epiteliy to’qimasining rivojlanishi va regenerasiyasi

DOC 39,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403258935_44167.doc epiteliy to’qimasining rivojlanishi va regenerasiyasi reja 1. epiteliy to’qimasining rivojlanish bosqichlari 2. ichak epiteliysining yangilanib turishi 3. epiteliy to’qimasining regenerasiyasi ichak epiteliysida ham ayrim boshqa epiteliy hujayralariga o’xshash regenerasiya jarayoni fiziologik va reperativ yo’l bilan boradi. ichaklardagi regenerasiya jarayoni hozirgi vaqtda yaxshi o’rganilgan. masalan, organizmga har xil moddalar yuborish yo’li bilan va ayrim nurlar yordamida ichak epiteliysining tiklanish jarayonida sodir bo’ladigan o’zgarishlarni kuzatib, proliferativ jarayonlar qanday kechayotganligini aniqlash mumkin. yuqorida qisman aytib o’tilganidek, hozir aniqlanishicha, ichak kriptalarini tashkil etuvchi hujayralar ko’payish xususiyatiga ega. ko’paygan hujayralar asta-sekin vorsina uchiga etib borib, so’ng bazal membranadan ajralib to’kilib tushadi. endilikda bo’lingan hujayralarning siljish jarayoni va hujayra tarkibidagi moddalar miqdorining o’zgarishini nishonlangan tilidin moddasini hayvon organizmiga yuborib o’rganib chiqilgan. masalan, sichqon organizmiga yuborilgan nishonlangan tilidin moddasi bir soatdan so’ng deyarli hammasi ichak kriptalari bilan vorsina hujayralariga yiila boshlaydi. oradan 72 soat o’tgach, vorsinalarning yuqori qismida ko’rinadi. bundan ma'lumki, bo’linish natijasida hosil bo’lgan hujayralar …

i siqib chiqarib turadi, oqibatda jarohatlangan hujayra uzoq vaqt dosh bera olmay u ham tushib ketadi. buning natijasida hujayralar orasiga kirib olgan mikroorganizmlar shu hujayralar bilan birga ichak bo’shliiga tushadi. epiteliy hujayralari bu xususiyati bilan yuqorida eslatib o’tilganidek, to’qimalarni boshqa yot moddalardan va mikroorganizmlardan muttasil tozalab turadi va ularning qonga so’rilishiga imkon bermaydi. ma'lumki, teri ustki qavatining hujayralari muttasil to’kilib, o’rnini pastki qavat hujayralari to’ldirib turadi. terida sodir bo’lib turadigan bunday jarayonga fiziologik regenerasiyasi deyiladi. aniqroq qilib aytganda, epidermisning o’sish qavatidagi hujayralar doim bo’linib turadi, yangi hosil bo’lgan hujayralar yuqori qavatlar tomon siljiydi va to’kilgan hujayralar o’rnini egallaydi. bir qavatli epiteliy to’qimasida faqat bazal hujayralar ko’payadi, ko’p qavatli epiteliyda esa hamma bazal hujayralar va muguzlanuvchi ayrim (shox) qavat hujayralari ko’payadi. teriga bo’ladigan har xil tashqi ta'sir (mexanik, ximiyaviy, operativ va hokazolar) natijasida nobud bo’lgan to’qimalar o’rnining tiklanishiga, ya'ni jarohat bitishiga reporativ regenerasiya deyiladi. reporativ regenerasiya, odatda, jarohatlangan joyda qon oqishi …

umkin. bu hodisa aksariyat so epiteliyning jarohatlangan erdagi to’qima ustiga chiqib borishidan yuzaga keladi. yuqorida aytib o’tilganlarni umumlashtiradigan bo’lsak, jarohat, birinchidan, yangi to’qimalar yuzaga kelishidan, ikkinchidan, jarohat chetlarining so to’qimalar tomonidan siqilib kelishidan, uchinchidan, so to’qima-larning jarohatlangan to’qima ustiga chiqib borishidan bitar ekan. ma'lumki, umurtqali hayvonlarning barchasida qoplovchi epiteliy ko’p qavatlidir. shunga asoslanib, ko’p qavatli epiteliy qiyosiy o’rganilar ekan, umurtqali hayvonlarning qoplovchi epiteliysi xususida fikr yuritamiz. chunonchi, to’garak oizlilar bilan baliqlarning epiteliysi (epidermisi) garchi ularning qavati juda ko’p bo’lsa-da, hamisha ko’p qavatlidir. uning xarakterli tomoni shundaki, epiteliy barida shilliq, oqsil hujayralari bilan birga kolbasimon bez hujayralari ham bo’ladi. mana shu bez hujayralari oqsil va mukopolisaxaridlar aralashmasidan iborat maxsus «qo’rqitadigan» modda ajratadi-ki, bundan xabar topgan baliqlar to’dasi qochish taraddudini ko’radi. bundan farqli o’laroq, boshqa bir xil baliqlar epiteliysida temir xloridli hujayralar bo’lib, ular baliq tanasidagi osmotik bosimning bir xilda saqlanib turishiga xizmat qiladi. epiteliy hujayralarining usti mikrovorsinalar bilan qoplangan bo’ladi. amfibiyalarda …

aga o’xshagan bo’lishi mumkin. shakli qanday bo’lishidan qat'iy nazar, cherepisa singari bir-birining ustiga mingashib joylashadi. ba'zi reptiliyalarning, masalan, toshbaqalarning qorni bilan ustidagi tangachalar butun boshli toshdek qalqon hosil qiladi. timsohlarda esa ko’pin-cha tangachalar ostida, ya'ni terining biriktiruvchi to’qima qismida tangachalarning har qaysisiga aloqador suyak plastinkalar bo’ladi. reptiliyalar terisida hech qanday bezlar bo’lmaydi. ammo epiteliy qatlamidan narida maxsus sekret ishlab chiqaradigan bezlar bo’lishi mumkin. chunonchi, timsohlarning pastki jaining ikki yon tomonida bir juft muskat bezlari bo’ladi, toshbaqalarda esa xuddi shu singari bez qalqonining qorin qismi bilan ustki qismi tutashgan joyda bo’ladi. ilon bilan kaltakesaklarda epiteliyning muguzlanuvchi qavati vaqt-vaqti bilan tushib turadi, tushganda ham birn-ketin emas, balki birdan tushadi, uni xalq orasida «ilon po’st tashlabdi», «kaltakesak po’sti bu» deyishadi. lekin bu vaqtga kelib, uning ostidagi yosh muguzlanuvchi qavat etilib ulgurgan bo’ladi. ularda muguz moddalar hosil bo’lishi keratogialinli donachalar bilan tonofilamentlar ishtirokida yuzaga keladi. endi mana shu po’st tushlash oldida ular epiteliysi qanday …

ir qator qalin, muguz tangachalardan tuzilgan, diametri 8 nm li fibrillar ko’rinishidagi-keratin bilan to’lgan qavat keladi. bu qavatning muguzlanuvchi hujayralari chegarasi saqlanib qolgan. so’ngra yadrosi bo’lgan, keratogialin palaxsalari bo’lgan yoru hujayralar bilan qalinlashgan (zichlashgan) qavat keladi. mana shu hujayralar qavati navbatdagi po’st tushishini chegaralab turadi. vazifasi-oldin unda muguz modda hosil bo’ladi, keyin hujayralarda gormonlar ta'sirida lizosoma va fermentlar aktivlashib, butun qavat ko’chib tushishiga sabab bo’ladi. binobarin, mana shu jarayon po’st tashlashni, ya'ni butun ustki muguz qavat-ning ko’chib tushishini ta'sinlaydi va hokazo. qushlarning qoplovchi epiteliysi reptiliyalarnikiga o’xshaydi, ya'ni bez hujayralari bo’lmaydi. dumazasidagi bezlardan tashqari, epiteliyning muguzlanuvchi qavati ancha murakkab tuzilishga ega, masalan, qushlar epiteliysi muguz qavat-patlar bilan qoplangan muguzlanuvchi pat hujayralari tuzilishi va ximiyaviy tarkibi jihatidan boshqa keratin ishlab chiqaruvchi hujayralar bilan bir xil. endi sut emizuvchi hayvonlarning yashash sharoiti bilan boliq holda epiteliy tuzilishiga ega bo’lgan ko’p qavatli to’qimalaridagi o’zgarishlar bilan tanishamiz. ma'lumki, delfinlar bilan kitlarning muguzlanuvchi qoplovchi epiteliysi kam …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "epiteliy to’qimasining rivojlanishi va regenerasiyasi"

1403258935_44167.doc epiteliy to’qimasining rivojlanishi va regenerasiyasi reja 1. epiteliy to’qimasining rivojlanish bosqichlari 2. ichak epiteliysining yangilanib turishi 3. epiteliy to’qimasining regenerasiyasi ichak epiteliysida ham ayrim boshqa epiteliy hujayralariga o’xshash regenerasiya jarayoni fiziologik va reperativ yo’l bilan boradi. ichaklardagi regenerasiya jarayoni hozirgi vaqtda yaxshi o’rganilgan. masalan, organizmga har xil moddalar yuborish yo’li bilan va ayrim nurlar yordamida ichak epiteliysining tiklanish jarayonida sodir bo’ladigan o’zgarishlarni kuzatib, proliferativ jarayonlar qanday kechayotganligini aniqlash mumkin. yuqorida qisman aytib o’tilganidek, hozir aniqlanishicha, ichak kriptalarini tashkil etuvchi hujayralar ko’payish xususiyatiga ega. ko’paygan hujayral...

Формат DOC, 39,5 КБ. Чтобы скачать "epiteliy to’qimasining rivojlanishi va regenerasiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: epiteliy to’qimasining rivojlan… DOC Бесплатная загрузка Telegram