organizm, tashqi va ichki muhit, gomeostaz

DOCX 20.9 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1701239192.docx organizm, tashqi va ichki muhit, gomeostaz reja: 1. organizm va tashqi muhit. 2. ichqi muhit va gomeostaz. 3. fiziologik funktsiyalar (faoliyatlari). organizm va tashqi muhit. organizm doimo atrof-muhit sharoitlariga moslashish holatida bo’ladi. agar organizm kislorod yoki ovqatning etishmasligiga, karbonat angidridning yoki boshqa ko’pchilik zararli agentlarning ortiqcha miqdoriga adekvat ravishda javob bermas ekan, uning yashashi mumkin bo’lmas edi. organizm - tirik materiyaning mustaqil hayot kechira oladigan birligi bo’lib, o’z-o’zidan ko’payish va o’z-o’zini yangilash hususiyatiga, tashqi muhit sharoitlarining o’zgarishlariga bir butun sifatida javob berish va o’z-o’zini boshqarish qobiliyatiga egadir. organizm mustaqil hayot kechiradi, uning hayot faoliyati asosini moddalar almashinuvi tashkil qiladi. tashqi almashinuv (moddalarni o’zlashtirish va tashqi muhitga chiqarish) va ichki almashinuvi (xujayralarda moddalarning kimyoviy o’zlashtirilishi) farqlanadi. organizm o’zining tarkibiy tuzilishini bir me’yorda saqlab turishi va energetik sarflarni qoplash uchun, tashqi muhitdan organik va anorganik moddalarni qabul qilib turishi shart. bu moddalarni, har bir organizm o’ziga xos o’zlashtiradi va foydalanilmay qolgan …

um muvozanat saqlanib turadi. qariyotgan organizmlarda esa dissimilyatsiya assimilyatsiyadan ustunlik qiladi. ekologik muhitning salbiy ta’sirlari kuchayib ketsa yoki turli xastaliklarda bu muvozanat buzilib, bir jarayon ikkinchisiga nisbatan tezlashishi yoki sekinlashishi mumkin. shunday qilib, organizm, almashinuv jarayonida, tashqi muhitdan kelib tushgan organik moddalarni parchalab, o’zida erkin energiyani akkumulyatsiya qiluvchi yangi moddalarni sintezlaydi. erkin energiyani to’playdigan ushbu jarayon organizmni tashqi muhit ta’sirida buzilishidan saqlaydi, uning sifat jihatdan yangi, tirik holatini saqlashga imkon yaratadi. moddalar almashinuvi - metabolizm bilan organizmning barcha boshqa faoliyatlarini ko’rinishlari ham bog’liqdir, chunki har qanday fiziologik jarayonning asosida moddalar va energiya almashinuvining ma’lum bir majmui yotadi. tirik tizimning saqlanishi uchun, metabolizm jarayonlarida har qanday moddalar emas, balki qatiy o’ziga xos bo’lgan makromalekulalar sintez bo’lishi zarurdir. bu, replikatsiya jarayoni, ya’ni nuklein kislotalarning makromalekulalarini o’z-o’zidan qayta tiklanishi tufayli amalga oshadi. natijada, genetik axborotdan aniq nusxa ko’chirilishi va uzatilishi, oqibatda esa, tirik tizimning hammasini o’z-o’zidan qayta tiklanishi sodir bo’ladi. nasliy axborot, yangi …

aftada parchalanadi va yangitdan tuziladi. bundan ko’rinib turibdiki, biokimyoviy tarkibning va undan kelib chiqadigan, organizmning tarkibiy tuzilishini doimiyligi - dinamik turg’unlik holatidir. bu holat, organizmning butun hayoti davomida ushlab turiladi. organizmning qarish davrida to’qimalarning o’z-o’zidan yangilanish tezligi susayadi. organizm yoki uning a’zolari tashqi muhit sharoitlarining o’zgarishiga javob reaktsiyasi berish qobiliyatiga ega. organizmning bunday reaktsiyalari, maqsadga qaratilgan moslashish xususiyati bo’lib, tizimni saqlanishiga yordam beradi. hujayra, to’qima va butun organizmning, tashqi va ichki ta’sirotlarga o’zining tarkibiy tuzilishini o’zgartirishi va o’z faoliyatini tezlatishi yoki susaytirishi bilan javob berish qobiliyati ta’sirchanlik deyiladi. tirik tizimning turli ta’sirlarga javob reaktsiyasi ta’sirlanish deyiladi. u, turli tarkibiy darajalarda har xil ko’rinishda nomoyon bo’ladi. ayniqsa, butun organizmning javob reaktsiyalari murakkab va ko’p sonlidir. ular, ko’pchilik a’zolar va tizimlar, son-sanoqsiz hujayralar faoliyatini o’z ichiga oladi. shu bilan birga, organizm yagona murakkab tizim sifatida, har qanday ta’sirlarga doimo javob reaktsiyasini beradi va bu reaktsiya alohida hujayra yoki ayrim a’zo reaktsiyasi yig’indisi …

endokrin a’zolar tomonidan sintezlanishi (garmonlar) mumkin. eng muhim ixtisoslashgan kimyoviy boshqaruvchilar - gormonlardir. a’zo va to’qimalar tarkibining asosi bo’lmish hujayralar ham, hujayra tashqarisidagi muhitga o’z hayot faoliyatining mahsuloti bo’lmish - metabolitlarni ajratib chiqaradi. ko’pincha, ular oddiy kimyoviy birikmalar - «ishlab chiqarish chiqindilari»dir. ayrim hollarda, ular ham yuqori biologik faollikka va butun bir hayotiy reaktsiyalar zanjirini hosil qilish qobiliyatiga egadirlar (masalan, biogen aminlar, prostoglandinlar). gumoral boshqaruvchilar qonga o’tib organizmning barcha hujayralariga boradi, lekin turli xujayralarning tanlab ta’sirlanishi tufayli (gormonlar uchun bu maxsus gormon-retseptorlarning borligi tufayli amalga oshiriladi) ular faqat ma’lum bir a’zolar faoliyatiga ta’sir qiladilar. organizm a’zolari o’rtasidagi gumoral aloqalar, hayvonot va o’simlik dunyosi uchun umumiy bo’lib, o’ziga xos xususiyatlari bilan tavsiflanadi. birinchidan, kimyoviy moddalar sekin tarqaladi. ikkinchidan, qon, limfa yoki to’qima suyuqligiga kelib tushadigan birikmalarning boradigan aniq manzili bo’lmaydi, ularning ta’siri lokal emas, ya’ni aniq joy bilan chegaralanmagan, shundan kelib chiqqan, holda u diffuziya yo’li bilan sodir bo’ladi. uchinchidan, amalga …

qiluvchi asab to’qimalarining oxirlarida ham, asab ta’sirlarini o’tkazuvchi oraliq moddalar - mediatorlar ajraladi. ular, retseptorlarning maxsuslashgan tizimiga ta’sir qiladi va ma’lum vazifa ijrosini amalga oshiradi. asab tizimining faoliyati reflektorli printsipga asoslangan. refleks - organizmning javob reaktsiyasi bo’lib, u, qabul qiluvchi asab oxirlari - retseptorlarning ta’sirlanishiga javoban markaziy asab tizimining (mat) ishtrokida amalga oshiriladi. tananing tashqi yuzasida joylashgan va tashqi muhitdan ta’sirlarni (nurli, tovushli va h.k.) qabul qiluvchi retseptorlar - ekstroretseptorlar deb ataladi. organizmning ichki muhiti va a’zolar holatini o’zgarishlarini qabul qiluvchi retseptorlar - interoretseptorlar deb ataladi. retseptorlar ma’lum bir ta’sirchilarga nisbatan o’ziga xoslikka (mexanoretseptorlar, xemoretseptorlar, termoretseptorlar, fotoretseptorlar, baroretseptorlar) va ta’sirchilar energiyasini asab impulslariga transformatsiya qilish qobiliyatiga ega. impulslar afferent (sezuvchi, markazga intiluvchi) yo’llar orqali asab tizimiga (reflektor markaziga) keladi, bu erda ular qayta ishlanadi va efferent (harakatlantiruvchi, markazdan qochuvchi) yo’lga o’tadi. efferent asab tolalari sekretorli bo’lishi ham mumkin. ular orqali, asab impulslari ishchi a’zolarga - effektorlarga (mushakka, bezlarga) o’tkaziladi. boshqaruvning …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "organizm, tashqi va ichki muhit, gomeostaz"

1701239192.docx organizm, tashqi va ichki muhit, gomeostaz reja: 1. organizm va tashqi muhit. 2. ichqi muhit va gomeostaz. 3. fiziologik funktsiyalar (faoliyatlari). organizm va tashqi muhit. organizm doimo atrof-muhit sharoitlariga moslashish holatida bo’ladi. agar organizm kislorod yoki ovqatning etishmasligiga, karbonat angidridning yoki boshqa ko’pchilik zararli agentlarning ortiqcha miqdoriga adekvat ravishda javob bermas ekan, uning yashashi mumkin bo’lmas edi. organizm - tirik materiyaning mustaqil hayot kechira oladigan birligi bo’lib, o’z-o’zidan ko’payish va o’z-o’zini yangilash hususiyatiga, tashqi muhit sharoitlarining o’zgarishlariga bir butun sifatida javob berish va o’z-o’zini boshqarish qobiliyatiga egadir. organizm mustaqil hayot kechiradi, uning hayot faoliyati asosini mo...

DOCX format, 20.9 KB. To download "organizm, tashqi va ichki muhit, gomeostaz", click the Telegram button on the left.

Tags: organizm, tashqi va ichki muhit… DOCX Free download Telegram