yuqori bo'lsa, qo'zg'aluvchanlik o'shancha past bo'ladi va aksincha, ta'sirot bo'sag'asi qancha past bo'lsa, qo'zg'aluvchanlik o'shancha yuqori bo'ladi. ta'sirot bo'sag'asi turli ta'sirlovchilarga nisbatan turlicha bo'lishi mumkin. retseptorlarning adekvat ta'sirlovchilarga nisbatan qo'zg'aluvchanligi ayniqsa yuqori. masalan, s.i. vavilovning ma'lumotlariga qaraganda, ko'z to'r pardasining yorug'likni sezuvchi asab elementlari - tayoqchalari 8 yorug'lik kvantiga, qolaversa xatto 3-4 kvantga ham reaktsiya ko'rsatadi. ko'z to'r pardasining ta'sirot bo'sag'asi energiyasi shu qadar ozki, 1g suvni faqat 10s isitish uchun bu energiya 60 …

5 / 17

k tinchlik holatidan shu hujayraga xos fiziologik faol holatiga o'tadi: mushak tolasi qisqaradi, bez hujayrasi shira chiqaradi. faqat asab hujayralari bilan asab tolalarida qo'zg'alish jarayoni sof holda uchrab, bunda faol holatning qanday bo'lmasin boshqa bir belgisi kuzatilmaydi. qo'zg'aluvchan hujayrada uning tsitoplazmasi bilan tashqi muhit o'rtasida, ya'ni hujayra yuzasidagi membrananing ikkala tomonida elektr potentsiallari doim farq qiladi. hujayra membranasi shu tariqa qutblangan (polyarizatsiyalangan) - ichki yuzasi tashqi yuzasiga nisbatan manfiy zaryadli. shu potentsiallar farqini membrana potentsiali deb atashadi. bu farq bir necha o'n millivoltga mos keladi. potentsiallarning shunday farq qilishiga sabab shuki, hujayra ichi - tsitoplazma bilan, sirtidagi to'qima suyuqlig'ida ionlar kontsentratsiyasi teng emas. to'qima suyuqlig'iga nisbatan tsitoplazmada kaliy ionlari ko'proq, natriy ionlari esa kamroq. tinchlik holatida hujayra membrananing o'tkazuvchanligi oshadi, u musbat zaryadli natriy ionlarini hujayra ichiga o'tkazadi, natijada membrana potentsiallarining farqi kamayadi (membrana depolyarizatsiyasi) va hatto qarama - qarshi belgili potentsiallar farqi vujudga keladi. qo'zg'alishda elektr potentsiallari farqining o'zgarishi …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qo'zg'aluvchan to'qimalar fiziologiyasi"

1522688101_70583.doc qo'zg'aluvchan to'qimalar fiziologiyasi reja: 1. biologik reaktsiyalar. 2. ta'sir etish. 3. qo'zg'aluvchanlik. 4. qo'zg'alish. 5. membrananing tinchlik potentsiali. 6. ionlar nasosi va faol tashilish. lokal javob va depolyarizatsiyaning kritik darajasi. 7. xarakat potentsiali. 8. ish potentsiallari. 9. harakat potentsialining hosil bo'lish mexanizmi. 10. ta'sirotning xosil bo'lish mexanizmi. 11. ta'sirotning bo'sag'a kuchi. 12. reobaza “bor yoki yo'q qonuni” labillik yoki funktsional harakatchanlik. 13. refraktorlik. biologik reaktsiyalar. har qanday organizm va uning barcha hujayralari ta'sirlanuvchan bo'ladi, ya'ni tashqi muhit ta'sir etganda yoki holati buzulganda o'z strukturasini o'zgartirish, faoliyat ko'rsatish, bu faoliyatni kuchaytirish yoki susaytirish bilan ...

This file contains 17 pages in ZIP format (25.4 KB). To download "qo'zg'aluvchan to'qimalar fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qo'zg'aluvchan to'qimalar fizio… ZIP 17 pages Free download Telegram